Bộn bề rác thải nhựa
TS. Nguyễn Thị Mai, chuyên gia kinh tế môi trường, nhận định: “Phát triển xanh không phải là sự lựa chọn, mà là điều kiện sống còn của các đô thị hiện đại. Giảm rác thải nhựa là một trong những bước đi nền tảng để Hà Nội vươn tới mô hình thành phố đáng sống – nơi con người sống hài hòa với thiên nhiên và công nghệ”.
Thực tế, các chuyên gia cho rằng, Hà Nội đang đi đúng hướng, nhưng cần duy trì “nhiệt” trong hành động, bảo đảm tính bền vững trong mọi chính sách được triển khai.
Với dân số hơn 8 triệu người và tốc độ đô thị hóa nhanh, Thủ đô Hà Nội đang đối mặt với thách thức lớn trong quản lý ô nhiễm nhựa. Sự gia tăng dân số cùng với các khu đô thị, trung tâm thương mại và khu công nghiệp mới đã làm tăng lượng rác thải nhựa phát sinh.
Thực tế, theo số liệu từ Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị, lượng rác thải rắn sinh hoạt mỗi ngày phát sinh khoảng 7.000 – 7.500 tấn, với mức trung bình 0,8kg/người/ngày. Hiện tại, khoảng 62% lượng rác này được xử lý bằng phương pháp đốt rác phát điện, phần còn lại được xử lý bằng chôn lấp hợp vệ sinh.
Theo các chuyên gia, rác thải nhựa, với đặc tính khó phân hủy, có thể tồn tại trong môi trường hàng trăm, thậm chí hàng nghìn năm. Khi bị chôn lấp, chúng ngăn cản quá trình hấp thụ nước và dưỡng chất của đất, gây ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của cây trồng. Khi bị đốt, chúng thải ra các chất độc hại như dioxin và furan, gây ô nhiễm không khí và ảnh hưởng đến sức khỏe con người.
Hình ảnh những dòng sông, con kênh ngập tràn rác thải nhựa đã trở nên quá quen thuộc, gây mất mỹ quan đô thị và tiềm ẩn nguy cơ tắc nghẽn hệ thống thoát nước.
Trong khi mối nguy hại của rác thải nhựa là rất rõ ràng thì công tác quản lý ô nhiễm nhựa tại Hà Nội nói riêng và nhiều đô thị lớn nói chung hiện vẫn còn gặp nhiều khó khăn.
Hệ thống thu gom rác thải nhựa chưa được tách biệt với rác sinh hoạt, dẫn đến việc tái chế gặp trở ngại. Ngoài ra, ý thức phân loại rác tại nguồn của người dân còn hạn chế, trong khi hạ tầng tái chế chưa đáp ứng được nhu cầu. Bài toán đặt ra cho Hà Nội là làm sao có thể cân bằng giữa phát triển kinh tế, nâng cao chất lượng sống và kiểm soát nguồn ô nhiễm nhựa đang ngày càng gia tăng.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Minh Tấn nhấn mạnh, tình trạng rác thải nói chung và ô nhiễm do rác thải nhựa nói riêng ngày càng nghiêm trọng, trở thành một trong những thách thức lớn nhất mà các quốc gia phải đối mặt và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người, môi trường sống. Vì vậy, cần phải có những giải pháp bền vững, đồng bộ để giải quyết vấn đề này.
Phát huy hành lang pháp lý từ Luật Thủ đô sửa đổi
Một trong những điểm mới nổi bật của Luật Thủ đô sửa đổi 2024 là quy định rõ trách nhiệm trong việc giảm phát thải nhựa tại các cấp chính quyền, cơ sở sản xuất và người dân. Đây là cơ sở pháp lý đầu tiên trong cả nước quy định cụ thể về phân loại rác tại nguồn, khuyến khích sản phẩm thân thiện môi trường, cấm dùng bao bì nhựa khó phân hủy trong một số ngành nghề.
Các chuyên gia cho rằng, để kiểm soát ô nhiễm nhựa, Hà Nội cần tận dụng các quy định trong Luật Thủ đô 2024, trong đó nhấn mạnh trách nhiệm của chính quyền trong việc xây dựng các chương trình phân loại rác tại nguồn và áp dụng công nghệ tiên tiến trong xử lý chất thải.
Bên cạnh đó, Luật Thủ đô 2024 cũng khuyến khích các cơ quan chức năng phối hợp với doanh nghiệp và cộng đồng để thúc đẩy sử dụng sản phẩm thân thiện với môi trường. Việc thực thi nghiêm các quy định này sẽ tạo nền tảng cho một hệ thống quản lý rác thải hiệu quả hơn.
Luật sư Bùi Đình Ứng, chuyên gia pháp lý cho biết, vấn đề giảm phát thải nhựa đã được quy định tại Điều 73 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 song mới chỉ quy định trách nhiệm của UBND cấp tỉnh chỉ đạo tổ chức việc thu gom, xử lý chất thải nhựa trên địa bàn. Tuy nhiên khi Luật Thủ đô 2024 được Quốc hội thông qua và có hiệu lực đã giải quyết hiệu quả việc kiểm soát ô nhiễm nhựa.
Tại Điều 28 của Luật Thủ đô 2024 đã đưa ra nhiều quy định nhằm kiểm soát ô nhiễm nhựa như quy định biện pháp giảm phát thải nhựa trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và sinh hoạt trên địa bàn thành phố; quy định biện pháp hỗ trợ, ưu đãi đối với hoạt động xử lý, sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và tiêu dùng liên quan đến tái chế rác thải sử dụng kỹ thuật hiện có tốt nhất. Đây sẽ là hành lang pháp lý quan trọng để Hà Nội kiểm soát ô nhiễm nhựa.
Đặc biệt, để giải bài toán rác thải nhựa trong thời kỳ số hóa như hiện nay sẽ không thể thiếu yếu tố công nghệ. Các chuyên gia khẳng định, Hà Nội cần đầu tư vào công nghệ tái chế hiện đại và áp dụng thuế môi trường với nhựa dùng một lần để giảm tiêu thụ. Đồng thời, giáo dục cộng đồng là yếu tố then chốt để thay đổi hành vi. Cùng đó, cần xây dựng tiêu chuẩn rõ ràng cho sản phẩm tái chế và tăng cường truyền thông để người dân thấy lợi ích của việc giảm nhựa.
PGS.TS Lưu Đức Hải, Chủ tịch Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam cho rằng, cần tổ chức quản lý thu gom, phân loại tái sử dụng chất thải nhựa theo mô hình kinh tế tuần hoàn. Đồng thời tăng cường áp dụng các giải pháp công nghệ kỹ thuật để xử lý chất thải nhựa.
Ngoài ra cũng cần chú trọng áp dụng các công cụ kinh tế môi trường trong sản xuất, kinh doanh và xử lý chất thải nhựa (thuế môi trường sản phẩm nhựa, xử phạt vi phạm hành chính về thải bỏ chất thải nhựa) đồng thời nâng cao công tác giáo dục, truyền thông cho tất cả tầng lớp dân cư về ô nhiễm nhựa.
Vũ Cường
