Phương pháp tưới ngập khô xen kẽ giúp giảm phát thải mê-tan khoảng 30%
Sáng 27/2, Học viện Nông nghiệp Việt Nam phối hợp với Tổ chức Nghiên cứu Nông nghiệp và Thực phẩm Quốc gia Nhật Bản (NARO) tổ chức Hội thảo quốc tế “Thúc đẩy sản xuất lúa phát thải các-bon thấp thông qua quan hệ đối tác Nhật Bản – Việt Nam: Kết nối khoa học với đổi mới sáng tạo trong kinh doanh”.
Sự kiện diễn ra trong bối cảnh toàn cầu chuyển dịch mạnh theo hướng phát triển xanh và trung hòa các-bon. Nông nghiệp, ngoài vai trò đảm bảo an ninh lương thực, đang trở thành lĩnh vực then chốt trong thực hiện cam kết giảm phát thải khí nhà kính của các quốc gia. Với Việt Nam, một trong những nước xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới, phát triển lúa gạo phát thải thấp không chỉ là yêu cầu thích ứng biến đổi khí hậu mà còn là cơ hội chiến lược để nâng cao giá trị gia tăng, tham gia sâu hơn vào thị trường tín chỉ các-bon và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Học viện Nông nghiệp Việt Nam cho biết, với vai trò cơ sở đào tạo và nghiên cứu hàng đầu trong lĩnh vực nông nghiệp, đơn vị đang đẩy mạnh kết nối khoa học với thực tiễn sản xuất và nhu cầu doanh nghiệp thông qua Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Hợp tác quốc tế, góp phần đào tạo nguồn nhân lực phục vụ chuyển đổi xanh ngành nông nghiệp. Về phía Nhật Bản, Chính phủ Nhật Bản và NARO đang triển khai các sáng kiến kết nối nghiên cứu với thực tiễn trên quy mô toàn cầu. Trong lĩnh vực nông nghiệp, NARO đóng vai trò trung tâm trong phát triển các chương trình tín chỉ các-bon, đặc biệt trong khuôn khổ J-Credit và Cơ chế Tín chỉ chung (JCM), thúc đẩy cơ chế bù trừ các-bon và lồng ghép giảm phát thải trong chuỗi cung ứng dựa trên nền tảng khoa học.
Phát biểu tại hội thảo, TS Atsuro Matsuda, Giám đốc dự án Sáng kiến NARO BRIDGE, Phó Hiệu trưởng Đại học Nông nghiệp và Thực phẩm Niigata giới thiệu, một trong những công nghệ tiêu biểu do NARO phát triển là kỹ thuật rút nước giữa vụ – tưới ướt khô xen kẽ (AWD). Phương pháp này đã được nghiên cứu và chứng minh có thể giảm phát thải mê-tan khoảng 30% so với canh tác truyền thống.
Dựa trên kết quả thực nghiệm, NARO đã hỗ trợ xây dựng phương pháp luận cho Cơ chế Tín chỉ chung (JCM) giữa Nhật Bản và Philippines. Kỹ thuật AWD cũng được triển khai trong khuôn khổ chương trình J-Credit của Nhật Bản tại Philippines thông qua các hoạt động trình diễn và xác nhận kết quả giảm phát thải. Sau đánh giá, phương pháp này đã được phê duyệt là một phương pháp luận thuộc JCM.
GS.TS Phạm Văn Cường, Phó Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam, cho biết Việt Nam hiện có khoảng 7,1 triệu ha gieo trồng lúa, sản lượng khoảng 43 triệu tấn mỗi năm. Trong bối cảnh các quốc gia tăng cường cam kết giảm phát thải, ngành lúa gạo Việt Nam đứng trước yêu cầu chuyển đổi theo hướng xanh, bền vững và gia tăng giá trị.
Theo ông, với sự hỗ trợ của các đối tác quốc tế, đặc biệt là Nhật Bản, nhiều tiến bộ khoa học công nghệ đã được nghiên cứu và ứng dụng, vừa nâng cao năng suất, chất lượng, vừa góp phần giảm phát thải các-bon, mở ra cơ hội tham gia thị trường tín chỉ các-bon.
Nghiên cứu giống phù hợp với mô hình phát thải thấp
Chia sẻ thông tin từ cơ quan chuyên ngành, TS Nguyễn Thị Thu Hương, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhấn mạnh, giảm phát thải đã trở thành trụ cột trong chiến lược phát triển nông nghiệp xanh, tuần hoàn và mục tiêu phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050.
Hệ thống chính sách hiện nay xác lập lộ trình rõ ràng, đồng thời hoàn thiện hệ thống đo đạc – báo cáo – thẩm định (MRV), kiểm kê khí nhà kính và xây dựng cơ sở dữ liệu phát thải đồng bộ.
Một trọng tâm là Đề án phát triển bền vững một triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long. Đến năm 2030, đề án đặt mục tiêu giảm trên 10% phát thải khí nhà kính so với canh tác truyền thống; giảm 30% phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hóa học; giảm 20% nước tưới; 100% diện tích áp dụng quy trình canh tác bền vững như “1 phải 5 giảm”, SRP, AWD. Toàn bộ diện tích được tổ chức theo chuỗi liên kết doanh nghiệp – hợp tác xã – nông dân, hướng tới tăng khoảng 40% giá trị gia tăng chuỗi lúa gạo.
Đề án sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn 2050 cũng đặt mục tiêu giảm ít nhất 15% tổng phát thải của ngành so với năm 2020, xây dựng nhãn hiệu “Phát thải thấp” và phát triển mô hình có khả năng tạo tín chỉ các-bon đạt chuẩn quốc tế.
Việc tăng cường hợp tác với Nhật Bản và các đối tác quốc tế sẽ giúp Việt Nam đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang nền sản xuất lúa gạo xanh, phát thải thấp, qua đó vừa bảo đảm an ninh lương thực, vừa nâng cao giá trị hạt gạo và đóng góp vào mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Minh Thùy, Trưởng nhóm Nghiên cứu Tần số vô tuyến, Phòng thí nghiệm Cảm biến, Trường Điện – Điện tử (Đại học Bách khoa Hà Nội), cho rằng hợp tác với các quốc gia đi đầu về công nghệ như Nhật Bản giúp Việt Nam tiếp cận giải pháp tiên tiến, từ đó lựa chọn và áp dụng phù hợp điều kiện thực tiễn.
Bà cũng nhấn mạnh rằng, ứng dụng công nghệ cao cần dựa trên hiểu biết thị trường, điều kiện thời tiết và phương thức canh tác truyền thống, nhằm đảm bảo tăng năng suất và giảm phát thải mà không tạo thêm gánh nặng cho nông dân.
Ở góc độ doanh nghiệp, Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo, Chủ tịch VSTA, Chủ tịch ThaiBinh Seed, nhấn mạnh doanh nghiệp giống là khâu khởi đầu của quá trình giảm phát thải. Theo ông, giống quyết định thời gian sinh trưởng, hiệu quả sử dụng phân bón, khả năng chống chịu sâu bệnh, thích ứng biến đổi khí hậu, mức độ phù hợp với quy trình giảm phát thải cũng như năng suất và chất lượng.
Ông cho rằng Nhật Bản với nền nông nghiệp công nghệ cao, quản trị carbon tiên tiến và tiêu chuẩn chặt chẽ có thể hợp tác với Việt Nam trong chuyển giao công nghệ đo đếm phát thải, nghiên cứu giống phù hợp mô hình phát thải thấp, phát triển thị trường gạo carbon thấp và ứng dụng công nghệ số trong quản lý, truy xuất nguồn gốc.
