Vì sao cần phải phân loại rác?
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang ngày càng diễn biến phức tạp và tình trạng cạn kiệt tài nguyên đang trở thành một trong những thách thức toàn cầu, phân loại rác hiện nay không chỉ còn là hành động cá nhân, mà đã trở thành một trách nhiệm mang tính đạo đức.
Không chỉ có tác động trong phạm vi khu vực sinh sống, thói quen này góp phần thúc đẩy cùng lúc nhiều mục tiêu phát triển bền vững của nhân loại.
Phân loại rác là một mắt xích của kinh tế tuần hoàn, thay thế mô hình cũ từ “khai thác, sản xuất, vứt bỏ” sang mô hình “tái sử dụng, tái chế”. Việc phân loại rác tái chế giúp bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, giảm áp lực khai thác khoáng sản và năng lượng, cùng với đó là thúc đẩy sản xuất và tiêu thụ có trách nhiệm.
Mỗi hoạt động sinh hoạt thường nhật của cá nhân, mỗi quy trình sản xuất của một nhà máy và mỗi sự vận hành của một quốc gia đều có thể phát thải khí carbon. Do đó, việc phân loại rác hữu cơ sẽ góp phần giảm thiểu phát thải khí methane từ các bãi chôn lấp.
Dù không tồn tại lâu trong khí quyển như khí CO2, khí thải methane lại có tác động mạnh mẽ trong việc gia tăng nhiệt độ của Trái đất. Vì vậy, việc cắt giảm phát thải khí methane sẽ là “đòn bẩy” để làm chậm quá trình nóng lên toàn cầu.
Ngày nay, con người đang hướng tới xây dựng những thành phố “đáng sống” với điều kiện sống sạch sẽ, an toàn cho thế hệ sau. Mục tiêu này đòi hỏi cần phải chung tay tối ưu hóa hệ thống quản lý đô thị, trong đó có rác thải sinh hoạt, giảm thiểu chi phí xử lý công cộng và giải quyết vấn nạn quá tải của các bãi chôn lấp.
Thói quen phân loại rác cũng là biểu hiện cho hành vi trách nhiệm với môi trường và đa dạng sinh học, ngăn chặn sự xuất hiện của các loại rác thải nhựa trên đại dương có nguy cơ phá hủy chuỗi sinh thái biển. Điều này cũng có ý nghĩa trên cả đất liền. Kim loại nặng và hóa chất từ rác độc hại cần phải được ngăn ngừa để tránh ngấm vào lòng đất và nguồn nước ngầm, bảo vệ đa dạng sinh học và sức khỏe con người.
Theo một bài viết xuất bản ngày 3/11/2025 trên cổng thông tin Point de Bascule do Viện Khoa học ứng dụng quốc gia ở Lyon (INSA Lyon) quản lý, hằng năm tại Pháp, gần 14 triệu tấn chất thải được đốt tại hơn một trăm nhà máy đốt rác.
Sau quá trình đốt, những lò này tạo ra lớp tro ở đáy được tái sử dụng như để lấp đầy nền móng của các công trình kỹ thuật hoặc đường sá. Hơn nữa, phương pháp này có thể tận dụng để sản xuất ra nhiệt năng và điện năng.
Tuy nhiên, các chuyên gia không thể phủ nhận: Đốt rác là một trong những cách xử lý rác thải tốn kém nhất, ít tạo việc làm nhất và gây ô nhiễm nhất.
Do đó, để bảo đảm cho mục tiêu phát triển kinh tế tuần hoàn bền vững, Chỉ thị khung về rác thải của Liên minh châu Âu ban hành năm 2018 đã nêu rõ: Việc đốt rác và chôn lấp rác thải chỉ là những giải pháp cuối cùng, sau khi tất cả các lựa chọn khác về phân loại, tái sử dụng và tái chế đã được áp dụng hết.
Nhận diện từng mẫu rác thải cần phân loại
Tại Pháp, các loại rác thải được phân chia theo bản chất vật liệu, nguồn gốc và lộ trình xử lý.
Rác thải sinh hoạt được bỏ vào thùng rác xám hoặc đen, bao gồm những thứ không thể tái chế hoặc xử lý riêng biệt. Rác tái chế đa vật liệu (trừ thủy tinh) được quy định bỏ vào thùng rác vàng, bao gồm các loại giấy báo, tạp chí, bao bì carton, chai lọ nhựa, lon nhôm, hộp thiếc ngoại, vỏ hộp sữa…
Rác thủy tinh chỉ bao gồm các loại bao bì như chai, lọ, hũ đựng thực phẩm, đồ uống, được thu gom và người dân mang trực tiếp ra các điểm quy định của thành phố, khu dân cư. Đặc biệt, các loại thủy tinh khác như cửa kính, gương hoặc đồ gốm sứ không thuộc nhóm này.
Rác thải hữu cơ gồm thức ăn thừa, thực phẩm hỏng, vỏ rau củ quả, cà-phê, bã chè, cỏ cây, hoa lá, cành củi… bắt buộc phải được phân loại như một nghĩa vụ kể từ ngày 1/1/2024 tại Pháp theo quy định của Luật chống lãng phí vì nền kinh tế tuần hoàn.
Một phần rác thải hữu cơ sẽ được đựng trong thùng rác màu nâu hoặc xanh lá cây tùy thuộc vào quy định của mỗi khu vực. Phần còn lại có thể được ủ trực tiếp thành phân bón hữu cơ tại hộ gia đình hay thùng ủ của khu dân cư, tái sử dụng cho hoạt động nông nghiệp, làm vườn và chăm sóc không gian xanh công cộng.
Những loại rác thải đặc thù, cồng kềnh hoặc nguy hại mà hệ thống thu gom tại nhà không thể tiếp nhận là đồ nội thất bất kể làm từ gỗ, kim loại hay nhựa, vật liệu xây dựng và các phế liệu từ hoạt động sửa chữa nhà cửa, thiết bị điện tử và đồ gia dụng, hàng dệt may, quần áo, giày dép, khăn trải bàn, cùng các rác thải nguy hại như pin, ắc quy, dầu nhớt, sơn, hóa chất và sản phẩm y tế.
Những loại rác thải đặc thù này được gom tại các bãi tập kết riêng biệt của thành phố hoặc khu dân cư, dưới sự hướng dẫn của các nhân viên điều phối tại chỗ.
Các loại rác thải nếu để lẫn lộn sẽ chẳng khác nào phế thải. Nhưng nếu được phân loại đúng chỗ, rác thải để gom và xử lý sẽ góp phần thúc đẩy kinh tế tuần hoàn bền vững.
Phân loại rác thải đã trở thành thói quen của người Pháp
Ngày 19/12/2025, Cơ quan Chuyển đổi sinh thái Pháp (ADEME) đã công bố bản báo cáo MODECOM 2024, một công trình nghiên cứu quy mô quốc gia nhằm phân tích các thành phần rác thải sinh hoạt của người dân.
Kết quả cho thấy một xu hướng đáng khích lệ: Lượng rác thải sinh hoạt tồn dư đáng nhẽ ra phải được phân loại, nhưng vẫn bị ném bỏ trong thùng rác sinh hoạt chung, đã giảm thiểu đáng kể so với nhiều năm trước.
Kể từ năm 1993, lượng rác thải sinh hoạt tồn dư không được phân loại và bị thải bỏ trực tiếp vào thùng rác đã giảm mạnh tới 172kg tính theo đầu người mỗi năm. Sự sụt giảm này là minh chứng rõ nét cho sự chuyển biến trong ý thức cộng đồng, được thúc đẩy bởi chính sách hướng dẫn được triển khai mạnh mẽ tại các địa phương.
Báo cáo MODECOM 2024 cũng chỉ ra rằng: Lượng rác thải hữu cơ trong thùng rác xám/đen đã giảm 10%, cho thấy người dân Pháp đang dần hình thành thói quen ủ thực phẩm, lá cây nhằm tái sử dụng cho hoạt động trồng vườn, hoặc đơn giản là phân loại đúng vào thùng nâu/xanh lá cây.
Đồng thời, lượng giấy và bao bì trong thùng rác xám/đen cũng giảm 17%. Điều này cho thấy người dân Pháp đang cải thiện dần thói quen phân loại, cũng như thúc đẩy xu hướng số hóa, góp phần giảm thiểu in ấn giấy tờ.
Hơn thế, lượng rác thải được thu gom để tái chế trong các thùng vàng đã tăng lên mức 52,8kg theo đầu người mỗi năm, tăng 10% so với năm 2017. Dấu hiệu đáng mừng này cho thấy các khu vực dân cư đã biết tận dụng các hệ thống thu gom kiểu mới.
Tuy nhiên, người dân đôi khi vẫn còn do dự hoặc nhầm lẫn trong phân loại. Theo tạp chí Notre Temps, người Pháp có thói quen sử dụng sữa chua gần như thường xuyên trong khẩu phần ăn mỗi ngày. Hằng năm, trung bình mỗi người tiêu thụ 170 hộp sữa chua, nhưng lại không rõ phải bỏ vào thùng rác sinh hoạt hay rác tái chế.
Để thúc đẩy quá trình phân loại hộp sữa chua vào đúng chỗ, Hiệp hội Các nhà sản xuất sản phẩm sữa tươi Pháp (Syndifrais) đã phát động chiến dịch truyền thông mang tên #TriTonPot (tạm dịch “Phân loại chai lọ của bạn”). Theo đó, trên vỏ bao bì sữa chua sẽ ghi rõ những thông điệp nhẹ nhàng như “Hãy bỏ vào thùng tái chế” hoặc “Không cần rửa nước khi phân loại”.
Chiến dịch trên như “một mũi tên trúng ba đích”: nhắc nhở người tiêu dùng phân loại vào đúng thùng rác tái chế sau khi sử dụng, vật liệu được thu gom sẽ được tái chế theo đúng quy trình công nghiệp, và hơn cả là hạn chế lãng phí tài nguyên nước.
Tại Pháp, có tới 24% người tiêu dùng cà-phê sử dụng dưới hình thức viên nén. Những loại cà-phê viên nén vỏ nhôm sau khi sử dụng sẽ được hướng dẫn cho vào thùng vàng, hoặc đem tới các điểm thu gom như siêu thị hoặc cửa hàng của chính thương hiệu cà-phê đó để đổi tích điểm.
Những viên nang cà-phê bằng giấy hoặc giấy lọc cứng dùng cho máy pha cà-phê được khuyến khích bỏ vào thùng ủ phân hữu cơ hoặc thùng rác thực phẩm thông thường.
Hiệu quả phân loại từ những chính sách tuyên truyền
Các chính sách tuyên truyền tại địa phương và hoạt động giáo dục trong phạm vi trường học đóng vai trò quan trọng cho sự hiệu quả của công tác này. Tuy nhiên triển khai như thế nào lại tùy thuộc vào điều kiện của mỗi nơi.
Một trong những công cụ hiệu quả nhất được triển khai là chính sách thu phí theo khối lượng rác thải, theo đó các hộ gia đình phải chi trả cho các công tác xử lý dựa trên khối lượng rác sinh hoạt thải ra.
Tại vùng Pays de la Loire ở phía tây nước Pháp, chính sách này đã giúp giảm lượng rác thải sinh hoạt xuống chỉ còn 168kg theo đầu người mỗi năm, mức thấp nhất cả nước. Có địa phương ở vùng này đã từ bỏ hoàn toàn phương pháp đốt rác truyền thống, thay vào đó là ứng dụng giải pháp phân loại, xử lý cơ học và xử lý sinh học.
Tại tỉnh Vaucluse, thuộc vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur ở miền đông nam nước Pháp, chính quyền thậm chí đã thử nghiệm lắp đặt camera trên xe rác để phát hiện các lỗi phân loại phổ biến.
Nhà trường cũng cung cấp các kiến thức cho học sinh và định hướng các em trở thành những “người giám sát” tích cực trong gia đình. Gần một nửa số cha mẹ Pháp thừa nhận đã từng bị con cái nhắc nhở vì phân loại rác sai hoặc vứt rác không đúng nơi quy định.
Ngược lại, tại các khu vực đô thị đông đúc hoặc các vùng du lịch ven biển như Landes hay Corse-du-Sud, lượng rác thải thường xuyên ở mức độ cao do áp lực từ hoạt động du lịch. Kỷ lục có nơi, lượng rác thải ước tính lên tới 890kg rác thải/người/năm.
Thông thường, chính quyền thành phố sẽ phát cho mỗi gia đình một thùng rác sinh hoạt và một thùng rác tái chế, cùng một số túi giấy khổ lớn để đựng rác hữu cơ. Kích thước các loại thùng sẽ tùy thuộc vào số lượng thành viên đang sinh sống trong căn nhà đó. Các tòa nhà chung cư thường sẽ được phát cho đầy đủ ba loại thùng rác cỡ lớn để các hộ gia đình sử dụng chung tại khu vực vứt rác của tòa nhà.
Ngày và giờ thu gom sẽ được quy định theo từng thành phố. Mỗi loại rác sẽ được ấn định cụ thể một hoặc hai ngày thu gom trong tuần. Người dân phải mang thùng rác đúng loại, đúng lịch trình quy định của thành phố ra trước cửa nhà để nhân viên vệ sinh dễ dàng tới thu gom.
Sau khi rác đã được thu gom muộn nhất là trong vài tiếng đồng hồ, thùng rác cần phải được kéo vào trong nhà hoặc trong sân. Nếu để thùng rác trước cửa nhà hay trên vỉa hè ngoài giờ quy định, gia đình hoặc tòa chung cư đó sẽ bị xử phạt hành chính.
Bức tranh về phân loại rác thải đã lên màu, nhưng vẫn còn nhiều nét vẽ chưa thật sự đẹp. Theo khảo sát của VINCI Autoroutes năm 2025, mặc dù hành vi vứt rác bừa bãi dọc đường trong quá trình di chuyển trên đường cao tốc, đặc biệt là mỗi dịp nghỉ lễ, đã giảm so với các năm trước, còn khoảng 22% người Pháp thừa nhận vẫn giữ thói quen xấu này.
Các loại rác phổ biến nhất là đầu thuốc lá, vỏ bao bì thực phẩm và phần thừa của rau củ quả, trái cây sau khi sử dụng. Để đối phó với thực trạng này, các đơn vị quản lý đường cao tốc đã tăng cường lắp đặt các thùng rác phân loại tại các trạm dừng nghỉ.
Tuy nhiên, với tâm lý “muốn đi nhanh” hoặc “ vứt một mảnh rác nhỏ không gây hậu quả lớn, nhiều người dân vẫn “tiện tay” xả rác ngay chỗ mình đi qua. Thực tế cho thấy, ô nhiễm nguồn nước hay những vụ cháy rừng dọc theo các tuyến đường cao tốc lại xuất phát từ một mẩu tàn thuốc lá.
Nhìn chung, nước Pháp đã sớm định vị mình là một trong những quốc gia tiên phong tại khu vực với tầm nhìn đến năm 2030, với mục tiêu cắt giảm 28% lượng phát thải khí nhà kính từ hoạt động thu gom rác thải so với năm 2015 và đạt tỷ lệ tái chế 100% đối với nhựa. Lộ trình được cụ thể hóa bằng Luật Chống lãng phí vì một nền kinh tế tuần hoàn và Chiến lược quốc gia về phát thải carbon thấp.
Pháp cũng hướng tới thay thế phương tiện chạy bằng dầu diesel chiếm khoảng 87% tổng số xe thu gom rác, bằng các giải pháp năng lượng sạch như điện, BioGNC và nhiên liệu sinh học B100.
Việc phân loại và tái chế rác đã qua sử dụng một cách hiệu quả sẽ là minh chứng rõ nhất cho cam kết xã hội đối với sự phát triển bền vững, bảo đảm rằng sự phát triển của đất nước không gây tổn hại đến môi trường sống của các thế hệ tương lai.
Khải Hoàn – Minh Duy
