Cần huy động 900.000 tỷ đồng chuyển đổi xanh
Sau sáp nhập, Thành phố Hồ Chí Minh là siêu đô thị với khoảng 14 triệu dân.
Mục tiêu đến năm 2050, thành phố trở thành siêu đô thị-cảng biển trung tâm công nghiệp, dịch vụ và tài chính quốc tế dẫn đầu khu vực về kinh tế xanh, phát thải thấp, phát triển hài hòa giữa con người, môi trường và công nghệ, thích ứng bền vững với biến đổi khí hậu.
Tuy nhiên, thành phố cũng đối diện thách thức hạ tầng quá tải và nằm trong top 10 khu vực có nguy cơ chịu ảnh hưởng lớn nhất về biến đổi khí hậu.
Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh (HIDS) Trần Thanh Bình cho rằng, việc chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng xanh, phát thải thấp không còn là lựa chọn mà trở thành yêu cầu tất yếu.
Đối với một trung tâm kinh tế lớn như Thành phố Hồ Chí Minh, việc đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050 đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tái cấu trúc dòng vốn, thúc đẩy mạnh mẽ tài chính xanh, đồng thời hình thành và vận hành hiệu quả thị trường carbon.
Hiện, thành phố cũng đã lập ra mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính từ 10% đến 30% tùy thuộc vào mức độ trợ giúp quốc tế. Để đạt được điều đó, ông Bình lưu ý, trong cấu trúc của Trung tâm Tài chính quốc tế, tài chính xanh không chỉ là một hợp phần kỹ thuật mà là trụ cột chiến lược góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh, uy tín và tính bền vững của hệ thống tài chính thành phố.
Đáng chú ý, nhóm nghiên cứu của HIDS đưa ra ước tính tổng nhu cầu vốn thực hiện Đề án Chuyển đổi Xanh Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2025-2035 khoảng 900.000 tỷ đồng, bao gồm chi phí đầu tư cho các chương trình, dự án trọng điểm thuộc 10 trụ cột chuyển đổi xanh; chi phí cho hạ tầng số, quản lý dữ liệu, đào tạo và truyền thông cộng đồng.
Trong đó, vốn ngân sách nhà nước khoảng 20% ưu tiên hạ tầng năng lượng, giao thông, xử lý chất thải và hạ tầng dữ liệu. Còn lại từ vốn xã hội hóa, đối tác công-tư (PPP), huy động từ các doanh nghiệp, quỹ đầu tư, vốn quốc tế và ODA từ các định chế tài chính.
Ngoài ra, thành phố áp dụng đồng bộ các công cụ tài chính xanh, gồm: Quỹ Chuyển đổi xanh Thành phố Hồ Chí Minh; trái phiếu xanh đô thị; cơ chế tín chỉ carbon địa phương và khuyến khích tài chính xanh như miễn, giảm hoặc ưu đãi thuế, phí đối với doanh nghiệp, kinh tế tuần hoàn, hạ tầng xanh.
Tài chính xanh – nền tảng của Trung tâm Tài chính quốc tế
Thị trường tín chỉ carbon và dòng vốn xanh đang dần trở thành một cấu phần quan trọng của hệ thống tài chính hiện đại, gắn liền với quá trình chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng xanh, phát triển bền vững và kinh tế tuần hoàn.
Tuy nhiên, tài chính xanh tại Việt Nam hiện vẫn ở giai đoạn sơ khai, thiếu cơ chế giao dịch minh bạch, chưa đồng bộ với chuẩn mực quốc tế khiến doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) còn gặp nhiều rào cản trong tiếp cận vốn xanh.
Theo bà Nguyễn Trúc Vân, Giám đốc Trung tâm Mô phỏng và Dự báo kinh tế-xã hội Thành phố Hồ Chí Minh, khoảng trống về pháp lý và chuẩn mực là điểm nghẽn lớn nhất của tài chính xanh hiện nay.
Trong khi nhiều thị trường quốc tế đã xây dựng hoàn chỉnh các khung tiêu chuẩn cho trái phiếu xanh, tín dụng xanh hay phân loại dự án xanh thì tại Việt Nam những nội dung này vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Vì vậy, Trung tâm Tài chính quốc tế cần được thiết kế như một “sandbox” – không gian thử nghiệm có kiểm soát – cho phép áp dụng các chuẩn mực quốc tế về tài chính xanh và thị trường carbon trước khi nhân rộng ra toàn nền kinh tế.
Đây không chỉ là câu chuyện thu hút vốn, mà còn là cơ hội để Việt Nam tham gia sâu hơn vào cấu trúc tài chính xanh toàn cầu, rút ngắn thời gian hoàn thiện chính sách và giảm rủi ro cho cả cơ quan quản lý và doanh nghiệp.
Ở góc độ quốc tế, ông Shehryar Ali Shah, Trưởng văn phòng Trung tâm Tài chính quốc tế (IFC) tại Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, tài chính xanh sẽ là trọng tâm của Trung tâm Tài chính quốc tế tại Việt Nam trong tương lai. Đây vừa là ưu tiên cấp bách của thế giới, vừa là cơ hội kinh tế lớn đối với Việt Nam.
Những dư địa nổi bật bao gồm nhu cầu ngày càng mạnh mẽ từ các nhà đầu tư đối với các khoản đầu tư xanh và bền vững; sự quan tâm gia tăng của các ngân hàng đối với việc tích hợp ESG; tiềm năng phát hành trái phiếu bền vững bằng ngoại tệ cũng như mở rộng danh mục đầu tư vào năng lượng tái tạo và hạ tầng bền vững.
Từ góc nhìn của tổ chức tín dụng, ông Võ Hoàng Hải, Phó Tổng Giám đốc Nam A Bank đề xuất sáng kiến thành lập “Cộng đồng Tài chính Xanh”, nhằm xây dựng nền tảng kết nối không chỉ về vốn, mà còn về tri thức, kinh nghiệm và các thông lệ quốc tế trong lĩnh vực tài chính xanh.
Việc đưa “Cộng đồng Tài chính Xanh” hoạt động ngay trong lòng Trung tâm Tài chính quốc tế sẽ giúp tận dụng tối đa cơ chế pháp lý linh hoạt và môi trường thử nghiệm có kiểm soát.
Thay vì phải chờ đợi sự hoàn thiện của các thông tư, nghị định vốn mất nhiều thời gian, các mô hình tài chính xanh có thể được nội địa hóa và triển khai thí điểm ngay để phục vụ nền kinh tế một cách nhanh chóng và hiệu quả hơn.
Lộ trình triển khai “Cộng đồng Tài chính Xanh” được xác định rõ cho giai đoạn 2025-2030: Giai đoạn 2025-2026 tập trung thành lập và thử nghiệm các sản phẩm tài chính khí hậu, trước mắt ưu tiên lĩnh vực nông nghiệp thông minh.
Giai đoạn 2027-2028 mở rộng sang các giải pháp tài trợ chuỗi cung ứng bền vững, đồng thời tăng cường hợp tác với các định chế tài chính quốc tế trong đào tạo và hỗ trợ SME, doanh nghiệp nữ chủ.
Đến giai đoạn 2029-2030, Cộng đồng hướng tới mở rộng hợp tác quốc tế và chuẩn hóa các tiêu chuẩn ESG (bộ tiêu chí đánh giá Môi trường-Xã hội-Quản trị của doanh nghiệp).
Với nền tảng minh bạch về dữ liệu và dòng tiền, mô hình “Cộng đồng Tài chính Xanh” được kỳ vọng trở thành “nam châm” thu hút các nguồn vốn từ các định chế tài chính đa phương, góp phần khơi thông dòng chảy tài chính xanh vào các lĩnh vực mũi nhọn như nông nghiệp thông minh, tài chính khí hậu và xuất nhập khẩu, qua đó hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững của quốc gia.
Anh Tuấn
