Bối cảnh năng lượng mới
Thế giới đang chứng kiến những thay đổi sâu rộng trong bối cảnh năng lượng toàn cầu. Để hạn chế mức tăng nhiệt toàn cầu ở ngưỡng 1,5 độ C (so với thời kỳ tiền công nghiệp), Liên Hợp Quốc nhấn mạnh thế giới cần giảm 30-50% lượng khí CO2 vào năm 2030 và đạt Net Zero vào năm 2050. Điều này thúc đẩy các quốc gia đồng loạt đầu tư vào năng lượng tái tạo. Năm 2025, năng lượng tái tạo chiếm 32% tổng sản lượng điện toàn cầu và được dự đoán trong tương lai sẽ vượt qua các nguồn năng lượng truyền thống.
Nhu cầu điện năng cũng đang gia tăng nhanh chóng. Theo dự báo của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), sản lượng điện toàn cầu sẽ tăng trưởng 61% từ năm 2023 – 2043. Quy hoạch Điện VIII của Việt Nam cũng đặt mục tiêu sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu năm 2030 đạt khoảng 625 tỷ kWh, nâng lên 1.511 tỷ kWh vào năm 2050.
Một trong những yếu tố chính thúc đẩy nhu cầu điện năng là sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI). Cũng theo IEA, đến năm 2028, AI có thể chiếm 15 – 20% tổng mức tiêu thụ điện của các trung tâm dữ liệu, tăng đáng kể so với mức 8% vào năm 2023. Từ năm 2024 đến 2030, mức tiêu thụ điện của các trung tâm dữ liệu tăng khoảng 15% mỗi năm, nhanh hơn gấp 4 lần so với tốc độ tăng trưởng tổng mức tiêu thụ điện của tất cả các lĩnh vực khác.
Hệ quả là 66% doanh nghiệp toàn cầu lo ngại về việc đảm bảo nguồn năng lượng đáng tin cậy để hỗ trợ tăng trưởng, theo báo cáo công bố hồi tháng 5/2025 của EY. 64% cho biết chi phí năng lượng tăng cao và biến động đang ảnh hưởng đến lợi nhuận và khả năng cạnh tranh. Như vậy, năng lượng đã trở thành yếu tố sống còn đối với doanh nghiệp.
Tại sự kiện Build to Last 2026 diễn ra mới đây, ông Thái Hoàng Quỳnh, Giám đốc Kinh doanh mảng Ban năng lượng, Schneider Electric Việt Nam và Campuchia cho biết: “AI, dữ liệu và tự động hóa đang thúc đẩy nhu cầu cấp điện liên tục 24/7. Các trung tâm dữ liệu, nhà máy thông minh và đô thị số ngày càng phụ thuộc vào các hệ thống năng lượng có độ tin cậy cao và hiệu suất vượt trội”.
Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, AI chính là yếu tố không thể thiếu để có thể “thông minh hóa” lưới điện, từ đó tối ưu sử dụng năng lượng, đẩy nhanh quá trình khử carbon, đảm bảo sự tiến bộ không ảnh hưởng đến tính bền vững. Mục tiêu cuối cùng là biến năng lượng trở thành “hệ số nhân” của tăng trưởng.
Lưới điện của tương lai
Theo ông Thái Hoàng Quỳnh, lưới điện thông minh có nhiều khác biệt căn bản so với hệ thống hiện nay. Trước hết, mô hình phân phối điện đang dịch chuyển từ tập trung, phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch sang điện hóa, phân tán và carbon thấp. Với sự gia tăng số lượng nguồn phát và tải mới, lưới điện truyền thống khó có thể đáp ứng yêu cầu vận hành.
Trước nhu cầu điện năng và yêu cầu phát triển năng lượng tái tạo, lưới điện thông minh giúp tích hợp các nguồn phân tán như điện mặt trời, điện gió, hệ thống lưu trữ pin, đồng thời cho phép quản lý năng lượng tập trung trên một nền tảng duy nhất. Tại đây, dữ liệu đóng vai trò then chốt, giúp dự báo cung cầu, đưa ra các quyết định vận hành theo thời gian thực, từ đó tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu suất tài sản. Đặc biệt, hệ thống còn có khả năng phát hiện sự cố và xử lý tức thì, giảm thiểu thời gian mất điện và tổn thất kỹ thuật.
Để triển khai mô hình lưới điện thông minh, AI được ứng dụng trong các lớp thiết bị và phần mềm quản lý. Theo nghiên cứu của Deloitte, đến năm 2050, AI có thể giúp tiết kiệm khoảng 12.000 TWh điện năng, giảm gần 500 tỷ USD chi phí, đồng thời cắt giảm đáng kể lượng khí thải carbon mỗi năm.
Dựa trên nhu cầu thực tế, Schneider Electric đã phát triển hệ sinh thái giải pháp toàn diện cho lưới điện, với trung tâm là One Digital Grid, nền tảng mở được tích hợp AI, module hóa và kết nối IoT.
Điểm khác biệt của One Digital Grid là khả năng tích hợp lập kế hoạch, vận hành và quản lý tài sản trên một nền tảng duy nhất mà không cần thay thế hệ thống hiện có. Đây là yếu tố quan trọng đối với các quốc gia đang trong giai đoạn hiện đại hóa hạ tầng, cần giải pháp nâng cấp từng bước như Việt Nam.
“Ý tưởng chủ chốt là sự tích hợp. Khi các hệ thống hoạt động riêng lẻ, chi phí sẽ cao hơn và sức chống chịu thấp hơn. Khi tích hợp vận hành, chúng ta sẽ đạt được tính tin cậy, linh hoạt và tốc độ. Đây là cách các thành phố, lưới điện và các ngành công nghiệp mở rộng quy mô bền vững”, ông Thái Hoàng Quỳnh cho biết.
Đại diện Schneider Electric nhấn mạnh: “Nếu giải quyết tốt bài toán năng lượng, chúng ta có thể mở khóa được sự tăng trưởng mạnh mẽ, toàn diện và thực sự trường tồn”.
Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển đô thị thông minh và hướng tới mục tiêu Net Zero vào năm 2050, việc tận dụng sức mạnh của AI để xây dựng lưới điện thông minh được coi là nền tảng quan trọng để đất nước nắm bắt các cơ hội phát triển.
N.L
