Đầu tháng 7 sắp tới, hoạt động giao dịch tín chỉ carbon rừng tại Việt Nam sẽ chính thức có hành lang pháp lý riêng khi Nghị định 180/2026 của Chính phủ về dịch vụ hấp thụ và lưu giữ carbon của rừng có hiệu lực.
Theo đó, đây được xem là bước đi quan trọng nhằm hoàn thiện cơ chế vận hành thị trường carbon rừng, đồng thời mở thêm nguồn lực tài chính cho công tác bảo vệ và phát triển rừng.
Nghị định quy định cụ thể nguyên tắc cung ứng, sử dụng, trao đổi và chuyển nhượng kết quả giảm phát thải khí nhà kính cũng như tín chỉ carbon rừng. Theo đó, các hoạt động này phải bảo đảm công khai, minh bạch, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, chủ rừng và các bên liên quan; phù hợp với pháp luật Việt Nam và cam kết quốc tế về giảm phát thải khí nhà kính.
Một trong những điểm đáng chú ý là nghị định quy định rõ kết quả giảm phát thải hoặc tín chỉ carbon rừng đã được chuyển nhượng theo hợp đồng hoặc qua sàn giao dịch carbon thì không được tiếp tục chuyển nhượng cho bên khác. Quy định này nhằm tránh tình trạng mua bán trùng lặp, bảo đảm tính minh bạch và độ tin cậy của thị trường carbon.
Theo nghị định, dịch vụ hấp thụ và lưu giữ carbon của rừng được hiểu là hoạt động cung ứng kết quả giảm phát thải hoặc tín chỉ carbon hình thành từ các dự án quản lý, bảo vệ và phát triển rừng. Các tổ chức, cá nhân tham gia có thể xây dựng dự án carbon rừng, thực hiện đo đạc, báo cáo, thẩm định và cấp tín chỉ carbon theo quy định.
Nghị định cũng xác định rõ quyền sở hữu đối với kết quả giảm phát thải và tín chỉ carbon rừng. Đối với rừng thuộc sở hữu toàn dân, Bộ Nông nghiệp và Môi trường là đại diện chủ sở hữu đối với các dự án do cơ quan thuộc bộ triển khai; UBND cấp tỉnh đại diện chủ sở hữu với các dự án do địa phương thực hiện. Trong khi đó, các chủ rừng là tổ chức, hộ gia đình hoặc cá nhân sẽ được sở hữu tín chỉ carbon từ các dự án do mình trực tiếp triển khai.
Nguồn thu từ chuyển nhượng tín chỉ carbon rừng của các tổ chức quản lý rừng nhà nước sẽ được ưu tiên tái đầu tư cho hoạt động bảo vệ, phát triển rừng, hỗ trợ sinh kế cộng đồng dân cư, xây dựng cơ sở dữ liệu lâm nghiệp và triển khai các dự án carbon rừng tại địa phương.
Để tham gia cung ứng dịch vụ carbon rừng, các bên phải đăng ký dự án, thực hiện đầy đủ quy trình đo đạc, báo cáo và thẩm định kết quả giảm phát thải. Chỉ các tín chỉ carbon được xác nhận theo quy định mới đủ điều kiện giao dịch. Đồng thời, các tổ chức, cá nhân tham gia phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính liên quan.
Nghị định cho phép thanh toán dịch vụ carbon rừng theo nhiều hình thức như giao dịch trực tiếp qua hợp đồng, thông qua sàn giao dịch carbon hoặc ủy thác qua Quỹ Bảo vệ và phát triển rừng. Mức chi trả được tính theo tấn CO2, tấn CO2 tương đương hoặc theo từng tín chỉ carbon rừng.
Hoài Hương
