Từ ngày 21-23/1/2026 tại Hà Nội, chuyên gia từ 6 quốc gia ASEAN tham gia hội thảo khu vực nhằm xây dựng các chiến lược phối hợp để chuyển đổi sản xuất lúa gạo theo hướng giảm phát thải, thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo đảm an ninh lương thực.
Khoảng 70 đại biểu, bao gồm lãnh đạo các cơ quan quản lý nhà nước, nhà khoa học, đại diện khu vực tư nhân và nông dân đến từ Việt Nam, Philippines, Thái Lan, Indonesia, Campuchia và Lào đã quy tụ tại Hà Nội để thảo luận con đường chuyển đổi ngành lúa gạo – lĩnh vực trụ cột của an ninh lương thực khu vực nhưng cũng là nguồn phát thải khí mê-tan đáng kể. Hội thảo do Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI) và Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường (ISPAE) phối hợp tổ chức, với sự hỗ trợ của Liên minh Không khí sạch và Khí hậu, Sáng kiến Thúc đẩy Giảm phát thải khí mê-tan tại Đông Nam Á (MASEA) và Tổ chức Hợp tác quốc tế Đức (GIZ). Mục tiêu xuyên suốt là tìm cách giảm tác động khí hậu của nông nghiệp trên quy mô lớn, đồng thời duy trì sinh kế cho hàng triệu hộ trồng lúa và bảo đảm nguồn cung lương thực cho hàng tỷ người.
Đông Nam Á hiện sản xuất phần lớn lượng gạo của thế giới, nuôi sống hàng chục triệu gia đình nông dân. Tuy nhiên, mô hình canh tác lúa nước ngập truyền thống lại phát thải lượng lớn khí mê-tan – một loại khí nhà kính có tác động mạnh tới biến đổi khí hậu. Trong bối cảnh các nước ASEAN đang thực hiện các Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) theo Thỏa thuận Paris, ngành lúa gạo ngày càng chịu áp lực phải chuyển đổi.
Ông Jongsoo Shin, Giám đốc khu vực châu Á của IRRI, nhận định đây là thời điểm then chốt để ASEAN khẳng định vai trò tiên phong toàn cầu trong sản xuất lúa gạo phát thải thấp. Theo ông, quá trình chuyển đổi không chỉ góp phần bảo vệ môi trường mà còn mở ra thị trường mới, nâng cao giá trị chuỗi ngành hàng và cải thiện sinh kế bền vững cho hàng triệu nông dân.
Thực tiễn tại các quốc gia cho thấy những cấp độ chuyển đổi khác nhau đang mang lại nhiều bài học. Thái Lan đã triển khai trên diện rộng kỹ thuật tưới luân phiên khô – ướt; Philippines đưa các thực hành nông nghiệp thông minh với khí hậu vào chương trình quốc gia; Việt Nam đang thúc đẩy chuyển đổi một triệu hecta lúa ở Đồng bằng sông Cửu Long theo hướng chất lượng cao, phát thải thấp; trong khi Indonesia, Campuchia và Lào cũng đang xây dựng các chiến lược đổi mới phù hợp với điều kiện trong nước.
Tại Hội thảo, đại diện từ Philippines, Việt Nam và Thái Lan đã trình bày toàn diện về chính sách quốc gia, những thách thức và kết quả bước đầu. Các nghiên cứu dựa trên khảo sát hàng nghìn hộ nông dân do IRRI thực hiện cung cấp bằng chứng thực nghiệm về hiệu quả của các công nghệ giảm phát thải. TS Alisher Mirzabaev, nhà khoa học cao cấp của IRRI và quản lý dự án Liên minh Khí hậu và Không khí sạch (CCAC), cho biết các phân tích cho thấy những lộ trình rõ ràng giúp các nước ASEAN cắt giảm đáng kể phát thải mê-tan, đồng thời cải thiện thu nhập của nông dân. Dù nhu cầu đầu tư là không nhỏ, song các lợi ích kinh tế – xã hội khiến quá trình chuyển đổi này trở nên khả thi và hấp dẫn về mặt kinh tế.
Theo bà Amornrat Intrman, Giám đốc Viện Khoa học Lúa gạo Thái Lan, việc mở rộng kỹ thuật tưới luân phiên khô – ướt tại Thái Lan đem lại nhiều bài học quý, song các nước ASEAN cũng đang đối mặt với những thách thức chung, đòi hỏi phải có một nền tảng hợp tác khu vực mạnh mẽ hơn.
Hội thảo hướng tới những đầu ra cụ thể, bao gồm khuyến nghị chính sách về cơ chế giá cho lúa phát thải thấp, tín dụng, trợ cấp và bảo hiểm nông nghiệp; xác định các công cụ tài chính khả thi như chi trả dựa trên kết quả, tín chỉ carbon và tài chính pha trộn; xây dựng khung giám sát hiệu quả chi phí; và thiết lập cơ chế trao đổi tri thức lâu dài trong khu vực. Theo TS Trần Công Thắng, Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường (ISPAE), ASEAN có cơ hội không chỉ ứng phó với biến đổi khí hậu mà còn dẫn dắt quá trình chuyển đổi xanh toàn cầu của ngành lúa gạo, qua đó định hình tương lai lương thực và khí hậu cho hàng tỷ người trên thế giới.
Linh Linh
