Trong khoảng ba thập kỷ kể từ năm 1990, kinh tế Đan Mạch tăng trưởng gần 80%, trong khi tổng tiêu thụ năng lượng hầu như không tăng. Theo Ủy ban châu Âu, phát thải khí nhà kính ròng của nước này năm 2022 thấp hơn khoảng 42% so với năm 1990.
Kinh tế lớn lên, phát thải đi xuống
Ở Đan Mạch, sản xuất, kinh doanh mở rộng không còn kéo theo mức tiêu thụ năng lượng và lượng khí thải tăng tương ứng. Bà Simone Falcon, Trưởng bộ phận Báo chí của State of Green, nền tảng hợp tác công tư về tăng trưởng xanh của Đan Mạch, cho rằng chuyển đổi xanh còn mở ra nguồn thu mới cho đất nước. Giải pháp công nghệ xanh chiếm phần lớn trong xuất khẩu và tạo thêm việc làm trong các lĩnh vực năng lượng, môi trường và sử dụng hiệu quả tài nguyên.
Quá trình này khởi đầu từ sức ép kinh tế. Cú sốc giá dầu những năm 1970 buộc Đan Mạch tìm cách bớt lệ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu và dùng năng lượng tiết kiệm hơn. Theo thời gian, những giải pháp ban đầu nhằm bảo đảm an ninh năng lượng trở thành bệ đỡ cho các ngành công nghiệp mới. Qua nhiều thập kỷ, năng lực tiết kiệm năng lượng, phát triển năng lượng tái tạo và tối ưu hóa sản xuất đã thành lợi thế cạnh tranh của nhiều doanh nghiệp Đan Mạch.
Những kinh nghiệm nói trên của Đan Mạch gợi ý một cách tiếp cận cho Việt Nam, nơi nhu cầu năng lượng còn tăng mạnh theo đà công nghiệp hóa. Đầu tư vào công nghệ tiết kiệm năng lượng, nâng cao hiệu suất sản xuất và dùng tài nguyên hợp lý có thể đem lại lợi ích kinh tế trực tiếp cho doanh nghiệp. Nếu đồng thời đạt chuẩn môi trường của thị trường nhập khẩu, doanh nghiệp còn có thêm cơ hội tham gia những chuỗi cung ứng quốc tế khắt khe về phát thải.
Nhiên liệu sinh học là một ví dụ cho thấy bài toán chi phí và bài toán xanh có thể cùng có lời giải. Theo ông Hans Ole Klingenberg, Phó Chủ tịch phụ trách Giải pháp sinh học hệ sinh thái từ tập đoàn công nghệ sinh học Novonesis, đây là hướng đi có lợi cho cả môi trường lẫn kinh tế.
“Phát triển nhiên liệu sinh học tại địa phương không chỉ làm cho thế giới xanh hơn mà còn tạo ra việc làm trong ngành nông nghiệp, đồng thời tạo ra sự tự chủ và an ninh năng lượng với một sản phẩm rẻ hơn sản phẩm có thành phần hóa thạch mà nó thay thế. Đối với kinh tế Việt Nam, đây thực sự là giải pháp ‘3 thắng’: sạch hơn, xanh hơn và rẻ hơn”, ông Hans Ole Klingenberg nhấn mạnh.
Hợp tác công tư làm nền tảng
Theo bà Simone Falcon, một trong những bài học quan trọng nhất của Đan Mạch là sự phối hợp giữa Nhà nước và khu vực tư nhân. Trong mô hình này, Chính phủ đặt mục tiêu xây dựng khung chính sách và tạo điều kiện để doanh nghiệp đầu tư, nghiên cứu và phát triển công nghệ.
Điều mà bà Simone Falcon nhấn mạnh nhiều nhất là sự ổn định của chính sách. Mục tiêu khí hậu có thể rất tham vọng, song doanh nghiệp cần một môi trường pháp lý rõ ràng và dự báo được thì mới đưa ra quyết định đầu tư dài hạn. Yêu cầu này càng quan trọng đối với các dự án năng lượng, hạ tầng và công nghệ xanh.
Sự phối hợp đó cũng phải diễn ra theo hai chiều. Doanh nghiệp đóng góp kinh nghiệm thực tiễn và kiến nghị điều chỉnh chính sách, còn cơ quan quản lý thiết kế quy định và cơ chế hỗ trợ phù hợp với mục tiêu phát triển chung.
Mô hình đối tác khí hậu theo ngành là một ví dụ. Năm 2019, Chính phủ Đan Mạch lập 14 nhóm đối tác khí hậu. Tháng 3/2020, các nhóm trình Chính phủ hơn 400 khuyến nghị giảm phát thải. Trong đó, 80% số khuyến nghị này đã được triển khai toàn bộ hoặc một phần.
Cơ hội từ Đối tác chiến lược xanh
Năm 2026 đánh dấu 55 năm Việt Nam và Đan Mạch thiết lập quan hệ ngoại giao. Trong thời gian đó, hợp tác hai nước từng bước được mở rộng, với chuyển đổi năng lượng, khí hậu và tăng trưởng xanh ngày càng quan trọng. Đến ngày 1/11/2023, hai nước chính thức thiết lập quan hệ Đối tác Chiến lược xanh, tạo khuôn khổ hợp tác về chuyển đổi xanh, khí hậu, năng lượng và phát triển đô thị bền vững.
Theo bà Simone Falcon, nền tảng của quan hệ này là quyết tâm chính trị và mục tiêu khí hậu tham vọng của cả hai bên. Sự tương đồng về định hướng giúp có thêm cơ sở để trao đổi chính sách, kinh nghiệm quản lý và giải pháp công nghệ.
Mảng hợp tác này gắn với nhu cầu thực tế của Việt Nam. Tỷ trọng năng lượng tái tạo càng lớn thì hệ thống điện càng cần năng lực điều độ và vận hành tương xứng. Ngành công nghiệp cần giải pháp tiết kiệm năng lượng để giảm chi phí và phát thải. Điện gió ngoài khơi cần khung pháp lý, năng lực kỹ thuật và nguồn vốn dài hạn.
Cơ hội còn mở ra ở ngành hàng hải, nơi doanh nghiệp Đan Mạch có thế mạnh lâu đời. Svitzer, doanh nghiệp lai dắt tàu biển có trụ sở tại Copenhagen, đang nhắm tới thị trường Việt Nam với dòng tàu lai dắt chạy điện.
Theo ông Jakob Diemer, Giám đốc Kỹ thuật công ty Svitzer, Việt Nam là một quốc gia hàng hải có tiềm năng lớn và mục tiêu Net Zero rất quyết liệt. Rào cản lớn nhất đối với công nghệ xanh thường là sự e ngại ban đầu, nhưng khi chứng kiến các tàu lai dắt chạy điện hoạt động hiệu quả tương đương, thậm chí tốt hơn tàu truyền thống, rào cản đó sẽ biến mất. “Chúng tôi còn mong muốn đặt hàng đóng các dòng tàu này tại chính các xưởng đóng tàu của Việt Nam”, ông Jakob Diemer chia sẻ.
Đặng Trường
