Tính đến tháng 3/2026, thế giới đang chứng kiến những biến động mạnh do xung đột địa chính trị tại Trung Đông, đẩy giá dầu thô có lúc chạm ngưỡng 120 USD/thùng. Tại Việt Nam, giá xăng RON95 cũng đã vượt mốc 29.000 đồng/lít. Chỉ trong vòng 1 tháng, mỗi tấn dầu thô đã đắt thêm khoảng 300 USD (tương đương hơn 7,5 triệu đồng/tấn). Với việc Việt Nam nhập khẩu khoảng 40.000 tấn dầu thô mỗi ngày, thì chi phí nhập khẩu đã tăng thêm khoảng 12 triệu USD (gần 300 tỷ đồng) mỗi ngày (ước tính). Những “cú sốc” giá này không chỉ là thách thức ngắn hạn mà chính là “chất xúc tác” cực mạnh thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng tại Việt Nam.
Khi giá xăng dầu tăng cao và duy trì ở mức biến động, lợi thế kinh tế của nhiên liệu hóa thạch không còn nữa. Điều này thúc đẩy sự chuyển hướng mạnh mẽ sang xe điện. Tại Việt Nam, các chính sách hỗ trợ lệ phí trước bạ và sự phát triển của hạ tầng trạm sạc đang biến xe điện từ “lựa chọn thay thế” thành “lựa chọn ưu tiên” để tiết kiệm chi phí vận hành. Việc giá dầu diesel tăng hơn 30% trong các kỳ điều hành gần đây buộc các hãng taxi, xe buýt (như tại Hà Nội và TP.HCM) phải tăng tốc lộ trình xanh hóa đội xe để sống sót.
Biến động giá xăng dầu cho thấy rủi ro cực lớn khi phụ thuộc vào nguồn cung và giá cả thế giới. Chuyển dịch năng lượng lúc này không chỉ vì môi trường mà còn là để tự chủ: Đẩy mạnh các dự án điện gió ngoài khơi và điện mặt trời mái nhà giúp giảm áp lực nhập khẩu nhiên liệu (than, khí, dầu) cho sản xuất điện. Việt Nam đang quyết liệt triển khai lộ trình phối trộn xăng sinh học (E5, E10). Việc tận dụng nguồn nguyên liệu nông nghiệp dồi dào trong nước sẽ giúp giảm bớt sự lệ thuộc vào xăng nhập khẩu.
Giá năng lượng cao khiến các dự án tiết kiệm năng lượng trở nên “có lãi” hơn trong mắt các nhà đầu tư: Các nhà máy phải nâng cấp dây chuyền, ứng dụng AI và IoT để tối ưu hóa điện năng nhằm giảm giá thành sản phẩm. Ngoài ra, việc đưa vào vận hành các kho cảng LNG (khí thiên nhiên hóa lỏng) là bước đệm quan trọng để thay thế dần điện than, tạo ra nguồn điện nền ổn định nhưng sạch hơn trong thời kỳ quá độ.
Trong kinh tế học có một khái niệm rất hay gọi là “sự sáng tạo mang tính hủy diệt” (Creative destruction). Đôi khi, chính những cuộc khủng hoảng tồi tệ nhất lại là khởi đầu cho những cuộc cách mạng vĩ đại nhất. Tình hình thế giới hiện nay, với những xung đột địa chính trị và giá xăng dầu nhảy múa, chính là một kịch bản như vậy.”
Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 ra đời trong bối cảnh cực kỳ đặc thù, nhấn mạnh vào việc chuyển dịch năng lượng phải “phù hợp với điều kiện thực tế”. Đây là một điểm rất thực tế và nhân văn. Chúng ta không chuyển đổi cực đoan. Bước đi đầu tiên và quan trọng nhất theo tinh thần Nghị quyết chính là tối ưu hóa nguồn lực nội địa. Thay vì thấp thỏm nhìn vào giá dầu thế giới, chúng ta tập trung khai thác tối đa “mỏ vàng” gió và nắng của chúng ta, đồng thời đẩy mạnh thăm dò dầu khí trong nước để đảm bảo nguồn cung tối thiểu cho các ngành sản xuất trọng yếu.
Một điểm cực kỳ quan trọng trong bối cảnh xung đột quốc tế là chiến lược “dự trữ và bình ổn”. Nghị quyết 70 đặt mục tiêu nâng cao năng lực dự trữ xăng dầu quốc gia lên mức 90 ngày nhập ròng. Điều này giống như việc chúng ta xây thêm một “kho dự phòng” để sẵn sàng ứng phó với bất kỳ cú sốc cung ứng nào từ Trung Đông hay các khu vực khác. Đây là lá chắn an toàn để giữ cho nền kinh tế không bị “sốc” khi giá năng lượng thế giới biến động.
Đặc biệt, Nghị quyết còn mở ra hướng đi cho các nguồn năng lượng mới và ổn định hơn như Điện khí LNG và nghiên cứu Điện hạt nhân. Trong khi năng lượng tái tạo có tính thay đổi phụ thuộc thời tiết, thì đây sẽ là những “nguồn điện nền” vững chắc, đảm bảo điện năng luôn sẵn sàng cho sản xuất công nghiệp dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào.
Như vậy, Nghị quyết 70-NQ/TW đã đưa ra các bước đi phù hợp nhất hiện nay là tận dụng áp lực từ giá xăng dầu cao để “đẩy nhanh tiến độ các dự án năng lượng tái tạo”, đồng thời “củng cố hệ thống dự trữ quốc gia” và “triệt để thực hành tiết kiệm năng lượng”. Đây là giải pháp vừa mang tính cấp bách để ổn định kinh tế, vừa mang tính chiến lược để đảm bảo an ninh năng lượng lâu dài.
Chuyển dịch năng lượng tại Việt Nam theo Nghị quyết 70 là một cuộc hành trình đầy quyết tâm để xây dựng một hệ thống năng lượng sạch hơn, thông minh hơn và đặc biệt là để không thể bị sốc bởi những biến động của tình hình thế giới. Đó chính là chìa khóa để Việt Nam tiến tới mục tiêu Net Zero vào năm 2050 như một quốc gia phát triển và tự chủ.
TS Nguyễn Anh Tuấn
