Dự án “Electric Mobility Program Vietnam” đã vào giai đoạn niêm yết trên hệ thống Tiêu chuẩn Carbon được xác minh (VCS) của Verra của Mỹ. Dự án do Công ty Grutter Consulting AG (Thụy Sĩ) điều phối, đặt mục tiêu giảm hơn 2,14 triệu tấn CO2e trong giai đoạn 2025-2035.
Đây là dự án carbon quy mô quốc gia trong lĩnh vực giao thông, hướng đến cả doanh nghiệp vận tải và hạ tầng sạc điện. Điểm mới nằm ở việc biến lượng phát thải giảm được thành tín chỉ carbon có thể bán ra thị trường quốc tế. Theo các phiên tham vấn, giá tín chỉ có thể đạt 35-40 đô la mỗi tấn CO2. Nguồn thu này giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian hoàn vốn đầu tư xe điện.
Khác với cơ chế truyền thống, dự án có sự tham gia của quỹ đối tác Thụy Sĩ, cho phép thanh toán tạm ứng trong khoảng 6 tháng. Điều này giúp doanh nghiệp tham gia cải thiện dòng tiền thay vì phải chờ đợi kéo dài.
Dự án được thiết kế theo mô hình “dự án nhóm”, cho phép nhiều doanh nghiệp cùng tham gia trong một khung chung. Nhờ đó, các đơn vị không phải tự thực hiện thủ tục quốc tế hay chi trả chi phí đo đạc, thẩm định. Phạm vi dự án gồm hai mảng chính là hạ tầng sạc và phương tiện điện. Các trạm sạc và nhiều loại xe điện đều được đưa vào tính toán tín chỉ carbon.
Điểm đáng chú ý là mỗi kWh điện sạc không chỉ tạo doanh thu bán điện cho trạm sạc mà còn tạo thêm tín chỉ carbon. Nhờ đó, trạm sạc có thêm nguồn thu, cải thiện hiệu quả tài chính. Điều này có thể kích thích đầu tư vào hạ tầng, vốn đang là điểm nghẽn lớn của thị trường xe điện. Khi trạm sạc mở rộng, doanh nghiệp và người tiêu dùng sẽ dễ dàng chuyển đổi hơn.
Ở chiều ngược lại, số lượng xe điện tăng sẽ giúp trạm sạc khai thác hiệu quả hơn. Thị trường hình thành vòng lặp tích cực giữa phương tiện và hạ tầng.
Theo hồ sơ dự án, tỷ lệ xe điện tại Việt Nam vẫn còn thấp ở nhiều phân khúc. Xe tải và xe buýt gần như chưa có thị phần, trong khi xe con mới đạt khoảng 4,6%.
Ngoài yếu tố tài chính, dự án còn mang lại lợi ích môi trường rõ rệt. Tổng lượng giảm phát thải ước tính hơn 2,14 triệu tấn CO2e trong 10 năm. Bên cạnh đó, dự án dự kiến giảm 15 tấn bụi mịn PM2.5 và 448 tấn NOx. Đây là các tác nhân chính gây ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn.
Về cơ chế tham gia, doanh nghiệp ký biên bản ghi nhớ nhưng không bị ràng buộc pháp lý. Điều này giúp linh hoạt điều chỉnh kế hoạch đầu tư theo thị trường.
Trong bối cảnh chi phí chuyển đổi còn cao, dòng tiền từ carbon được xem như một “cú hích” tài chính ban đầu. Nếu kết hợp với chính sách trong nước, cơ chế này có thể giúp thị trường xe điện Việt Nam tăng tốc trong những năm tới.
Độc giả có thể xem chi tiết dự án tại đây: https://registry.verra.org/app/projectDetail/VCS/5751
H.Hương
