Theo IEA, các biện pháp tăng nguồn cung sẽ không đủ để xử lý “tình trạng gián đoạn nguồn cung lớn nhất trong lịch sử thị trường dầu mỏ toàn cầu” khi xung đột ở Trung Đông đang tiếp tục leo thang. Vì vậy, thay vì chỉ chờ sản lượng phục hồi, cơ quan này cho rằng việc hạ nhu cầu tiêu thụ có thể giúp giảm áp lực lên người tiêu dùng và kéo giá xuống nhanh hơn.
IEA khuyến nghị người dân hạn chế di chuyển bằng đường bộ và đường hàng không, làm việc tại nhà khi điều kiện cho phép, đồng thời chuyển sang nấu ăn bằng bếp điện.
“Những biện pháp này có thể giúp giảm đáng kể tác động của cú sốc giá năng lượng đối với các hộ gia đình”, IEA nhận định ngày 20/3 khi công bố một loạt biện pháp mà các hộ gia đình và doanh nghiệp có thể áp dụng để giảm nhu cầu tiêu thụ nhiên liệu.
Rủi ro địa chính trị gia tăng đang khiến thị trường ngày càng căng thẳng, không chỉ khiến giá dầu thô mà cả chi phí các sản phẩm tinh chế như dầu diesel và nhiên liệu máy bay tăng mạnh. Diễn biến này tác động trực tiếp tới hoạt động vận tải, logistics và giá tiêu dùng.
Kể từ khi chiến sự Mỹ – Iran nổ ra vào ngày 28/2, giá dầu đã tăng 56%, lên mức cao nhất kể từ năm 2022, do nguồn cung bị gián đoạn nghiêm trọng, chủ yếu bởi eo biển Hormuz gần như bị phong tỏa. Đây là tuyến hàng hải hẹp nằm ngoài khơi Iran, nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman, nơi khoảng 1/5 lượng dầu tiêu thụ toàn cầu đi qua.
Trong bối cảnh nguồn cung bị gián đoạn, nhiều quốc gia đã bắt đầu sử dụng kho dự trữ dầu mỏ chiến lược, với kế hoạch xả ra thị trường hàng trăm triệu thùng dầu. Tuần trước, IEA nhất trí xả 400 triệu thùng dầu để ứng phó với cú sốc nguồn cung do chiến sự tại Iran gây ra. Đây là đợt xả kho lớn nhất trong lịch sử cơ quan này, dù IEA chưa thông tin cụ thể về thời điểm số dầu trên sẽ được đưa ra thị trường.
Tuy nhiên, trong khi giới chức vẫn lo xử lý tình trạng gián đoạn nguồn cung, việc phối hợp để giảm nhu cầu tiêu thụ có thể là cách nhanh nhất để hạ nhiệt thị trường.
“Xử lý phía cầu là một công cụ quan trọng và có thể triển khai ngay, giúp giảm áp lực lên người tiêu dùng thông qua việc cải thiện khả năng chi trả và củng cố an ninh năng lượng”, IEA cho biết.
Theo IEA, những biện pháp có tác động lớn nhất gồm khuyến khích làm việc từ xa khi điều kiện cho phép, tăng cường đi chung xe và sử dụng phương tiện công cộng, đồng thời cắt giảm các chuyến bay không thiết yếu. Các biện pháp này chủ yếu tập trung vào vận tải đường bộ – lĩnh vực chiếm khoảng 45% nhu cầu dầu mỏ toàn cầu.
IEA cho rằng việc mở rộng làm việc từ xa – khi điều kiện cho phép – có thể giúp giảm nhu cầu nhiên liệu cho hoạt động đi lại hàng ngày. Cùng với đó, các biện pháp như hạ giới hạn tốc độ, khuyến khích chuyển từ xe cá nhân sang phương tiện công cộng, hoặc áp dụng cơ chế hạn chế xe cá nhân luân phiên tại các đô thị có thể góp phần giảm ùn tắc và tiết kiệm nhiên liệu.
IEA nhận định việc ưu tiên sử dụng khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) cho các nhu cầu thiết yếu như nấu ăn, thay vì cho vận tải, cũng có thể giúp hạ nhiệt giá cả. Bên cạnh đó, việc chuyển sang các giải pháp nấu ăn sạch thay thế nhằm giảm phụ thuộc vào LPG cũng sẽ hỗ trợ mục tiêu này.
Ở cấp độ chính sách, nhiều quốc gia trên thế giới đang tính tới các biện pháp tài khóa để giảm áp lực lên người tiêu dùng và ngăn giá nhiên liệu tăng quá mạnh, qua đó hạn chế sức ép lạm phát.
Theo một hãng tin địa phương dẫn nguồn thạo tin, Tây Ban Nha đang lên kế hoạch giảm thuế giá trị gia tăng (VAT) đối với nhiên liệu từ 21% xuống 10%. Nguồn tin này cũng cho biết Chính phủ Tây Ban Nha dự kiến bãi bỏ mức thuế 5% đối với điện.
Tại Italy, ngày 18/3, chính phủ đã giảm thuế tiêu thụ đặc biệt đối với nhiên liệu. Trong khi đó, Bộ Tài chính Đức cho biết đang xem xét các biện pháp để bảo vệ người tiêu dùng trước đà tăng của giá nhiên liệu, trong đó có khả năng tăng thuế đối với phần lợi nhuận bất thường của các công ty dầu mỏ.
Đức Anh
