Cuộc họp lần thứ 38 các Bên tham gia Nghị định thư Montreal về các chất làm suy giảm tầng ozone (MOP38) diễn ra từ ngày 2-6/11 tại Kigali, Rwanda. Sau nhiều phiên đàm phán kéo dài, hội nghị đã kết thúc vào rạng sáng ngày 7/11 (giờ địa phương) với nhiều quyết định quan trọng nhằm tiếp tục thúc đẩy thực hiện Nghị định thư Montreal.
Đặc biệt, các Bên đã đạt được thỏa thuận về bổ sung nguồn lực cho Quỹ Đa phương giai đoạn 2027-2029 với tổng kinh phí 695 triệu USD, trong đó 360 triệu USD là khoản đóng góp mới của các quốc gia và 335 triệu USD là nguồn kinh phí chuyển tiếp từ giai đoạn trước.
695 triệu USD là một trong những mức bổ sung nguồn lực cao nhất lịch sử hoạt động của Quỹ Đa phương (thấp hơn mức 965 triệu USD của giai đoạn 2024-2026).
Nguồn kinh phí này sẽ tiếp tục hỗ trợ các quốc gia đang phát triển thực hiện lộ trình loại trừ các chất làm suy giảm tầng ozone, giảm dần tiêu thụ HFC, chuyển đổi công nghệ và tăng cường năng lực. Thỏa thuận đạt được trong bối cảnh các quốc gia còn có những quan điểm khác nhau về nhu cầu tài chính và mức đóng góp cho giai đoạn tới.
Bên cạnh vấn đề tài chính, Hội nghị đã thông qua nhiều quyết định nhằm tăng cường hiệu quả thực hiện Nghị định thư Montreal, tập trung vào kiểm soát phát thải HFC-23, một loại khí nhà kính có tiềm năng gây nóng lên toàn cầu rất cao. Các ý kiến thống nhất phải nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan tư vấn khoa học và kỹ thuật; theo dõi việc thực hiện các nghĩa vụ quốc tế, báo cáo số liệu và thúc đẩy phê chuẩn Bản sửa đổi, bổ sung Kigali.
Các Bên đồng thuận ngân sách hoạt động của Nghị định thư Montreal năm 2027 ở mức khoảng 5,77 triệu USD, đồng thời thông qua các biện pháp nhằm sử dụng hiệu quả nguồn lực, cải tiến quy trình làm việc và nâng cao hiệu quả tổ chức các cuộc họp trong khuôn khổ Nghị định thư.
Mặc dù đạt được đồng thuận đối với phần lớn nội dung chương trình nghị sự, Hội nghị vẫn còn những vấn đề chưa được thống nhất. Đối với tăng cường quan trắc khí quyển khu vực, các Bên tiếp tục có ý kiến khác nhau về cơ chế quản lý giữa các nguồn tài trợ, trách nhiệm của quốc gia tiếp nhận trạm quan trắc và các vấn đề liên quan đến dữ liệu. Đối với tăng cường thể chế và phòng ngừa thương mại bất hợp pháp, các cuộc thảo luận chưa đạt đồng thuận về phạm vi nghiên cứu, tổng hợp các công cụ và thông lệ quản lý, đặc biệt đối với hoạt động thương mại trên các nền tảng trực tuyến.
Một vấn đề đáng chú ý khác tại Hội nghị là những khác biệt về quan điểm liên quan đến cơ chế đại diện khu vực, đặc biệt là việc tham gia của các quốc gia Trung Á trong Nhóm các quốc gia Đông Âu (EEG). Những khác biệt này đã ảnh hưởng đến quá trình lựa chọn đại diện tham gia các cơ quan thuộc Nghị định thư Montreal. Mặc dù đã tiến hành nhiều vòng trao đổi và tham vấn, các Bên vẫn chưa đạt được đồng thuận về việc đề cử đại diện của nhóm EEG tham gia Ủy ban Thực hiện trong năm 2027. Do đó, một vị trí của Ủy ban này vẫn còn để trống và cần tiếp tục được xem xét, giải quyết trong thời gian tới.
Kết quả MOP38 tiếp tục khẳng định vai trò của Nghị định thư Montreal như một trong những cơ chế hợp tác môi trường đa phương thành công trên thế giới. Trong gần bốn thập kỷ thực hiện, Nghị định thư đã xây dựng được cơ chế phối hợp giữa các quốc gia dựa trên những cam kết quốc tế cụ thể, nền tảng khoa học, cơ chế hỗ trợ thực hiện và chuyển giao công nghệ. Những yếu tố này góp phần quan trọng vào các thành tựu toàn cầu trong loại trừ các chất làm suy giảm tầng ozone và thúc đẩy ứng phó với biến đổi khí hậu.
Các cuộc đàm phán tại MOP38 cũng cho thấy việc duy trì đồng thuận trong hợp tác đa phương đòi hỏi sự kiên trì, linh hoạt và sẵn sàng tìm kiếm giải pháp thỏa hiệp giữa các quốc gia. Khi các yêu cầu thực hiện Nghị định thư ngày càng đa dạng, những vấn đề về năng lực kỹ thuật, quản lý dữ liệu, trách nhiệm của các bên liên quan và cơ chế phối hợp quốc tế cũng trở nên phức tạp hơn. Kết quả Hội nghị tiếp tục thể hiện khả năng duy trì hợp tác và tìm kiếm tiếng nói chung của các quốc gia thành viên, ngay cả khi vẫn tồn tại những khác biệt về quan điểm và lợi ích.
Đối với Việt Nam, kết quả MOP38 góp phần tạo điều kiện thuận lợi để tiếp tục thực hiện các cam kết quốc tế về loại trừ HCFC, giảm dần HFC, thúc đẩy chuyển đổi công nghệ và quản lý vòng đời môi chất lạnh. Thông qua việc tham gia các phiên đàm phán, trao đổi kinh nghiệm và hợp tác quốc tế, Việt Nam tiếp tục thể hiện cam kết thực hiện Nghị định thư Montreal và Bản sửa đổi, bổ sung Kigali, đồng thời đóng góp vào những nỗ lực chung của cộng đồng quốc tế trong bảo vệ tầng ozone và ứng phó với biến đổi khí hậu.
Theo kế hoạch, Cuộc họp lần thứ 49 Nhóm Công tác mở rộng (OEWG49) dự kiến diễn ra trong tuần từ ngày 28/6-2/7/2027, địa điểm sẽ được thông báo sau. Cuộc họp lần thứ 39 các Bên tham gia Nghị định thư Montreal (MOP39) sẽ được tổ chức từ ngày 25-29/10/2027 tại Nairobi, Kenya.
MOP38 diễn ra trong bối cảnh kỷ niệm 10 năm thông qua Bản sửa đổi, bổ sung Kigali. Chương trình nghị sự tập trung vào các vấn đề quan trọng như: bổ sung nguồn lực cho Quỹ Đa phương, kiểm soát phát thải HFC-23, tăng cường quan trắc khí quyển, phòng ngừa thương mại bất hợp pháp các chất được kiểm soát, nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan thuộc Nghị định thư Montreal, cùng các vấn đề về tuân thủ, báo cáo số liệu và ngân sách hoạt động.
(Cục Biến đổi Khí hậu)
