Bà Mariam J. Sherman, Giám đốc WB tại Việt Nam, Campuchia và Lào cho rằng, hành trình hướng tới mục tiêu thu nhập cao vào năm 2045 đã làm nổi bật vai trò then chốt của thể chế trong việc bảo đảm tăng trưởng bền vững. Những cải cách gần đây cho thấy quyết tâm rõ ràng của Việt Nam, song để đạt được mục tiêu dài hạn, cần những cải cách mạnh mẽ hơn nữa – một “cú hích thể chế mang tính đột phá” nhằm phát huy tối đa tiềm năng của khu vực tư nhân trong thúc đẩy tăng trưởng và tạo việc làm chất lượng.
Theo WB, đầu tư công cũng cần được quản lý hiệu quả hơn, từ khâu lựa chọn dự án, triển khai đến giám sát thực hiện. Đồng thời, việc hoàn thiện khung pháp lý và quy định sẽ góp phần tạo môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định và dễ dự đoán – yếu tố quan trọng để thu hút đầu tư dài hạn.
Các chuyên gia WB cảnh báo, nếu không có hành động thích ứng kịp thời, biến đổi khí hậu có thể gây thiệt hại nghiêm trọng cho GDP trong những thập kỷ tới, đe dọa các mục tiêu dài hạn. Trong khi đó, câu chuyện phát triển của Việt Nam vẫn gắn chặt với phát thải carbon. Do đó, để đạt mục tiêu Net Zero, Việt Nam phải vừa giảm phát thải, vừa bảo đảm an ninh năng lượng và duy trì năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Bàn về vấn đề này, TS. Cấn Văn Lực đề xuất 3 nhóm giải pháp trọng tâm. Thứ nhất, đổi mới mô hình phát triển theo hướng bao trùm và bền vững hơn, không chỉ dựa vào tăng trưởng về lượng mà phải hài hòa giữa kinh tế, xã hội và môi trường. Trước hết, cần triển khai hiệu quả các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị và các luật mới được ban hành; cải thiện thực chất môi trường đầu tư kinh doanh, đẩy mạnh cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, qua đó củng cố niềm tin cho doanh nghiệp và nhà đầu tư.
Thứ hai, kịp thời tháo gỡ các nút thắt đối với tăng trưởng và an sinh xã hội, đặc biệt là những vướng mắc phát sinh trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Đây là những vấn đề cần được chỉ đạo quyết liệt ngay từ đầu năm bản lề 2026.
Thứ ba, đối với mô hình “3I” do WB khuyến nghị – gồm đầu tư, tiếp nhận và hấp thụ công nghệ, đổi mới sáng tạo, Việt Nam cần triển khai đồng thời, thay vì tiếp cận theo cách tuần tự, rời rạc.
Theo PGS. TS. Phạm Duy Nghĩa, chuyển đổi sang mô hình phát triển xanh hơn và có khả năng chống chịu cao hơn tuy đi kèm nhiều thách thức, nhưng cũng mở ra những động lực mới cho tăng trưởng và tạo việc làm. Các “nhiệm vụ xanh” gắn với việc phát triển hoặc sử dụng công nghệ xanh ngày càng gia tăng. Chỉ số hàm lượng nhiệm vụ xanh (GTI) – được tính bằng tỷ lệ các nhiệm vụ xanh trên tổng số nhiệm vụ trong một vị trí việc làm – cho thấy tiềm năng lớn của thị trường lao động xanh trong tương lai.
Thực tế, thời gian qua, Chính phủ Việt Nam đã từng bước đặt nền móng cho một tương lai xanh và có khả năng chống chịu cao hơn. Về thích ứng, Chính phủ đã thành lập Hội đồng Điều phối Vùng ĐBSCL, quy tụ chính quyền, cộng đồng địa phương và khu vực tư nhân nhằm hài hòa đầu tư và hành động ứng phó với rủi ro biến đổi khí hậu. Bên cạnh đó, Quy hoạch sử dụng bền vững tài nguyên ven biển đã được ban hành, hướng tới chuyển đổi các vùng duyên hải thành trung tâm phát triển văn hóa, kinh tế và bền vững. Về giảm nhẹ phát thải, Việt Nam đang đẩy nhanh quá trình chuyển đổi năng lượng.
Trong lộ trình này, khu vực tư nhân được xác định là trọng tâm trong nỗ lực giảm phát thải và chuyển đổi sang nền kinh tế carbon thấp. Việc huy động vốn tư nhân là điều kiện tiên quyết để đáp ứng nhu cầu đầu tư, đặc biệt trong các lĩnh vực mà khu vực tư nhân có thể thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao hiệu quả. Theo Báo cáo Quốc gia về Khí hậu và Phát triển (CCDR) của WB, nếu có cải cách chính sách phù hợp, khu vực tư nhân có thể cung cấp nguồn tài chính đáng kể cho các lĩnh vực then chốt như năng lượng và công nghiệp.
TS. Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, thành viên Tổ Tư vấn kinh tế của Thủ tướng cho rằng, tương lai của nền kinh tế Việt Nam gắn liền với sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân – động lực quan trọng đã được Đảng và Chính phủ xác định rõ. Thực tế cho thấy, đầu tư tư nhân đã đóng góp lớn vào công suất năng lượng tái tạo của quốc gia. Ngoài ra, khu vực này còn đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải trong các lĩnh vực công nghiệp, nông nghiệp, chuyển đổi sang nhiên liệu sạch và đầu tư các giải pháp giảm phát thải carbon.
Theo các chuyên gia, với cam kết Net Zero, Việt Nam đang áp dụng cách tiếp cận toàn diện, lồng ghép chính sách quốc gia với các cơ chế khuyến khích, quy định và tiêu chuẩn trong các lĩnh vực phát thải lớn như năng lượng và giao thông. Việc chuyển dần sang các công cụ dựa trên thị trường được xem là giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả, giảm chi phí cắt giảm phát thải. Các tín hiệu giá carbon và cơ chế thị trường sẽ thúc đẩy doanh nghiệp áp dụng công nghệ sạch nhanh hơn, đồng thời việc mở rộng tiếp cận tài chính xanh và giảm rào cản pháp lý sẽ tạo điều kiện để khu vực tư nhân đầu tư mạnh mẽ hơn vào hạ tầng và công nghệ cho tương lai.
Thanh Tuyết
