Điều này được các chuyên gia nhấn mạnh tại hội thảo “Tăng cường năng lực về Hệ thống báo cáo kiểm kê khí nhà kính cấp cơ sở và giảm phát thải khí nhà kính cho các lĩnh vực nhiệt điện, xi măng và sắt thép” do Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường và các đơn vị tổ chức ngày 29-30/6.
Hội thảo đã cập nhật quy định mới về giảm phát thải, phát triển thị trường carbon; hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện kiểm kê khí nhà kính, nâng cao năng lực trong thu thập dữ liệu, tính toán phát thải, xây dựng kế hoạch giảm phát thải phù hợp và hiệu quả.
Đại diện cơ quan quản lý, chuyên gia trong ngành đã hướng dẫn các doanh nghiệp thuộc danh mục theo Quyết định 13/2024/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ cách thức vận hành thao tác trên hệ thống quản lý phát thải khí nhà kính cấp quốc gia nhằm phục vụ kỳ báo cáo kiểm kê khí nhà kính lần thứ 2 vào tháng 3/2027 theo quy định.
Xây dựng hệ thống MRV và có giải pháp giảm phát thải phù hợp, hiệu quả
Việt Nam đang từng bước triển khai các công cụ quản lý phát thải khí nhà kính theo lộ trình thực hiện cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 và phát triển thị trường carbon.
Trước đó, ngày 9/2/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 263/QĐ-TTg phê duyệt tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính thí điểm giai đoạn 2025-2026. Tiếp đó, ngày 27/2/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Quyết định số 699/QĐ-BNNMT về thí điểm phân bổ hạn ngạch phát thải cho các nhà máy nhiệt điện, cơ sở sản xuất sắt thép và xi măng.
Đặc biệt, ngày 29/6 vừa qua là một dấu mốc quan trọng trong phát triển thị trường carbon ở Việt Nam khi sàn giao dịch carbon trong nước đã chính thức được khai trương đi vào vận hành.
Theo TS. Lương Quang Huy, Trưởng phòng Quản lý phát thải khí nhà kính và Bảo vệ tầng Ozon, Cục Biến đổi khí hậu, đây không chỉ là dấu mốc quan trọng đối với quá trình phát triển thị trường carbon mà còn là tín hiệu cho thấy các doanh nghiệp tham dự hội thảo hôm nay sẽ sớm trở thành những chủ thể trực tiếp tham gia cơ chế giao dịch phát thải.
Đến nay, dù khung pháp lý và các công cụ kỹ thuật cơ bản đã được hoàn thiện nhưng nền tảng của hệ thống trao đổi hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon vẫn là hoạt động kiểm kê khí nhà kính và giảm phát thải tại từng cơ sở. Ông Huy nhấn mạnh rằng “điều quan trọng nhất vẫn là phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính chính xác, bảo đảm các số liệu phát thải phản ánh đúng thực tế”.
Theo kế hoạch, giai đoạn thí điểm 2025-2026 sẽ có 110 cơ sở thuộc ba ngành phát thải lớn tham gia, gồm 34 nhà máy nhiệt điện, 25 cơ sở sản xuất thép và 51 cơ sở sản xuất xi măng. Để bảo đảm dữ liệu thống nhất, Cục Biến đổi khí hậu đang phối hợp với các cơ quan đầu mối của Bộ Công Thương, Bộ Xây dựng cùng các hiệp hội, tập đoàn và doanh nghiệp xây dựng phương pháp tính toán, xác định lượng phát thải khí nhà kính phù hợp với quy định.
Các chuyên gia cho rằng việc xây dựng một hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV) chuẩn mực trở thành yêu cầu cấp thiết để đảm bảo tính liêm chính của thị trường carbon trong nước và khả năng kết nối với thị trường carbon quốc tế.
Trong khuôn khổ Dự án hợp tác kỹ thuật “hỗ trợ thực hiện và theo dõi triển khai Đóng góp do quốc gia tự quyết định tại Việt Nam (SIM-NDC) do Nhật Bản tài trợ thông qua Cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) được triển khai trong giai đoạn 2025-2029 đóng vai trò như một mặt xích quan trọng nhằm hỗ trợ Việt Nam củng cố năng lực thực thi các cam kết.
Dự án tập trung vào thiết lập các cơ chế, thể chế, và hạ tầng kỹ thuật cần thiết để giám sát và đánh giá nỗ lực giảm nhẹ phát thải khí nhà kính một cách minh bạch và chính xác. Các hoạt động hỗ trợ tập trung vào kiểm kê khí nhà kính, xây dựng hệ thống MRV và nâng cao năng lực giảm phát thải cho các doanh nghiệp nhiệt điện, thép và xi măng là những lĩnh vực phát thải lớn nhất hiện nay.
Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ quy định mà còn giúp xác định rõ vị trí của mình trong lộ trình giảm phát thải, từ đó xây dựng các giải pháp cắt giảm khí nhà kính hiệu quả và phù hợp với điều kiện phát triển.
Phát thải carbon trở thành lợi thế cạnh tranh trên thị trường
Phát triển xanh, giảm phát thải carbon là một đòi hỏi tất yếu đối với mỗi doanh nghiệp hiện nay để nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng yêu cầu của thị trường cũng như kỳ vọng của nhà đầu tư. Đối với doanh nghiệp, dữ liệu carbon đang trở thành một phần của thông tin kinh doanh và thông tin sản phẩm.
Các chuyên gia cho rằng “giảm phát thải khí nhà kính không chỉ là việc tuân thủ quy định. Đây là một vấn đề kinh doanh then chốt, yếu tố thiết yếu để tăng cường năng lực cạnh.
Theo bà Akiko Ishii, đại diện Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) tại Việt Nam, chuyên gia về xây dựng kế hoạch giảm phát thải khí nhà kính, nhu cầu thị trường đang hướng tới các sản phẩm xanh, sử dụng ít carbon. Do đó, những doanh nghiệp theo đuổi mục tiêu giảm phát thải không chỉ có thể giảm thiểu rủi ro, mà còn thúc đẩy tăng trưởng doanh thu, mở rộng lợi nhuận và nâng cao giá trị của đơn vị.
“Khi doanh nghiệp giảm phát thải carbon, tạo ra các sản phẩm có hệ số phát thải thấp hơn sẽ tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường, thậm chí có thể tạo ra các cơ hội kinh doanh mới, có thêm khách hàng và đối tác mới,” bà Akiko Ishii nhấn mạnh.
Do đó, các doanh nghiệp Việt Nam cần sớm hành động kiểm kê, giảm phát thải carbon, bắt đầu từ các lĩnh vực thép, xi măng, điện. Trước hết, doanh nghiệp cần thiết lập hệ thống kiểm kê khí nhà kính ở cấp cơ sở một cách đáng tin cậy, xác định được các nguồn phát thải chính theo từng loại thiết bị, quy trình sản xuất, nhiên liệu, từ đó xây dựng và triển khai các biện pháp giảm phát thải.
Lưu ý những hành động cần thực hiện cho các doanh nghiệp xi măng, thép và điện tại Việt Nam, chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của dữ liệu đáng tin cậy, sự kết nối dữ liệu với các quyết định kinh doanh và sử dụng dữ liệu đó để xây dựng năng lực cạnh tranh.
Mặc dù trong quá trình doanh nghiệp triển khai thực hiện báo cáo kết quả kiểm kê khí nhà kính, kết quả giảm phát thải…sẽ có trở ngại phát sinh, nhất là khi phải tuân thủ các quy định mới.
Tuy nhiên, theo xu hướng chung trên thị trường toàn cầu, các doanh nghiệp và nhà đầu tư đang nỗ lực thích ứng với những thay đổi, yêu cầu mới. Vì vậy, “các doanh nghiệp Việt Nam cũng cần thiết kế lộ trình hành động để có hệ thống kiểm kê khí nhà kính và triển khai các biện pháp giảm phát thải phù hợp, hiệu quả,” chuyên gia JICA khuyến nghị.
Tùng Dương
