Công nghệ giảm carbon là khoản đầu tư cốt lõi
Theo Quyết định 699/QĐ-BNNMT về việc thí điểm phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính, năm 2025, VICEM Hà Tiên được phân bổ hạn ngạch là 4.028.299 tấn CO2 và năm 2026 là 4.407.957 tấn CO2. Hiện, VICEM Hà Tiên đã và đang chủ động triển khai “kịch bản kép”, để vừa đảm bảo pháp lý, vừa thúc đẩy sản xuất kinh doanh.
Ông Nguyễn Quốc Thắng, Tổng giám đốc VICEM Hà Tiên cho biết: Xác định giảm phát thải là khoản đầu tư chiến lược, Ban lãnh đạo VICEM Hà Tiên định hướng việc tuân thủ hạn ngạch và áp dụng công nghệ giảm carbon không phải là chi phí hành chính chịu phạt, mà là khoản đầu tư cốt lõi để giữ vững quyền sản xuất liên tục.
Dù mục tiêu sản lượng liên tục tăng trưởng để chiếm lĩnh thị phần, duy trì vị thế doanh nghiệp dẫn đầu tại thị trường miền Nam, VICEM Hà Tiên đã và đang triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp công nghệ và quản trị vận hành để đảm bảo không vượt mức hạn ngạch được giao.
“Chiến lược trọng tâm là giảm cường độ phát thải trên từng tấn sản phẩm để khi tổng sản lượng tăng, tổng phát thải vẫn nằm trong giới hạn cho phép”, ông Thắng nhấn mạnh.
Sử dụng kết quả đánh giá vòng đời sản phẩm (LCA) để định vị các công đoạn tiêu hao nhiều năng lượng, xác định “điểm nóng” phát thải, công ty thúc đẩy các đề tài đổi mới sáng tạo như: nâng cao hiệu suất lò nung, tăng tỷ lệ sử dụng nguyên nhiên liệu thay thế (như rác thải, bùn thải, phế phụ phẩm công nghiệp) và giảm hệ số clinker trong xi măng bằng cách tăng cường các phụ gia khoáng hoạt tính mà vẫn giữ vững mác và chất lượng xi măng.
VICEM Hà Tiên đã thực hiện cải tiến công nghệ lò nung nâng cao hiệu suất, cụ thể là áp dụng công nghệ làm nguội kiểu ghi hiện đại để tăng nhiệt độ gió 2, gió 3. Nhờ đó, tăng hiệu quả thu hồi nhiệt, cháy phân cấp (phun thêm than tại calciner tạo môi trường khử) và kiểm soát nghiêm ngặt hàm lượng oxy dư và phân bổ nhiệt, tránh nung quá nhiệt clinker, tối ưu hóa năng lượng và giảm thiểu CO2 lẫn khí độc hại NOx.
Đồng xử lý nguyên nhiên liệu thay thế và phụ gia khoáng được đẩy mạnh. Tăng tỷ lệ sử dụng nhiên liệu thay thế tại các nhà máy cốt lõi: vượt mức 30% tại Nhà máy Xi măng Bình Phước và 25% tại Nhà máy Xi măng Kiên Lương.
Việc thay thế than cám bằng chất thải có hàm lượng bốc cao giúp giảm phát thải ròng đáng kể. Bổ sung các nguyên liệu thay thế như xỉ thép vào phối liệu, giúp giảm nhu cầu nhiệt lượng của lò nung clinker, từ đó cắt giảm trực tiếp tiêu hao năng lượng và lượng phát thải khí nhà kính sinh ra.
Quản trị chiến lược dựa trên số liệu phát thải
Theo ông Thắng, xi măng Hà Tiên đã chuyển đổi mô hình từ theo dõi môi trường mang tính thụ động sang quản trị chiến lược dựa trên số liệu phát thải thực tế, biến chỉ số CO2 quy đổi thành công cụ định lượng và điều hành cốt lõi.
VICEM Hà Tiên đo lường bằng phương pháp đánh giá vòng đời sản phẩm (LCA), thực hiện phân tích, đo lường toàn diện dòng năng lượng, nguyên vật liệu tiêu thụ và lượng phát thải khí nhà kính qua từng công đoạn, từ khâu khai thác mỏ, nung clinker, nghiền xi măng cho đến khi sản phẩm xuất xưởng.
Đặc biệt, doanh nghiệp quản trị mục tiêu bằng chỉ số ấm lên toàn cầu (GWP). Lượng phát thải của từng chủng loại sản phẩm được quy đổi đồng nhất về đơn vị kg CO2 tương đương trên mỗi tấn sản phẩm (kg CO2eq./tấn).
Chỉ số này được dùng làm căn cứ kiểm soát quy trình vận hành và phối trộn phụ gia, nhằm đảm bảo sản phẩm đáp ứng các mục tiêu phát thải nội bộ và các tiêu chí môi trường theo tiêu chuẩn, chứng nhận đã đăng ký.
Ví dụ dòng sản phẩm xi măng cọc đất của Xi măng VICEM Hà Tiên đã được tối ưu hóa công nghệ, đạt chỉ số phát thải rất thấp là 366,8 kg CO2eq./tấn, thấp hơn đáng kể mức phát thải tham chiếu đánh giá sản phẩm xây dựng phát thải thấp.
“VICEM Hà Tiên đã đăng ký và tích hợp các chỉ số CO2 quy đổi này lên các hệ thống dữ liệu vật liệu bền vững quốc tế như cổng thông tin 2050 Materials. Số hóa dữ liệu xanh toàn cầu giúp doanh nghiệp quản trị minh bạch và minh chứng năng lực với các nhà thầu”, ông Thắng nói.
Tự sản xuất điện xanh thay thế điện lưới
Xác định tự chủ năng lượng sạch trực tiếp tại cơ sở sản xuất là bước đi thực chất để cắt giảm phát thải gián tiếp, VICEM Hà Tiên đã đưa vào vận hành chính thức hệ thống điện mặt trời mái nhà theo mô hình tự sản – tự tiêu, bán tải (không phát ngược phần điện dư lên lưới quốc gia) tại cả 3 chi nhánh.
Tại trạm nghiền Phú Hữu, hệ thống điện mặt trời mái nhà đưa vào vận hành từ 29/11/2025. Với quy mô lắp đặt gồm 6.208 tấm pin, tổng công suất 3.694 kWp, đến nay, sản lượng điện phát trung bình ngày đạt và vượt thiết kế. Hiện nguồn điện xanh này thay thế từ 6-7% tổng lượng điện tiêu thụ của trạm.
Tại nhà máy xi măng Kiên Lương, hệ thống điện mặt trời mái nhà vận hành ổn định từ đầu năm 2026. Sản lượng điện phát trung bình ngày đạt và vượt so với thiết kế; thay thế điện lưới từ 3-4%. VICEM Hà Tiên dự kiến tiếp tục triển khai điện mặt trời hồ nước để gia tăng tỷ lệ thay thế.
Tại nhà máy xi măng Bình Phước, hệ thống điện mặt trời mái nhà được nghiệm thu và đưa vào vận hành từ 7/3/2026. Do tận dụng tốt điều kiện bức xạ, sản lượng phát trung bình ngày trong tháng đầu tiên vượt thiết kế, thay thế cho điện lưới từ 4-5%. VICEM Hà Tiên đang tiếp tục triển khai điện mặt trời tại các bãi xe và đường băng tải dài để gia tăng tỷ lệ thay thế.
Bên cạnh hệ thống điện mặt trời mái nhà, hệ thống WHR (tận dụng nhiệt khí thải dư để phát điện) được VICEM Hà Tiên quy hoạch, triển khai song song, là giải pháp năng lượng xanh chủ lực. Dự án hướng tới mục tiêu thu hồi triệt để nguồn nhiệt dư từ tháp trao đổi nhiệt và khí thải đuôi lò để tự chủ khoảng 25-30% điện sản xuất. Công ty đang phối hợp nhà cung cấp đẩy nhanh tiến độ thi công để sớm đưa 2 hệ thống này vào phát điện.
Sẵn sàng tham gia thị trường carbon
Với sự đổi mới sáng tạo và nỗ lực không ngừng, ngày 16/7/2025, 17 sản phẩm của VICEM Hà Tiên đạt chứng nhận EPD (Environmental Product Declaration). Đây là bản công bố sản phẩm môi trường, được xây dựng dựa trên tiêu chuẩn quốc tế từ EPD International (Thụy Điển).
Ông Nguyễn Đình Quyền, Giám đốc ESG Education & Business nhấn mạnh:VICEM Hà Tiên là doanh nghiệp xi măng có vốn Nhà nước đầu tiên tại Việt Nam đạt 17 chứng nhận EPD, nhiều nhất tại Đông Nam Á.
Đây có thể là trường hợp hiếm hoi trên thế giới ghi nhận một doanh nghiệp xi măng công bố đồng thời 17 chứng nhận sản phẩm môi trường cho các dòng sản phẩm khác nhau.
Chứng nhận này minh bạch hóa toàn bộ hồ sơ vòng đời sản phẩm (Life Cycle Assessment – LCA), từ khai thác nguyên liệu, sản xuất, vận chuyển đến khi sản phẩm được sử dụng và thải bỏ. Quá trình thực hiện hệ thống EPD được đánh giá có mức độ phức tạp cao, đặc biệt trong xử lý và chuẩn hóa dữ liệu đầu vào.
Đây còn là công cụ đánh giá mức độ phát thải carbon, mức tiêu thụ năng lượng, nước và tài nguyên trong toàn bộ quá trình sản xuất.
Nhờ tiên phong sở hữu chứng nhận EPD, sản phẩm xanh của VICEM Hà Tiên tạo được lợi thế cạnh tranh đáng kể, tham gia các dự án có yêu cầu cao về tiêu chí phát triển bền vững, các dự án yêu cầu đáp ứng chứng chỉ xanh quốc tế (LEED, BREEAM, LOTUS) như: Eaton Park (Gamuda Land), The Global City, Eco Retreat…
“Trong bối cảnh ngành Xi măng Việt Nam chịu áp lực chuyển sang mô hình sản xuất xanh, bền vững, đáp ứng yêu cầu giảm phát thải và cam kết khí hậu quốc tế, VICEM Hà Tiên đạt các chứng nhận EPD là bước đi chiến lược phát triển bền vững, góp phần thực hiện Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh và phát thải ròng bằng 0 đến năm 2050”, ông Thắng cho biết.
“Việc hoàn thiện các báo cáo LCA, chuẩn hóa hệ thống quản lý dữ liệu tiêu thụ đầu vào và sở hữu 17 chứng nhận EPD chuẩn quốc tế chính là bước chuẩn bị năng lực nội bộ vững chắc (về nhân sự, hệ thống đo đạc – báo cáo – thẩm định MRV); giúp doanh nghiệp chủ động điều tiết và sẵn sàng phương án bù trừ, mua bán khi thị trường giao dịch phát thải chính thức vận hành”, ông Thắng khẳng định.
Thảo Ngọc
