Điện khí hóa đang nổi lên như trục chiến lược trong bảo đảm an ninh năng lượng và hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) của Việt Nam, trong bối cảnh nhu cầu điện tăng mạnh cùng đà tăng trưởng kinh tế.
Chia sẻ với phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, ông Chandan Singh, Tổng Giám đốc Hitachi Energy Việt Nam, nhận định nhu cầu điện tại Việt Nam đang gia tăng nhanh, đặc biệt trong lĩnh vực công nghiệp và các trung tâm dữ liệu, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đẩy nhanh điện khí hóa trên quy mô toàn nền kinh tế.
Ông cho rằng, nếu không triển khai điện khí hóa đồng bộ trong các lĩnh vực phát điện, giao thông và công nghiệp, mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) sẽ khó đạt được, đồng thời an ninh năng lượng quốc gia có thể đối mặt với rủi ro.
“Đây không chỉ là câu chuyện của riêng doanh nghiệp, mà là bài toán mang tính hệ thống của cả nền kinh tế,” ông Singh nói.
Điện khí hóa – tức chuyển đổi từ nhiên liệu hóa thạch sang sử dụng điện, đặc biệt từ các nguồn năng lượng tái tạo – không chỉ giúp cắt giảm phát thải CO₂ mà còn giảm phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu, tăng khả năng tự chủ và nâng cao sức hấp dẫn đối với dòng vốn đầu tư chất lượng cao.
Trong lĩnh vực giao thông, phần lớn hệ thống hiện vẫn dựa vào nhiên liệu hóa thạch. Tuy nhiên, các dự án đường sắt tốc độ cao và mở rộng metro đều vận hành bằng điện. Nếu nguồn điện này được cung cấp từ năng lượng tái tạo, lợi ích sẽ không chỉ dừng ở giảm phát thải mà còn góp phần củng cố an ninh năng lượng.
Theo ông Singh, các công nghệ như thiết bị bù đồng bộ tĩnh (STATCOM) và hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) giữ vai trò quan trọng trong ổn định điện áp, điều tiết công suất phản kháng và nâng cao độ tin cậy vận hành, đặc biệt khi phụ tải lớn từ hạ tầng giao thông điện gia tăng.
Đối với công nghiệp, điện khí hóa có ý nghĩa then chốt ở các ngành phát thải cao như thép. Việc chuyển sang sử dụng điện sạch từ nguồn tái tạo không chỉ giúp giảm khí nhà kính mà còn tạo điều kiện cho mô hình sản xuất đáp ứng các tiêu chuẩn bền vững ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế.
Các trung tâm dữ liệu – lĩnh vực tiêu thụ điện năng lớn và đòi hỏi độ ổn định cao – cũng cần tích hợp nguồn tái tạo và hạ tầng lưới điện hiện đại để bảo đảm vận hành liên tục và đáp ứng yêu cầu môi trường.
Ông Singh cho rằng Ninh Thuận, với nguồn năng lượng tái tạo dồi dào, có thể trở thành địa điểm phù hợp để phát triển các trung tâm dữ liệu quy mô lớn, qua đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và tạo việc làm.
Hạ tầng và công nghệ – nền tảng của điện khí hóa
Điện khí hóa chỉ có thể phát huy hiệu quả khi đi kèm với nâng cấp đồng bộ hạ tầng lưới điện. Hệ thống truyền tải và phân phối hiện nay chưa hoàn toàn đáp ứng yêu cầu tích hợp tỷ trọng cao năng lượng tái tạo, vốn biến động theo thời tiết.
Trong bối cảnh đó, STATCOM giúp duy trì ổn định điện áp khi nguồn tái tạo dao động, BESS hỗ trợ cân bằng cung – cầu và tăng tính linh hoạt ở cấp phân phối, còn trạm biến áp số và các giải pháp tự động hóa nâng cao hiệu quả vận hành dài hạn.
Bên cạnh đó, hệ thống truyền tải điện HVDC được xem là giải pháp quan trọng để truyền tải công suất lớn cho khoảng cách xa với tổn thất thấp.
Theo đánh giá của ông Singh, các tuyến HVDC có thể được triển khai trong 5-7 năm tới, cho phép chuyển nguồn điện dư thừa từ miền Trung và miền Nam ra miền Bắc, khu vực có nhu cầu cao.
Nếu thiếu những đầu tư này, hệ thống điện sẽ khó duy trì độ ổn định và linh hoạt cần thiết để tích hợp tỷ lệ lớn năng lượng tái tạo, đồng thời đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của nền kinh tế.
Ngoài ra, điện gió ngoài khơi là một trụ cột tiềm năng khác. Việt Nam được đánh giá có nguồn tài nguyên điện gió ngoài khơi đáng kể trong khu vực. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả cần đi kèm hiện đại hóa hạ tầng truyền tải và bảo đảm ổn định hệ thống.
So với khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG), vốn chịu tác động mạnh từ biến động giá quốc tế và thời gian cung ứng thiết bị kéo dài, năng lượng tái tạo kết hợp lưới điện được tăng cường sẽ giúp chủ động hơn về nguồn cung.
Trong tổng thể chiến lược, dự thảo điều chỉnh Quy hoạch điện VIII (PDP8) được xem là công cụ quan trọng nhằm cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và mục tiêu phát triển bền vững.
“Ưu tiên năng lượng tái tạo, củng cố lưới điện và ứng dụng công nghệ sẽ giúp giảm rủi ro từ thị trường năng lượng toàn cầu và bảo đảm đáp ứng nhu cầu phụ tải,” ông Singh nhận định.
Theo ông, tăng trưởng kinh tế cao luôn kéo theo nhu cầu điện tăng tương ứng, thậm chí cao hơn. Nếu hạ tầng năng lượng không theo kịp, khả năng thu hút đầu tư chất lượng cao sẽ bị ảnh hưởng.
Ngược lại, nguồn điện ổn định với tỷ trọng tái tạo cao có thể thu hút các ngành tiêu thụ điện lớn như trung tâm dữ liệu, sản xuất công nghệ cao và các chuỗi giá trị xanh, qua đó đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng và việc làm.
Những khu vực có lợi thế về năng lượng tái tạo cũng có thể trở thành các cực tăng trưởng mới.
Vì vậy, điện khí hóa đang dần chuyển từ một giải pháp kỹ thuật sang trụ cột chiến lược của phát triển quốc gia, nơi an ninh năng lượng, mục tiêu khí hậu và năng lực cạnh tranh kinh tế hội tụ.
Trong dài hạn, đây sẽ là nền tảng để xây dựng hệ thống năng lượng ổn định, linh hoạt và bền vững cho Việt Nam.
Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 tại COP26 năm 2021, qua đó thể hiện quyết tâm ứng phó với biến đổi khí hậu và chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh, bền vững.
Net Zero đồng nghĩa với việc lượng khí nhà kính phát thải ra sẽ được cân bằng bằng khả năng hấp thụ hoặc các giải pháp loại bỏ carbon.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, Việt Nam đặt mục tiêu giảm mạnh phát thải trước năm 2030, hướng tới đạt đỉnh phát thải trước năm 2035, đồng thời thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và thu hút nguồn lực tài chính xanh. Đây là quá trình chuyển đổi toàn diện, đòi hỏi sự tham gia của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và người dân.
Kiều Thoan Thu
