Từ những tập đoàn sản xuất hàng tiêu dùng nhanh (FMCG) cho đến lĩnh vực dịch vụ du lịch, một làn sóng chuyển dịch mạnh mẽ đang diễn ra. Nhựa không còn đơn thuần là câu chuyện của chi phí hay trách nhiệm xã hội, mà đã trở thành “biến số” quyết định năng lực cạnh tranh và tấm vé để bước chân vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Tính cấp bách của vấn đề này tại Việt Nam được thúc đẩy bởi một lộ trình pháp lý. Theo Quyết định 1316/QĐ-TTg, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2025, 100% các khu du lịch và cơ sở lưu trú không sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần. Và, kể từ đầu năm nay Việt Nam bắt đầu áp dụng nghiêm ngặt các quy chế giảm rác thải nhựa, bao gồm việc không lưu hành túi ni-lông khó phân hủy tại các trung tâm thương mại và siêu thị.
Đi kèm với đó, cơ chế Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) buộc doanh nghiệp phải thực hiện trách nhiệm tái chế hoặc đóng phí cho mỗi sản phẩm đưa ra thị trường.
Sản xuất bền vững: liên minh tái sinh và kinh tế tuần hoàn
Ở khối sản xuất, các doanh nghiệp đang tìm thấy điểm giao thoa giữa việc giảm dấu chân carbon và tăng giá trị xanh thông qua các liên minh hợp tác thực thụ. Điển hình là mô hình “Hợp tác tái sinh nhựa” với sự tham gia nòng cốt của Duy Tân Recycling – một doanh nghiệp trong nước chuyên về tái chế. Đây không chỉ là câu chuyện thu gom rác đơn thuần mà là một quy trình công nghệ cao: rác thải nhựa được “nâng cấp” thành hạt nhựa tái chế đạt chuẩn Food-grade (tiêu chuẩn an toàn thực phẩm của FDA và EFSA – Hoa Kỳ).
Việc Duy Tân Recycling đầu tư vào công nghệ từ chai ra chai đã giúp các doanh nghiệp FMCG giải được bài toán kép: vừa hoàn thành nghĩa vụ EPR trong nước, vừa vượt qua rào cản thuế carbon khi xuất khẩu bao bì sang EU. Khi nhựa tái chế từ Việt Nam có thể quay lại vòng đời của một chai nước mới, nó không còn là rác thải mà đã trở thành tài nguyên chiến lược.
Hay như tại BAT Việt Nam, doanh nghiệp này đã đặt ra những cột mốc đầy tham vọng nhằm đón đầu các rào cản pháp lý: hướng tới mục tiêu 100% bao bì nhựa có thể tái sử dụng, tái chế hoặc phân hủy sinh học vào năm 2025. Song song đó, doanh nghiệp này thực hiện nghiêm túc việc loại bỏ nhựa dùng một lần tại các khu vực làm việc và sản xuất, đồng thời thúc đẩy nền kinh tế tuần hoàn trong toàn bộ chuỗi cung ứng nhằm cắt giảm tối đa dấu chân carbon.
Việc các doanh nghiệp trong nước và quốc tế tự áp đặt các tiêu chuẩn khắt khe lên chính mình trước cột mốc 2026 cho thấy sự chuyển dịch từ trạng thái “tuân thủ” sang “dẫn dắt” – nơi tính bền vững trở thành lõi vận hành để đảm bảo sự tồn tại lâu dài trong một thị trường ngày càng khắt khe về các chỉ số xanh.
Khi rác thải nhựa đi từ hồ sơ ra ngoài thực tế
Nếu khối sản xuất tập trung vào công nghệ vật liệu, thì lĩnh vực dịch vụ du lịch lại đang tiên phong trong việc thay đổi hành vi tiêu dùng. Trường hợp của Silk Sense Hoi An River Resort (TP. Đà Nẵng) là một điển hình sắc nét về việc hiện thực hóa khái niệm “khách sạn không rác thải nhựa”. Bằng cách loại bỏ hoàn toàn đồ nhựa dùng một lần và thiết lập hệ thống phân loại rác tại nguồn nghiêm ngặt, đơn vị này không chỉ giảm phát thải mà còn tạo ra một “sản phẩm du lịch xanh” độc đáo.
Ông Trần Thái Do, Chủ tịch của Silk Sense, chia sẻ rằng hành động này mở ra cơ hội lớn để phát triển bền vững. Thực tế, việc sử dụng máy tái chế rác hữu cơ Waste2Green để biến rác bếp thành phân bón, hay thay thế chai nhựa bằng chai thủy tinh đã giúp khách sạn này xử lý hơn 23 tấn rác hữu cơ trong năm 2024 và giảm đáng kể chi phí vận hành.
Theo TS. Hoàng Ngọc Tường Vân, Quản lý Dự án tại WWF-Việt Nam, giảm nhựa không còn là một hoạt động “làm cho đẹp hồ sơ” mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để giữ chân khách hàng.
“Giảm nhựa đang trở thành kỳ vọng của du khách, không còn là xu hướng nhỏ lẻ. 80% du khách được khảo sát cho biết du lịch bền vững là rất quan trọng và họ ngày càng ưu tiên các cơ sở lưu trú, nhà hàng có trách nhiệm với môi trường”, bà Vân phân tích
Bà chia sẻ thêm doanh nghiệp Việt Nam hiện nay không thiếu tâm huyết nhưng đang bị “rối” vì thiếu một thước đo cụ thể. Doanh nghiệp cần một “chuẩn để làm theo” chứ không chỉ là những lời kêu gọi chung chung. Họ cần biết mình phải làm đến mức nào là đạt, cần được ghi nhận, truyền thông và đánh giá dựa trên một bộ tiêu chí thống nhất.
Cụ thể, gợi ý cho các doanh nghiệp lữ hành và lưu trú, bà cho biết họ rất cần sự hỗ trợ về mặt kỹ thuật, kết nối nhà cung cấp sản phẩm thay thế và đặc biệt là các cơ chế ưu đãi về tài chính để giảm bớt gánh nặng chi phí đầu tư ban đầu cho các giải pháp xanh. “Vì việc giảm nhựa giờ đây đã trở thành “kỳ vọng của du khách” và là chuẩn mực mới để doanh nghiệp tồn tại trong hệ sinh thái kinh tế xanh”, bà cho hay.
Có thể nói, nếu bài toán kinh tế toàn cầu là một vòng lặp tuần hoàn, thì nhựa chính là mảnh ghép quan trọng nhất để khép kín vòng tròn đó.
Các doanh nghiệp tại Việt Nam đã đi từ chỗ lúng túng trước những gạch đầu dòng của EPR đến việc chủ động xây dựng những liên minh tái sinh như cách Duy Tân Recycling hay Silk Sense đang làm. Thay vì nhìn nhựa như một kẻ thù của môi trường, các doanh nghiệp tiên phong đang học cách ứng xử với nó như một loại “tiền tệ xanh” mới.
Nhân Tâm
