Nhu cầu điện tăng mạnh, tạo áp lực cho chuyển dịch năng lượng
Quá trình điện hóa nền kinh tế đang diễn ra mạnh mẽ, đưa điện năng trở thành động lực quan trọng của tăng trưởng xanh và chuyển đổi năng lượng tại Việt Nam. Theo các chuyên gia, trong vòng 15 năm qua, tỷ trọng điện trong tổng tiêu thụ năng lượng cuối cùng đã tăng từ 18,3% năm 2010 lên khoảng 30% vào năm 2025, phản ánh xu hướng thay thế dần các dạng nhiên liệu truyền thống.
TS Nguyễn Ngọc Hưng, Trưởng phòng Kinh tế năng lượng (Viện Năng lượng, Bộ Công Thương) cho biết, nhu cầu sử dụng điện tăng lên rõ rệt ở cả khu vực sản xuất và đời sống. Nhiều doanh nghiệp đã chuyển đổi sang sử dụng lò điện thay cho nhiên liệu hóa thạch; các thiết bị điện dân dụng ngày càng phổ biến, trong khi phương tiện giao thông điện đang từng bước thay thế xe sử dụng động cơ đốt trong.
Trong thời gian tới, nhu cầu điện dự báo sẽ tiếp tục tăng mạnh nhờ sự phát triển của các trung tâm dữ liệu (Data Center), quá trình điện hóa giao thông và đặc biệt là mục tiêu phát triển ngành công nghiệp hydro xanh. Đây được xem là những động lực mới thúc đẩy quá trình chuyển dịch sang các nguồn năng lượng tái tạo.
Tuy nhiên, theo ông Trần Quốc Tâm, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng tái tạo TP.HCM, để khai thác hiệu quả điện gió và điện mặt trời, Việt Nam cần phát triển đồng bộ hệ thống lưu trữ năng lượng. Hiện nay, việc thiếu các giải pháp lưu trữ quy mô lớn đang là một trong những điểm nghẽn lớn nhất của hệ thống điện, khi lưới điện vẫn phải bảo đảm cân bằng tức thời giữa cung và cầu.
Áp lực từ nhu cầu năng lượng và biến động toàn cầu
Theo Bộ Công Thương, điện thương phẩm của Việt Nam đến năm 2030 dự kiến đạt khoảng 500,4-557,8 tỷ kWh, tăng từ 74-94% so với mức khoảng 288 tỷ kWh của năm 2025. Điều này đòi hỏi hệ thống điện phải được đầu tư mở rộng với quy mô rất lớn, đồng thời nâng cao khả năng tích hợp các nguồn năng lượng sạch.
Bên cạnh nhu cầu trong nước, ngành năng lượng còn chịu tác động ngày càng rõ nét từ những biến động quốc tế. Cuộc khủng hoảng tại Trung Đông thời gian qua đã khiến giá nhiên liệu tăng cao, kéo theo áp lực lạm phát và làm gia tăng rủi ro đối với an ninh năng lượng.
Trong khi đó, lĩnh vực năng lượng hiện chiếm khoảng 66% tổng lượng phát thải khí nhà kính của Việt Nam và có thể tăng lên khoảng 73% vào năm 2030 nếu không triển khai các giải pháp giảm phát thải hiệu quả.
Theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long, năng lượng là lĩnh vực quyết định việc thực hiện thành công mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Đồng thời, đây cũng là ngành chịu tác động trực tiếp từ hai thách thức toàn cầu là biến đổi khí hậu và khủng hoảng năng lượng.
Huy động vốn quốc tế vẫn là bài toán lớn
Sau khi tham gia Đối tác chuyển dịch năng lượng công bằng (JETP), Việt Nam đã ban hành và điều chỉnh nhiều cơ chế, chính sách nhằm tạo điều kiện thu hút các nguồn vốn đầu tư trong và ngoài nước cho lĩnh vực năng lượng.
Tuy nhiên, tiến độ huy động nguồn lực từ JETP vẫn chưa đạt kỳ vọng. Đến nay, mới có ba dự án tiếp cận được nguồn tài chính với tổng giá trị gần 800 triệu USD, gồm dự án đường dây truyền tải điện TP.HCM – Bình Dương, dự án mở rộng Nhà máy Thủy điện Trị An và dự án Thủy điện tích năng Bắc Ái.
Trong khi đó, theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, giai đoạn 2026-2030, Việt Nam cần khoảng 136,3 tỷ USD để phát triển hệ thống điện. Trong số này, khoảng 118,2 tỷ USD dành cho phát triển nguồn điện và 18,1 tỷ USD đầu tư cho hệ thống truyền tải.
Khoảng cách rất lớn giữa nhu cầu vốn và nguồn lực huy động cho thấy việc hoàn thiện cơ chế tài chính, cải thiện môi trường đầu tư và mở rộng hợp tác quốc tế sẽ đóng vai trò quyết định đối với tiến trình chuyển dịch năng lượng trong những năm tới.
Song hành với việc hoàn thiện chính sách trong nước, Việt Nam đang tích cực triển khai ngoại giao khí hậu và thúc đẩy hợp tác quốc tế nhằm thu hút nguồn lực cho tăng trưởng xanh.
Theo Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Đặng Hoàng Giang, cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050 không chỉ thể hiện trách nhiệm của Việt Nam đối với cộng đồng quốc tế mà còn là lựa chọn chiến lược nhằm tạo động lực tăng trưởng mới, nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng chống chịu của nền kinh tế trước những biến động toàn cầu.
Việt Nam cũng chủ động đưa các nội dung về chuyển đổi năng lượng, tăng trưởng xanh và Net Zero vào chương trình nghị sự tại nhiều diễn đàn quốc tế như Diễn đàn Tương lai ASEAN, Hội nghị Thượng đỉnh P4G năm 2025 và hướng tới APEC 2027.
Bên cạnh đó, chuyển dịch năng lượng đã trở thành một trong những nội dung trọng tâm trong quan hệ hợp tác giữa Việt Nam với nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế. Thông qua các khuôn khổ như JETP, Đối tác chiến lược xanh, hợp tác tín chỉ carbon và các chương trình phát triển bền vững, Việt Nam đang từng bước mở rộng khả năng tiếp cận các nguồn tài chính xanh, công nghệ tiên tiến và kinh nghiệm quản trị quốc tế.
Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng tiếp tục tăng nhanh, việc kết hợp hiệu quả giữa cải cách chính sách trong nước với huy động nguồn lực quốc tế được đánh giá là yếu tố then chốt để Việt Nam bảo đảm an ninh năng lượng, thúc đẩy tăng trưởng xanh và hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Khánh An
