Nhận định này được các chuyên gia và đại diện doanh nghiệp chia sẻ tại tọa đàm “Chuyển đổi xanh trong kỷ nguyên mới”, thuộc khuôn khổ chương trình “Vì một tương lai xanh” do Đài Phát thanh và Truyền hình TPHCM (HTV) tổ chức mới đây. Tại đây, chuyển đổi xanh không chỉ được đề cập dưới góc độ môi trường, mà còn gắn chặt với bài toán chiến lược, năng lực cạnh tranh và khả năng tồn tại dài hạn của doanh nghiệp Việt.
Tăng sức cạnh tranh, nhưng bài toán không đơn giản
Theo ông Lê Đăng Khoa, Giám đốc Công ty Daknoco, chuyển đổi xanh không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu của các thị trường xuất khẩu khắt khe, mà còn là cơ hội để gia tăng giá trị sản phẩm và cải thiện vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Khi các yếu tố môi trường được tích hợp ngay từ đầu, sản phẩm không chỉ “qua cửa” thị trường, mà còn có khả năng cạnh tranh bền bỉ trong dài hạn.
Cùng quan điểm, bà Lâm Thúy Ái, Giám đốc Công ty CP Mebifarm nhấn mạnh rằng ngày nay, người mua sẵn sàng dành thời gian tìm hiểu kỹ về nguồn gốc nguyên liệu, quy trình sản xuất và tác động môi trường của sản phẩm. Khi “xanh” trở thành một giá trị được xã hội coi trọng, hành vi tiêu dùng cũng thay đổi, buộc doanh nghiệp phải điều chỉnh chiến lược nếu không muốn bị bỏ lại phía sau.
Tuy nhiên, ở góc độ quản lý, ông Đinh Trọng Cường, Giám đốc Trung tâm Khuyến công, Sở Công Thương TPHCM thẳng thắn nhìn nhận rằng con đường này không hề dễ dàng, nhất là với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Hạn chế về vốn, công nghệ, khả năng tiếp cận tín dụng, trong khi chi phí đầu tư ban đầu cho các giải pháp xanh tương đối lớn, đang trở thành rào cản không nhỏ. Nếu thiếu lộ trình phù hợp, chuyển đổi xanh có thể tạo áp lực tài chính nặng nề trong ngắn hạn.
Thực tế tại Mebifarm cho thấy, việc xây dựng mô hình chăn nuôi và sản xuất trứng công nghệ cao theo hướng kinh tế tuần hoàn đòi hỏi nguồn lực lớn cho hạ tầng, công nghệ và hệ thống quản lý. Bên cạnh đó, doanh nghiệp còn phải giải bài toán giá thành, bởi sản phẩm xanh nếu vượt quá khả năng chi trả của thị trường sẽ khó mở rộng quy mô tiêu thụ.
Một nghịch lý khác được bà Ái chỉ ra là nguồn tín dụng xanh hiện chưa thực sự đồng hành kịp thời. Nhiều doanh nghiệp buộc phải tự đầu tư, hoàn thiện quy trình và đạt các chứng nhận môi trường trước khi có thể tiếp cận các gói vốn ưu đãi, khiến áp lực tài chính càng gia tăng.
Trong lĩnh vực nông nghiệp, ông Lê Đăng Khoa cho biết thêm rằng thói quen sản xuất truyền thống cũng là rào cản lớn. Việc giảm phụ thuộc vào phân bón hóa học, kiểm soát phát thải hay áp dụng công nghệ tiết kiệm tài nguyên đòi hỏi thời gian để thay đổi nhận thức, đồng thời cần vốn đầu tư cho các hệ thống kỹ thuật mà không phải hộ sản xuất nào cũng sẵn sàng triển khai ngay.
Không chờ đủ điều kiện mới hành động
Trước những thách thức đó, các diễn giả đều cho rằng doanh nghiệp không nên chờ đến khi có đủ điều kiện mới bắt đầu chuyển đổi. Theo ông Đinh Trọng Cường, chuyển đổi xanh trước hết là câu chuyện của tư duy quản trị. Nhiều giải pháp hiệu quả có thể bắt đầu từ việc sắp xếp lại quy trình sản xuất, sử dụng tài nguyên hợp lý hơn, giảm lãng phí và nâng cao hiệu quả vận hành, thay vì đầu tư ngay vào công nghệ đắt đỏ.
Trong một đô thị công nghiệp lớn như TPHCM, doanh nghiệp còn có cơ hội liên kết, chia sẻ hạ tầng, năng lượng và vật liệu, hoặc tham gia các khâu gia công, tái chế trong chuỗi sản xuất của doanh nghiệp lớn. Về bản chất, chuyển đổi xanh không chỉ nhằm đáp ứng tiêu chuẩn môi trường, mà còn là cách tạo ra nhiều giá trị hơn từ việc sử dụng ít tài nguyên hơn.
Áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn trong nội bộ cũng được xem là hướng đi phù hợp. Theo bà Lâm Thúy Ái, khi phụ phẩm được nhìn nhận như nguồn tài nguyên thứ cấp, doanh nghiệp có thể vừa giảm chất thải, vừa kiểm soát tốt hơn chi phí sản xuất, từ đó cải thiện khả năng cạnh tranh của sản phẩm.
Ở góc độ kỹ thuật, ông Lê Đăng Khoa cho rằng doanh nghiệp hoàn toàn có thể khởi đầu từ những giải pháp đơn giản như tiết kiệm điện, nước, hoặc ứng dụng năng lượng tái tạo phù hợp với quy mô. Những cải tiến này không chỉ giúp giảm phát thải mà còn mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt trong dài hạn.
Quan trọng hơn cả, chuyển đổi xanh đòi hỏi doanh nghiệp thay đổi cách nhìn về hiệu quả sản xuất. Thay vì chạy theo sản lượng, việc kiểm soát đầu vào hợp lý, sử dụng tài nguyên “đủ và tốt” mới là nền tảng để xây dựng chuỗi sản xuất bền vững và thích ứng với kỷ nguyên phát triển mới.
Minh Anh
