Theo một báo cáo vừa được công bố của Viện Nước, Môi trường và Sức khỏe Liên hiệp quốc (UNU-INWEH), lượng nước do công nghệ AI sử dụng có thể bằng nhu cầu nước của 1,3 tỉ người vào năm 2030, đe dọa nguồn nước thiên nhiên cho loài người khắp thế giới.
Báo cáo cho rằng trước đây khi đo lường tác động lên môi trường của các trung tâm dữ liệu, trái tim của công nghệ AI, người ta thường chỉ chú ý đến mức độ phát thải khí carbon trong khi việc làm mát và phát điện cho các trung tâm này ngốn một lượng nước, điện khổng lồ, khó hình dung. Đến năm 2030, báo cáo dự báo các trung tâm dữ liệu toàn cầu sẽ tiêu thụ 945 terawatt-giờ điện, gấp 3 lần lượng điện dùng hàng năm của ba nước Pakistan, Bangladesh và Nigeria cộng lại. Các nước này có tổng dân số chừng 650 triệu người.
Các nỗ lực chuyển sang các nguồn năng lượng sạch không hề đơn giản, vì giảm cái này sẽ làm tăng cái khác. Chẳng hạn, chuyển từ phát điện bằng than sang năng lượng sinh học có thể làm giảm lượng phát thải khí carbon đến 70% nhưng lại làm tăng lượng nước tiêu thụ đến 30 lần và tăng diện tích xây dựng 100 lần.
Ngay cả tính ở thời điểm hiện tại, việc sử dụng điện, nước của AI đã gây căng thẳng cho nhiều khu vực. Báo cáo cho biết trong năm 2025, các trung tâm dữ liệu trên thế giới đã tiêu thụ 448 terawatt-giờ điện, nhiều hơn lượng điện cả nước Ảrập Saudi tiêu thụ. Lượng điện tiêu thụ đã làm sản sinh 189 triệu tấn khí thải CO2, bằng lượng khí thải do Argentina phát ra.
Tính riêng từng nước thì tại Ireland, các trung tâm dữ liệu ngốn đến 21% tổng lượng điện của nước này, còn nhiều hơn lượng điện các hộ gia đình ở thành phố tiêu thụ. Ireland tạm thời ngưng cấp phép mới cho các trung tâm dữ liệu quanh Dublin cho đến năm 2028.
Một trung tâm dữ liệu lớn có thể xài đến 19 triệu lít nước mỗi ngày chỉ để làm mát các dàn máy chủ. Gánh nặng tiêu thụ nhiều nước như thế càng đè nặng lên các vùng đang bị khô hạn như ở Queretaro, Mexico hay Uruguay, làm bùng phát các đợt phản đối dữ dội của người dân địa phương.
Trong một nghiên cứu khác của trường Đại học California, Riverside, các tác giả so sánh việc viết một e-mail có sử dụng ChatGPT chừng 100 từ làm tốn mất một bình nước uống thông thường (chừng nửa lít). Nhưng vì sao sử dụng AI lại tốn nhiều nước? Các máy chủ xử lý các hỏi đáp của AI tỏa nhiều nhiệt; người ta phải cho chạy các đường nước để hút nhiệt, dẫn đi nơi khác.
Một phần nước bốc hơi, bay vào không khí; phần nước còn lại sẽ được tái sử dụng. Các trung tâm dữ liệu thời điện toán đám mây vào thập niên 2010 còn sử dụng ít nước nhưng đến các trung tâm thời AI, chỉ tính riêng lượng nước thất thoát do bay hơi của một trung tâm cỡ lớn bằng lượng nước một thị trấn 10.000 dân sử dụng cho mọi mục đích trong một ngày.
Báo cáo Môi trường gần đây nhất của Google cho biết năm 2024 họ tiêu thụ 30 tỉ lít nước, trong đó 95% là dùng cho các trung tâm dữ liệu. Lượng nước Google tiêu thụ tăng rất nhanh, năm 2024 gấp đôi năm 2021. Một báo cáo của Bộ Năng lượng Mỹ chủ trì cho biết các trung tâm dữ liệu ở Mỹ tiêu thụ trực tiếp 65,8 tỉ lít nước trong năm 2023, còn lượng nước tiêu thụ gián tiếp cao hơn đến 12 lần.
Quay trở lại báo cáo của UNU-INWEH, nhiều người đánh giá tầm quan trọng của nó vì đây là lần đầu tiên có một báo cáo của một cơ quan Liên hiệp quốc trên quy mô toàn cầu về sự nguy hại đối với môi trường do AI gây ra. Mặc dù AI có thể đem lại nhiều lợi ích to lớn cho cuộc sống nhưng nếu không giải quyết tác động xấu lên môi trường thì AI sẽ thuộc dạng “lợi bất cập hại”. Báo cáo cho rằng nếu người dùng kiệm lời hơn, viết câu lệnh cô đọng hơn sẽ giúp giảm nguồn lực AI tiêu thụ. Chẳng hạn nếu giảm lượng chữ giao tiếp với AI chừng 30% thì nguồn năng lượng AI sử dụng sẽ giảm 25%. Việc dùng AI để tạo ra hình ảnh hay video ngốn nhiều năng lượng nhất trong khi đa phần hoạt động của người dùng là tạo AI chỉ để giải trí.
Nguyễn Vũ
