Nhân rộng mô hình lúa phát thải thấp
Ngày 24/2, tại cánh đồng Hợp tác xã Nam Cường (xã Yên Cường, tỉnh Ninh Bình), Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI), Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình cùng các đối tác trong nước, quốc tế tổ chức Lễ khởi động mô hình canh tác lúa hiệu quả cao, phát thải thấp, gắn với trình diễn công nghệ cơ giới hóa gieo sạ hàng kết hợp vùi phân.
Đây là sự kiện thứ hai trong chuỗi mô hình canh tác lúa hiệu quả cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Hồng vụ đông xuân 2026, sau mô hình đã triển khai tại Hưng Yên ngày 10/2. Hoạt động nằm trong khuôn khổ Đề án “Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025 – 2035, tầm nhìn đến năm 2050” và Dự án “Sử dụng phân bón đúng” (Fertilize Right) do Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) tài trợ.
Ninh Bình là địa phương có vùng sản xuất lúa ổn định của Đồng bằng sông Hồng với hệ thống hợp tác xã giữ vai trò quan trọng trong tổ chức sản xuất và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật. Sau sáp nhập, diện tích đất lúa toàn tỉnh đạt trên 25.000 ha, tạo nền tảng thuận lợi để phát triển nông nghiệp hàng hóa, xây dựng thương hiệu gạo đặc sản gắn với sản xuất xanh.
Mô hình tại Hợp tác xã Nam Cường được triển khai trên diện tích 2,5 ha, sử dụng giống lúa Thiên Ưu 8 với lượng gieo sạ khoảng 45 kg/ha. Trọng tâm là áp dụng cơ giới hóa gieo sạ hàng kết hợp vùi phân bằng máy; bón phân theo nguyên tắc “4 đúng”; quản lý nước theo phương pháp ướt – khô xen kẽ (AWD); quản lý dịch hại tổng hợp (IPM).
Việc gieo sạ đúng mật độ, vùi phân chính xác ngay từ đầu vụ giúp giảm lượng giống, giảm số lần bón phân, tiết kiệm nước tưới và công lao động. Quan trọng hơn, quy trình này góp phần giảm phát thải khí nhà kính trong sản xuất lúa – lĩnh vực vốn được xem là một trong những nguồn phát thải đáng kể của nông nghiệp.
Thực tiễn tại các mô hình thí điểm ở Đồng bằng sông Cửu Long cho thấy, công nghệ gieo sạ hàng kết hợp vùi phân không chỉ mang ý nghĩa môi trường mà còn tạo hiệu quả kinh tế rõ rệt. Nông dân giảm chi phí đầu vào, ổn định sinh trưởng cây lúa, bảo đảm năng suất và chất lượng.
Phát biểu tại sự kiện, ông Nguyễn Quốc Mạnh – Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật nhấn mạnh, việc triển khai mô hình không chỉ là chuyển giao tiến bộ kỹ thuật mà còn là bước cụ thể hóa Đề án sản xuất giảm phát thải trong lĩnh vực trồng trọt đến năm 2035, tầm nhìn 2050.
Trong vụ đông xuân 2026, các mô hình sẽ được triển khai tại ba địa phương gồm Hưng Yên, Ninh Bình và Hải Phòng nhằm thử nghiệm, đánh giá, hoàn thiện quy trình phù hợp với điều kiện sản xuất vùng Đồng bằng sông Hồng.
Theo mục tiêu đề án, đến năm 2035, lĩnh vực trồng trọt phấn đấu giảm ít nhất 15% lượng phát thải khí nhà kính so với năm 2020, đồng thời hình thành hệ thống sản xuất theo hướng xanh, hiệu quả và bền vững. Quan điểm xuyên suốt là giảm phát thải phải gắn với hiệu quả kinh tế và lợi ích của nông dân. Khi người dân thấy rõ giảm chi phí, tăng thu nhập, các giải pháp mới có thể duy trì lâu dài.
Một nội dung then chốt là xây dựng và vận hành hệ thống đo lường, báo cáo và thẩm định phát thải (MRV) trong trồng trọt. Đây là nền tảng để nông nghiệp Việt Nam từng bước tham gia kinh tế carbon, hướng tới thị trường carbon trong tương lai.
Đại diện IRRI, PGS.TS. Nguyễn Văn Hùng cho rằng, việc triển khai các mô hình tại Đồng bằng sông Hồng là bước quan trọng để điều chỉnh giải pháp canh tác phát thải thấp phù hợp điều kiện sinh thái phía Bắc.
Canh tác lúa phát thải thấp không phải là sự đánh đổi giữa môi trường và năng suất. Nếu thiết kế và áp dụng đúng cách, nông dân vẫn nâng cao hiệu quả sản xuất, đồng thời đóng góp thiết thực vào mục tiêu giảm phát thải.
Dấu mốc quan trọng trong chuyển đổi phương thức sản xuất
Ông Nguyễn Sinh Tiến – Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình đánh giá, mô hình là dấu mốc quan trọng trong chuyển đổi phương thức sản xuất theo hướng xanh, giá trị cao và bền vững.
Theo ông Tiến, Ninh Bình đang đối mặt với thách thức kép: biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, yêu cầu thị trường ngày càng cao về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và thân thiện môi trường. Trong bối cảnh đó, khoa học công nghệ và cơ giới hóa được xác định là chìa khóa thúc đẩy nông nghiệp hiện đại. “Chúng ta không thể bước vào kinh tế số bằng phương thức canh tác thủ công truyền thống”, ông Tiến nói.
Cơ giới hóa đồng bộ từ làm đất, gieo sạ, bón phân đến thu hoạch không chỉ giảm chi phí, hạn chế thất thoát mà còn giải quyết tình trạng thiếu lao động nông thôn, từng bước hình thành đội ngũ “công nhân nông nghiệp” chuyên nghiệp.
Ông Nguyễn Văn Dự – Chủ tịch HĐQT Hợp tác xã Nam Cường chia sẻ, việc áp dụng gieo sạ hàng kết hợp vùi phân giúp giảm lượng giống và công lao động so với phương thức truyền thống, tạo thuận lợi cho cơ giới hóa và nâng cao hiệu quả sản xuất. Sự tham gia của các doanh nghiệp như Vinaseed, Công ty máy nông nghiệp Tư Sang, Công ty phân bón MTK góp phần bảo đảm đồng bộ giải pháp kỹ thuật, từng bước hình thành chuỗi liên kết sản xuất – tiêu thụ.
Tại cánh đồng lúa Hợp tác xã Nam Cường, những kỹ thuật gieo sạ hàng, vùi phân chính xác, quản lý nước tiết kiệm đang dần định hình phương thức sản xuất mới, nơi hạt lúa mang theo giá trị xanh, giá trị carbon và sức cạnh tranh cao hơn trên thị trường. Chuyển đổi xanh trong nông nghiệp, vì thế, không còn là khẩu hiệu chính sách, mà đang bắt đầu từ những thay đổi cụ thể trên từng thửa ruộng, từng mùa vụ, để nâng hiệu quả và vị thế hạt gạo Việt trong giai đoạn phát triển mới.
Lễ khởi động mô hình canh tác lúa hiệu quả cao, phát thải thấp tại Ninh Bình đánh dấu bước chuyển từ chủ trương sang hành động, hướng tới nhân rộng sản xuất lúa xanh, nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của hạt gạo Việt Nam.
Nguyễn Hạnh
