Trước các “rào cản xanh” đến từ các tiêu chuẩn của cộng đồng thương mại quốc tế như Cơ chế thuế carbon (CBAM), yêu cầu về quản trị ESG…, nhiều doanh nghiệp Việt đang đối mặt với sức ép sinh tồn và gánh nặng chi phí khổng lồ.
Lúc này, Quyết định 926/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 25/5/2026 phê duyệt Chương trình hỗ trợ kinh doanh bền vững giai đoạn 2026-2030, được ví như “cơn mưa đúng hạn” và kỳ vọng sẽ là đòn bẩy vĩ mô được Chính phủ bảo chứng bằng nguồn lực thực chất, tiếp sức giúp doanh nghiệp tự tin tăng tốc chuyển đổi xanh.
Dùng ngân sách làm “vốn mồi” cho chuyển đổi xanh
Chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng và hiện thực hóa mục tiêu Net Zero không còn là lựa chọn mang tính tự nguyện, mà đã trở thành tấm “giấy thông hành” bắt buộc để doanh nghiệp tồn tại trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tuy nhiên, hành trình vươn tới sự bền vững này là một con đường tiêu tốn nguồn lực rất lớn. Việc thay mới công nghệ, tối ưu hóa dây chuyền sản xuất, kiểm kê khí nhà kính và sử dụng năng lượng sạch đòi hỏi một lượng vốn mà phần lớn các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) không thể tự mình gánh vác.
Thấu hiểu sâu sắc những điểm chạm tâm lý và rào cản tài chính của giới doanh chủ, Chính phủ đã có những bước đi kiến tạo chiến lược.
Phát biểu chỉ đạo mang tính định hướng tại Diễn đàn “Năng lượng và Môi trường Thế giới – Việt Nam 2026” vừa diễn ra mới đây, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng đã phác họa rõ nét hệ sinh thái chính sách đang được thiết lập để tạo bệ phóng cho doanh nghiệp.
Theo đó: “Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2050, Chương trình hỗ trợ kinh doanh bền vững giai đoạn 2026-2030, cùng nhiều chương trình, đề án cụ thể khác. Các bộ, ngành đã tham mưu và ban hành theo thẩm quyền nhiều văn bản pháp luật, chính sách và có những biện pháp chỉ đạo, điều hành để đưa các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước vào đời sống kinh tế-xã hội của đất nước. Hiện nay, Chính phủ đang chỉ đạo tổng kết toàn diện việc thực hiện Nghị quyết số 24-NQ/TW… theo hướng tiếp tục khẳng định quan điểm phát triển nhanh phải đi đôi với phát triển bền vững; lấy bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu làm điều kiện, nền tảng cho phát triển; thúc đẩy mạnh mẽ chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng.”
Ông Phạm Đình Nam, Viện trưởng Viện ứng dụng công nghệ và Phát triển nông thôn Việt Nam nhận định, Quyết định 926/QĐ-TTg đã “phá vỡ” sự cô đơn của doanh nghiệp trên hành trình xanh hóa. Sự hỗ trợ từ phía Nhà nước không chỉ nằm ở chủ trương, mà còn được hiện thực hóa bằng những công cụ tài khóa, thuế và tín dụng mạnh mẽ.
Cơ quan quản lý ngân sách quốc gia cũng đã sẵn sàng các kịch bản trợ lực thiết thực. Theo đó, các chính sách ưu đãi thuế góp phần định hướng và khuyến khích các hoạt động bảo vệ môi trường thông qua thúc đẩy đầu tư vào công nghệ sạch, sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên, phát triển năng lượng tái tạo và giảm thiểu ô nhiễm môi trường.
Nhà nước đang sử dụng công cụ tài chính như là “vốn mồi” và thông qua các ưu đãi ở mức cao nhất trong khuôn khổ pháp luật, Chính phủ đang trực tiếp trợ lực để doanh nghiệp an tâm tái cấp vốn, đưa Quyết định 926 đi sâu vào từng ngóc ngách của nền kinh tế thực.
Biến tiêu chuẩn ESG thành vũ khí cạnh tranh
Nếu thể chế và chính sách là “đường ray”, thì bản lĩnh và tư duy của người lãnh đạo doanh nghiệp chính là “động cơ” quyết định tốc độ của cỗ máy kinh tế. Sự ra đời của Quyết định 926/QĐ-TTg và các chính sách hỗ trợ đồng bộ đang tạo ra một cú hích mạnh, làm thay đổi gốc rễ hệ tư duy quản trị của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam.
Từ chỗ coi các tiêu chuẩn xanh là rào cản mang tính trừng phạt, là gánh nặng chi phí phải miễn cưỡng tuân thủ, giờ đây, những nhà lãnh đạo nhạy bén đã nhìn nhận đây là vũ khí cạnh tranh chiến lược. Họ hiểu rằng, đi trước trong việc áp dụng mô hình kinh doanh bền vững đồng nghĩa với việc chiếm lĩnh thị phần, tiếp cận vốn rẻ và lấy được niềm tin của các nhà mua hàng quốc tế.
Ghi nhận sự vươn mình đầy chủ động này, ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) chia sẻ tại diễn đàn: “Từ các tập đoàn lớn đến các doanh nghiệp vừa và nhỏ, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đang ngày càng chủ động hơn trong việc áp dụng các mô hình sản xuất xanh, kinh tế tuần hoàn, tiết kiệm năng lượng, quản trị ESG và giảm phát thải carbon. Nhiều doanh nghiệp đã không còn coi chuyển đổi xanh là chi phí, mà họ coi đó là cơ hội: Cơ hội để đổi mới công nghệ; cơ hội để nâng cao năng suất; cơ hội để tiếp cận nguồn vốn xanh và quan trọng hơn cả là cơ hội để tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng toàn cầu đang được tái cấu trúc theo hướng phát triển bền vững.”
Để đảm bảo không một doanh nghiệp nào phải “bơi” một mình trong biển lớn của các tiêu chuẩn mới, Chính phủ cam kết dọn sạch những chướng ngại vật cuối cùng về mặt thủ tục.
Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng cũng phát đi thông điệp bảo chứng mạnh mẽ tới toàn thể cộng đồng đầu tư và kinh doanh. Theo đó, Chính phủ cam kết sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế pháp luật, cải cách hành chính mạnh mẽ, cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp trong tiếp cận nguồn lực, tài nguyên, vốn vay, công nghệ và thị trường.
Chính phủ sẽ lắng nghe và tiếp thu nghiêm túc các ý kiến, đề xuất thiết thực từ diễn đàn doanh nghiệp để kịp thời nghiên cứu, đưa ra các ý kiến chỉ đạo, điều hành và biện pháp quản lý Nhà nước phù hợp.
Sự kết hợp giữa những quyết sách cởi trói từ Trung ương và khát vọng vươn tầm của khối doanh nghiệp tư nhân đang tạo ra một khối sức mạnh vô song. Chương trình hỗ trợ kinh doanh bền vững không chỉ là tấm khiên bảo vệ, mà còn là vũ khí hàng hóa Việt tự tin chinh phục những thị trường khó tính nhất.
Thế giới đang bước vào một cuộc thanh lọc khắc nghiệt mang tên “Net Zero.” Bức tranh kinh tế toàn cầu sẽ không có chỗ cho những doanh nghiệp chần chừ, bám víu vào mô hình phát triển thâm dụng tài nguyên và tổn hại môi trường.
Khi thể chế đã thông, với Quyết định 926/QĐ-TTg và sự hoàn thiện của các công cụ tài chính xanh, đây là thời điểm vàng để giới doanh nhân Việt Nam thể hiện tầm nhìn và bản lĩnh biết nắm bắt cơ hội, quyết liệt tái cấu trúc mô hình kinh doanh và biến những cam kết phát triển bền vững thành lợi thế cạnh tranh./.
Ngọc Quỳnh
