Châu Âu tăng tốc điện gió ngoài khơi, hướng mốc 300 GW
Các quốc gia châu Âu đang tiếp tục củng cố vai trò của điện gió ngoài khơi như một trụ cột trong chiến lược chuyển dịch năng lượng và bảo đảm an ninh năng lượng dài hạn. Theo dự thảo tuyên bố thượng đỉnh dự kiến được thông qua tại hội nghị tổ chức ở Hamburg (Đức) vào đầu tuần tới, 9 quốc gia châu Âu sẽ tái khẳng định cam kết đẩy nhanh việc mở rộng công suất điện gió ngoài khơi thông qua các dự án quy mô lớn, mang tính hợp tác xuyên biên giới.
Dự thảo nêu rõ mục tiêu tổng thể của châu Âu là đạt 300 gigawatt công suất điện gió ngoài khơi vào năm 2050. Đây được xem là một trong những mục tiêu tham vọng nhất trên thế giới trong lĩnh vực năng lượng tái tạo ngoài khơi, thể hiện quyết tâm giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và xây dựng hệ thống năng lượng phát thải thấp.
Trong khuôn khổ cam kết này, Vương quốc Anh và các quốc gia Liên minh châu Âu tham gia sáng kiến sẽ phối hợp triển khai tối đa 100 gigawatt công suất thông qua các dự án điện gió ngoài khơi xuyên biên giới. Ngoài Đức và Anh, các nước dự kiến ký tuyên bố gồm Đan Mạch, Bỉ, Pháp, Ireland, Luxembourg, Hà Lan và Na Uy. Việc mở rộng hợp tác được kỳ vọng sẽ giúp khai thác hiệu quả hơn tiềm năng gió ngoài khơi, đặc biệt tại khu vực Biển Bắc, đồng thời tối ưu hóa hạ tầng truyền tải và chuỗi cung ứng.
Bộ trưởng An ninh năng lượng và Net Zero Vương quốc Anh Ed Miliband cho biết, việc thúc đẩy năng lượng sạch không chỉ nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia, mà còn giúp Vương quốc Anh thoát khỏi vòng xoáy phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, qua đó củng cố chủ quyền và bảo đảm nguồn cung năng lượng ổn định.
Trong khi đó, Bộ trưởng Kinh tế và Năng lượng Đức Katherina Reiche nhấn mạnh, thông qua việc lập kế hoạch mở rộng, phát triển lưới điện và công nghiệp một cách đồng bộ, đồng thời triển khai các dự án xuyên biên giới, châu Âu đang tạo ra nguồn năng lượng sạch với chi phí hợp lý, củng cố nền tảng công nghiệp và tăng cường chủ quyền chiến lược.
Dự thảo tuyên bố cũng khẳng định phát triển năng lượng tái tạo ngoài khơi không chỉ mang ý nghĩa bảo vệ môi trường, mà còn đóng vai trò then chốt trong việc ổn định nguồn cung, tăng cường an ninh năng lượng và kiểm soát chi phí trong dài hạn. Trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu còn nhiều biến động, điện gió ngoài khơi được đánh giá là nguồn cung có tính dự báo cao và ít chịu tác động từ các yếu tố địa chính trị.
Bên cạnh đó, chính phủ các quốc gia châu Âu cho rằng việc mở rộng điện gió ngoài khơi sẽ tạo ra giá trị gia tăng tại địa phương, thúc đẩy phát triển công nghiệp, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong khu vực và tạo thêm nhiều việc làm. Đây được xem là những yếu tố quan trọng giúp quá trình chuyển dịch năng lượng gắn chặt với mục tiêu phát triển kinh tế xã hội.
Năng lượng tái tạo vượt nhiệt điện, thách thức bài toán chi phí
Năm 2025 được xem là một cột mốc quan trọng đối với an ninh năng lượng của Liên minh châu Âu. Theo báo cáo của Tổ chức Nghiên cứu năng lượng và khí hậu Ember (Anh), các tua bin gió và tấm pin quang điện đã đóng góp tới 30% tổng sản lượng điện của EU, lần đầu tiên vượt qua các nhà máy nhiệt điện sử dụng than, dầu và khí đốt, vốn chỉ chiếm 29%.
Sự tăng trưởng mạnh mẽ của năng lượng tái tạo đã kéo sản lượng điện than xuống mức thấp nhất trong lịch sử, hiện chỉ còn chiếm chưa tới 10%, chủ yếu tập trung tại Đức và Ba Lan. Các chuyên gia năng lượng nhận định điện gió và điện mặt trời không còn đóng vai trò bổ trợ, mà đã trở thành trụ cột của hệ thống năng lượng châu Âu.
Mới đây, Vương quốc Anh công bố kết quả gói thầu lớn nhất từ trước đến nay trong lĩnh vực điện gió ngoài khơi tại châu Âu. Gói thầu AR7 bao gồm gần 8,4 gigawatt công suất điện gió, trong đó có 8,2 gigawatt từ các trang trại điện gió cố định, được triển khai qua 6 dự án, và 200 megawatt từ các dự án điện gió nổi, chia thành 2 dự án. Theo Bộ An ninh Năng lượng và Phát thải ròng bằng 0 của Anh, tổng công suất này có thể đáp ứng nhu cầu điện của hơn 12 triệu hộ gia đình trên toàn quốc.
Chính phủ Anh ước tính khoảng 7.000 việc làm mới sẽ được tạo ra từ các dự án này. Đồng thời, cơ quan chức năng cho biết với mỗi 1 bảng Anh chi cho tiền công lao động, sẽ có thêm khoảng 17 bảng Anh vốn tư nhân được đầu tư vào phát triển chuỗi cung ứng tại những khu vực khó khăn nhất của đất nước.
Dù sở hữu tiềm năng lớn và nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ về mặt chính sách, quá trình mở rộng điện gió ngoài khơi tại châu Âu vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Theo dự thảo tuyên bố, chi phí vốn và giá linh kiện tăng cao trong thời gian qua đã ảnh hưởng đáng kể đến tính khả thi tài chính của nhiều dự án. Tại một số quốc gia quanh Biển Bắc, các phiên đấu thầu điện gió không đạt được kết quả như kỳ vọng, phản ánh áp lực ngày càng lớn đối với các nhà đầu tư.
Trước thực tế này, các chính phủ châu Âu thống nhất cần tăng cường các công cụ hỗ trợ tài chính nhằm duy trì đà phát triển của ngành. Tuyên bố chung đề cập khả năng mở rộng các hình thức tài trợ, bao gồm cả bảo lãnh từ ngân sách Liên minh châu Âu, nhằm giảm thiểu rủi ro và cải thiện khả năng tiếp cận vốn cho các dự án.
Một trong những cơ chế được nhấn mạnh là hợp đồng chênh lệch, còn gọi là CfD. Đây là mô hình trợ cấp đã được áp dụng rộng rãi tại nhiều thị trường châu Âu, cho phép các nhà máy điện gió được bảo đảm mức doanh thu ổn định khi đi vào vận hành, bất chấp biến động của giá điện trên thị trường. Cơ chế này được đánh giá là công cụ quan trọng giúp cân bằng lợi ích giữa nhà đầu tư, nhà nước và người tiêu dùng.
Ngoài yếu tố tài chính, hợp tác xuyên biên giới cũng được xem là chìa khóa để nâng cao hiệu quả phát triển điện gió ngoài khơi. Việc phối hợp trong quy hoạch, đầu tư và vận hành không chỉ giúp giảm chi phí, mà còn tạo điều kiện hình thành các cụm công nghiệp và chuỗi cung ứng khu vực, từ khâu sản xuất thiết bị, xây dựng cho tới vận hành và bảo dưỡng.
Những nỗ lực này diễn ra trong bối cảnh năng lượng tái tạo ngày càng khẳng định vai trò chủ đạo trong hệ thống điện châu Âu. Theo số liệu của Liên minh châu Âu, điện gió và điện mặt trời đã lần đầu tiên sản xuất nhiều điện hơn nhiên liệu hóa thạch trong toàn khối vào năm ngoái. Đây được xem là dấu mốc quan trọng, cho thấy quá trình chuyển dịch sang năng lượng carbon thấp không chỉ dừng lại ở mục tiêu chính sách, mà đã trở thành thực tế trên thị trường.
Đức Bách
