Các nước phương Tây đã dẫn đầu nỗ lực hướng tới nền kinh tế net-zero trong hơn một thập kỷ. Mặc dù Trung Quốc là nhà xây dựng lớn nhất về điện gió, điện mặt trời và xe điện, và là nhà đầu tư lớn nhất vào công nghệ chuyển đổi, nhưng chính châu Âu, Anh và Úc mới là những nước đang thúc đẩy việc cắt giảm khí thải nhiều hơn và cam kết nhiều hơn về năng lượng carbon thấp. Chỉ có một vấn đề với điều đó: họ đã thuê ngoài tất cả các hoạt động phát thải cao, và những hoạt động này hiện đang thúc đẩy toàn bộ nền kinh tế.
Lấy xi măng làm ví dụ. Không có gì ngạc nhiên khi nhà sản xuất lớn nhất nguyên liệu thô thiết yếu cho ngành xây dựng là Trung Quốc, tiếp theo là Ấn Độ, và Việt Nam đứng thứ ba về sản lượng hàng năm. Đó chưa phải là tất cả, Tuy nhiên, trong top 10 quốc gia sản xuất xi măng hàng đầu thế giới, không có quốc gia châu Âu nào lọt vào danh sách. Quốc gia phương Tây duy nhất là Hoa Kỳ, đứng thứ tư, với sản lượng hàng năm đạt 90 triệu tấn vào năm 2023, so với 2 tỷ tấn của Trung Quốc.
Việc chuyển dịch sản xuất công nghiệp nặng từ phương Tây sang phương Đông không phải là điều mới mẻ. Nó bắt đầu từ hơn 30 năm trước và đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển mình của Trung Quốc thành một trong những nền kinh tế lớn nhất thế giới. Xu hướng chuyển dịch sản xuất này cũng thúc đẩy sự tăng trưởng của các nền kinh tế châu Á khác, như Ấn Độ, Việt Nam, Indonesia – nhà sản xuất niken lớn nhất thế giới – và Thổ Nhĩ Kỳ. Giờ đây, xu hướng chuyển dịch sản xuất cũng đang lan sang châu Phi, như Gavin Maguire của Reuters đã lưu ý trong một bài báo gần đây. Khi quá trình chuyển dịch sản xuất tiếp tục diễn ra, sự khác biệt giữa các bên thuê ngoài và các bên được thuê ngoài về năng lượng, tầm quan trọng của hydrocarbon, và khả năng chuyển đổi khỏi các nguồn hydrocarbon này, đang ngày càng sâu sắc.
Năm 2024, thế giới đã chi tổng cộng 2,4 nghìn tỷ đô la cho các hoạt động chuyển đổi năng lượng, bao gồm đầu tư vào lưới điện, xe điện, năng lượng gió, năng lượng mặt trời, pin và hiệu quả năng lượng. Trong tổng số đó, Trung Quốc chiếm 49%. Phần lớn số tiền còn lại đến từ các nước phương Tây, bởi vì họ là những nước có khả năng chi trả cho loại đầu tư này để chuyển đổi khỏi dầu mỏ, khí đốt và than đá. Điều thú vị là, Trung Quốc không chuyển đổi khỏi hydrocarbon, và các nền kinh tế phụ thuộc vào công nghiệp nặng khác ở châu Á và các nơi khác cũng vậy.
Theo Maguire của Reuters, việc thuê ngoài các ngành công nghiệp nặng như sản xuất xi măng và thép về cơ bản đã khiến các nước sản xuất phụ thuộc vào các ngành công nghiệp đó và khiến họ khó chuyển đổi khỏi dầu mỏ, khí đốt và than đá hơn, chẳng hạn như các nước châu Âu đã làm. Nhưng có hai chi tiết nhỏ nhưng quan trọng cần được đề cập ở đây. Một trong những chi tiết đó là châu Âu về cơ bản đã thuê ngoài một phần đáng kể lượng khí thải công nghiệp nặng của mình. Một chi tiết khác là nước này đã giảm được tổng lượng khí thải bằng cách gần như xóa sổ các ngành công nghiệp nặng của mình thông qua việc cấp phép phát thải carbon, khiến sản lượng không còn cạnh tranh được trên toàn cầu và thậm chí cả ở trong nước.
Còn một chi tiết thứ ba quan trọng hơn hai chi tiết kia. Đó là thực tế tất cả các ngành công nghiệp được những người ủng hộ chuyển đổi năng lượng ca ngợi đều cần một lượng lớn hàng hóa và sản phẩm mà các quốc gia phụ thuộc vào hydrocarbon sản xuất, sử dụng năng lượng rẻ từ than đá. Ví dụ, tua bin gió cần một lượng lớn xi măng cho móng và một lượng thép tương đương. Vì vậy, theo nghĩa đen, chính quá trình chuyển đổi năng lượng đang góp phần thúc đẩy nền kinh tế phụ thuộc vào hydrocarbon ở châu Á, châu Phi và Nam Mỹ.
Đây có lẽ là lý do tại sao, bất chấp các khoản đầu tư kỷ lục vào mục tiêu phát thải ròng bằng không vào năm 2024 và các khoản đầu tư lớn tiếp tục được duy trì trong năm ngoái, nhu cầu than đá toàn cầu vẫn tiếp tục phá kỷ lục, ước tính đạt 8,77 tỷ tấn vào năm 2024, sau đó phải được điều chỉnh tăng lên hơn 8,8 tỷ tấn. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, nhu cầu về loại hydrocarbon gây ô nhiễm nhất này ước tính sẽ tiếp tục tăng vào năm 2025, lên 8,85 tỷ tấn.
Nhu cầu về hydrocarbon và năng lượng mà chúng tạo ra để sản xuất các mặt hàng như xi măng, thép và đặc biệt là nhựa đang tăng lên do sự tăng trưởng mạnh mẽ trong xây dựng trung tâm dữ liệu. Theo Maguire của Reuters, trí tuệ nhân tạo (AI) và cơ sở hạ tầng hỗ trợ công nghệ này là động lực thúc đẩy nền kinh tế phương Tây, vốn đã vượt xa xi măng, thép và than đá nhờ các trung tâm dữ liệu và các công ty công nghệ lớn khác. Tuy nhiên, chính xi măng, thép và than đá lại là nguồn năng lượng cho các thành phần của cơ sở hạ tầng đó và giúp ngành công nghệ tồn tại. Thực tế, các nhà điều hành trung tâm dữ liệu không ngần ngại sử dụng bất kỳ loại hydrocarbon nào có thể cung cấp điện liên tục cho cơ sở của họ.
Như vậy, dường như đang có sự phân hóa ngày càng lớn giữa các quốc gia đặt cược vào những thứ như AI cho tăng trưởng kinh tế tương lai và những quốc gia dựa vào các ngành công nghiệp vật liệu cơ bản để tạo ra GDP. Tuy nhiên, đằng sau đó, chính những nền kinh tế dựa vào các ngành công nghiệp vật liệu cơ bản đang thúc đẩy các nền kinh tế dựa vào AI và tham vọng hướng tới mục tiêu không phát thải ròng, vượt ra ngoài lĩnh vực công nghiệp nặng. Một thực tế khó chịu, được Trung Quốc chứng minh khá rõ ràng, là quá trình chuyển đổi năng lượng cũng phụ thuộc vào nguồn năng lượng rẻ và dồi dào như bất kỳ ngành công nghiệp nào khác, kể cả ngành dịch vụ.
(Theo Xangdau.net)
