Ngành VLXD phát triển với nhiều thành tựu và thách thức
Ban Bí thư vừa ban hành Chỉ thị số 03-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác quản lý, phát triển ngành vật liệu xây dựng (VLXD) trong giai đoạn mới, nhằm đáp ứng mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2030, tầm nhìn 2045.
Theo Chỉ thị số 03-CT/TW, thời gian qua ngành VLXD đã đạt nhiều kết quả quan trọng. Năng lực sản xuất được nâng lên, chủng loại sản phẩm ngày càng đa dạng, chất lượng từng bước được cải thiện, cơ bản đáp ứng nhu cầu trong nước và góp phần nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Ngành cũng đóng vai trò quan trọng trong tạo việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
Tuy nhiên, Ban Bí thư cũng chỉ rõ nhiều tồn tại, hạn chế trong quản lý và phát triển VLXD. Quy hoạch, chiến lược phát triển chưa gắn chặt với vùng nguyên liệu; cơ chế, chính sách còn thiếu đồng bộ, chưa sát thực tiễn. Tình trạng đầu tư dàn trải dẫn đến mất cân đối cung, cầu ở một số thời điểm, gây lãng phí nguồn lực xã hội.
Bên cạnh đó, hiệu quả sản xuất, kinh doanh và năng lực cạnh tranh của nhiều doanh nghiệp còn hạn chế; hoạt động nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số chưa được đẩy mạnh.
Việc sử dụng tài nguyên, khoáng sản chưa tiết kiệm, vẫn gây tác động tiêu cực đến môi trường. Chất lượng nguồn nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu, tình trạng vi phạm pháp luật trong sản xuất, kinh doanh VLXD vẫn xảy ra ở một số nơi.
Ưu tiên vật liệu xanh và loại bỏ công nghệ lạc hậu
Trước những yêu cầu đặt ra trong giai đoạn mới, Chỉ thị số 03-CT/TW nhấn mạnh việc tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng, nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên, doanh nghiệp và người dân về vị trí, vai trò của ngành VLXD trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, gắn với thích ứng biến đổi khí hậu, đô thị hóa, xây dựng nông thôn mới và bảo đảm quốc phòng – an ninh.
Định hướng xuyên suốt được Ban Bí thư xác định là phát triển ngành theo hướng bền vững, tự chủ, có năng lực cạnh tranh quốc tế; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trong đó, ưu tiên sản xuất và sử dụng vật liệu xanh, vật liệu tiết kiệm năng lượng, vật liệu tái chế, giảm phát thải và thân thiện với môi trường.
Chỉ thị yêu cầu rà soát, hoàn thiện hệ thống quy hoạch, chiến lược quản lý và phát triển VLXD bảo đảm đồng bộ, thống nhất. Nghiên cứu bổ sung một số sản phẩm chủ yếu như xi măng, thép, gạch ốp lát, kính xây dựng vào danh mục quy hoạch ngành. Đồng thời, nghiên cứu ban hành luật về quản lý, phát triển VLXD; xây dựng cơ chế khuyến khích doanh nghiệp đổi mới công nghệ, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số gắn với nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh.
Theo nội dung Chỉ thị, phải có chế tài đủ mạnh đối với hành vi vi phạm pháp luật trong quản lý, khai thác, chế biến, sử dụng khoáng sản làm VLXD. Phân định rõ chức năng nhiệm vụ, thẩm quyền của các bộ, ngành, địa phương. Nghiên cứu xây dựng cơ chế đặc thù đảm bảo vật liệu san lấp cho các công trình hạ tầng trọng điểm quốc gia.
Chỉ thị nêu rõ, phát triển VLXD phải phù hợp với quy hoạch quốc gia, quy hoạch vùng tỉnh, gắn với việc triển khai chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế- xã hội, đảm bảo quốc phòng – an ninh, yêu cầu nâng cao khả năng tự chủ chiến lược.
Khuyến khích phát triển các loại VLXD Việt Nam có lợi thế, vật liệu mới, kỹ thuật cao, thông minh; vật liệu xanh, tiết kiệm năng lượng, thân thiện môi trường; vật liệu tái chế trên cơ sở đánh giá hiệu quả tổng thể lâu dài. Đa dạng hóa chủng loại, nâng cao chất lượng và giá trị các sản phẩm, đảm bảo phù hợp với các loại hình công trình, điều kiện khí hậu, đặc thù vùng miền; từng bước thay thế sản phẩm nhập khẩu, đáp ứng tốt hơn nhu cầu thị trường trong nước và đẩy mạnh xuất khẩu các sản phẩm có lợi thế cạnh tranh.
Một nội dung quan trọng khác là kiểm soát chặt chẽ các cơ sở sản xuất có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường; kiên quyết loại bỏ công nghệ lạc hậu, thâm dụng tài nguyên, phát thải cao.
Chỉ thị nêu rõ không cấp phép nhập khẩu công nghệ, dây chuyền sản xuất cũ; không cho phép đầu tư, mở rộng các dự án không đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường hoặc tiêu tốn nhiều năng lượng, tài nguyên. Các hành vi vi phạm pháp luật trong khai thác, chế biến và sử dụng khoáng sản làm Vật liệu xây dựng sẽ bị xử lý nghiêm, đặc biệt là các trường hợp tái phạm.
Đẩy mạnh hội nhập hợp tác quốc tế
Một nội dung khác của Chỉ thị là yêu cầu đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Có cơ chế đủ hấp hẫn để thúc đẩy liên kết giữa các doanh nghiệp với các cơ sở nghiên cứu đào tạo; khuyến khích các doanh nghiệp tự nghiên cứu, tiếp cận chuyển giao công nghệ sản xuất vật liệu mới, thân thiện môi trường, ứng dụng công nghệ cao, nâng cao tỉ lệ nội hóa…
Ban Bí thư yêu cầu đẩy mạnh hội nhập hợp tác quốc tế để thu hút tập đoàn, doanh nghiệp lớn nước ngoài đầu tư, hình thành các trung tâm đổi mới sáng tạo, nghiên cứu – phát triển công nghệ tại Việt Nam. Thúc đẩy tiếp nhận, chuyển giao công nghệ tiên tiến, công nghệ xanh, tiết kiệm năng lượng, nâng cao trình độ quản trị, năng lực canh tranh cho doanh nghiệp trong nước.
Khuyến khích, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, đầu tư ra nước ngoài, hợp tác phát triển các dự án, tham gia hội chợ, giới thiệu, quảng bá thương hiệu, sản phẩm để mở rông thị trường xuất khẩu.
Ban Bí thư giao các cấp ủy, tổ chức đảng tổ chức quán triệt, xây dựng chương trình hành động thực hiện Chỉ thị; giao Đảng ủy Chính phủ và các cơ quan liên quan rà soát, hoàn thiện pháp luật, quy hoạch, tiêu chuẩn, quy chuẩn, tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát lĩnh vực VLXD trong thời gian tới.
Ngọc Hà
