Một ha dừa với khoảng 160 cây có thể hấp thụ 70-75 tấn CO2 mỗi năm. Kết quả nghiên cứu năm 2025 của Viện Nghiên cứu biến đổi khí hậu, Đại học Cần Thơ tại huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre cũ, được bà Nguyễn Thị Kim Thanh, Chủ tịch Hiệp hội Dừa Việt Nam dẫn lại cho thấy, một giá trị khác của cây dừa đang cần được nhìn nhận đầy đủ hơn.
Lâu nay, giá trị của cây dừa chủ yếu được tính qua trái, thân, lá và các sản phẩm chế biến. Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0”, khả năng hấp thụ, lưu giữ các-bon và những lợi ích sinh thái của vườn dừa đang mở ra một hướng tiếp cận mới.
Một ha dừa có thể hấp thụ 70-75 tấn CO2 mỗi năm
Theo bà Nguyễn Thị Kim Thanh, khả năng hấp thụ các-bon của cây dừa diễn ra trước hết qua quá trình quang hợp ở lá. CO2 trong khí quyển được cây hấp thụ, chuyển hóa thành các-bon hữu cơ, sau đó tích lũy trong thân, rễ và đất. Hệ rễ chùm của cây dừa liên tục sinh trưởng, tái tạo. Khi rễ cũ chết và phân hủy, một phần các-bon tiếp tục được lưu giữ dưới dạng các-bon hữu cơ trong đất.
Một số nghiên cứu được bà Thanh dẫn lại cho thấy, khoảng 30-50% các-bon trong đất có nguồn gốc từ rễ, thay vì lá rụng. Các-bon có nguồn gốc từ rễ cũng có tính ổn định cao hơn so với phần tích lũy trong thân và lá, qua đó tạo thêm cơ sở để xem xét khả năng lưu giữ các-bon dài hạn của hệ sinh thái vườn dừa.
Mức độ lưu giữ cũng khác nhau ở từng bộ phận. Các-bon trong lá thường tồn tại ngắn hơn do lá rụng và phân hủy nhanh. Thân cây có thể lưu giữ trong thời gian trung và dài hạn, trong khi phần tích lũy ở rễ và các-bon hữu cơ trong đất có tính ổn định cao hơn.
Không chỉ hấp thụ CO2, cây dừa còn có nhiều đặc tính phù hợp với các vùng nhiệt đới và ven biển. Tán cây cao, thoáng góp phần giảm bức xạ nhiệt, tạo vi khí hậu. Còn hệ rễ phát triển giúp giữ đất, giữ nước, hạn chế xói mòn và tăng khả năng chống chịu gió mạnh.
“Khả năng chịu mặn, chịu hạn, chịu gió cùng nhu cầu đầu vào không lớn cũng giúp dừa thích nghi với nhiều khu vực đang chịu tác động của biến đổi khí hậu”, bà Thanh nói và cho biết thêm, chính sự kết hợp giữa khả năng hấp thụ các-bon, thích ứng khí hậu và giá trị kinh tế của hầu hết bộ phận trên cây tạo lợi thế cho dừa trong phát triển kinh tế tuần hoàn. Trái, thân, lá và phụ phẩm đều có thể tiếp tục được khai thác, tạo thêm sản phẩm, việc làm và sinh kế. Đó cũng là lớp giá trị mới của một loại cây vốn đã gắn bó lâu đời với đời sống người Việt.
Khả năng hấp thụ CO2 của vườn dừa mở ra một hướng giá trị mới, nhưng không có nghĩa diện tích dừa hiện nay mặc nhiên tạo ra tín chỉ các-bon. Theo bà Thanh, muốn tham gia các cơ chế tín chỉ, lượng các-bon phải được đo đếm, xác minh theo phương pháp phù hợp và có cơ sở khoa học rõ ràng. Đây là bước quan trọng để phân biệt giữa khả năng hấp thụ sinh học của cây với lượng giảm phát thải hoặc loại bỏ các-bon đủ điều kiện được ghi nhận trên thị trường.
“Việt Nam cần tiếp tục nghiên cứu và lượng hóa đầy đủ giá trị này. Khi có phương pháp đo đếm phù hợp, cây dừa có thể từng bước được xem xét trong các cơ chế tín chỉ các-bon, chi trả dịch vụ hệ sinh thái và tài chính khí hậu. Đồng thời Nhà nước cần có chính sách công nhận và lượng hóa giá trị các-bon của cây dừa. Đây có thể là cơ sở để biến lợi ích môi trường của cây dừa thành động lực kinh tế cụ thể cho người trồng và địa phương”, bà Thành đề xuất.
Nếu hình thành được cơ chế phù hợp, thu nhập của người trồng dừa sẽ không chỉ phụ thuộc vào trái và nguyên liệu bán ra thị trường. Giá trị môi trường mà vườn dừa tạo ra cũng có cơ hội được ghi nhận, qua đó bổ sung động lực để người dân duy trì vùng trồng và đầu tư theo hướng bền vững hơn.
Tuy nhiên, theo bà Thanh, câu chuyện các-bon không nên được tách riêng khỏi quá trình phát triển chung của ngành dừa. Giá trị môi trường chỉ thực sự bền vững khi đi cùng hiệu quả kinh tế và một chuỗi sản xuất có khả năng tận dụng tốt tài nguyên.
Đưa cây dừa vào quy hoạch đô thị Net Zero
Theo Chủ tịch Hiệp hội Dừa Việt Nam, ngành dừa cần tiếp tục phát triển theo hướng kinh tế tuần hoàn, ưu tiên chế biến sâu, vật liệu sinh học, năng lượng sinh khối và các sản phẩm thay thế nhựa. Chính sách hỗ trợ khoa học – công nghệ, doanh nghiệp và hợp tác xã cũng cần gắn với tiêu chí giảm phát thải, sử dụng tài nguyên hiệu quả và khả năng tiếp cận thị trường xanh.
Khi đó, giá trị của cây dừa không còn dừng ở một sản phẩm chính. Trái dừa tạo ra hàng hóa; thân, lá và phụ phẩm tiếp tục đi vào chế biến; hệ sinh thái vườn dừa góp phần hấp thụ các-bon, giữ đất, giữ nước và thích ứng với biến đổi khí hậu.
“Giá trị kinh tế và giá trị môi trường vì thế có thể bổ trợ cho nhau”, bà Thanh nhận định và cho rằng, để khai thác được tiềm năng này, cần đẩy mạnh nghiên cứu liên ngành về cây dừa trong các lĩnh vực sinh thái, kinh tế khí hậu và những lĩnh vực liên quan, tạo luận cứ khoa học cho hoạch định chính sách dài hạn.
Ở góc độ rộng hơn, bà Thanh cho rằng, mục tiêu phát thải ròng bằng “0” không còn đơn thuần là một xu hướng, mà gắn với các cam kết quốc tế của Việt Nam. Quá trình chuyển đổi vì vậy cần những giải pháp phù hợp với điều kiện tự nhiên, sinh kế và lợi thế bản địa, thay vì chỉ trông chờ vào công nghệ có chi phí lớn hoặc các mô hình bên ngoài.
Theo bà Thanh, cây dừa có thể được nhìn nhận như một nguồn tài nguyên sinh thái trong chiến lược sinh kế xanh và phát triển đô thị Net Zero, nhất là tại các vùng ven biển, khu vực chuyển tiếp nông thôn – đô thị và các khu kinh tế ven biển. Từ cách tiếp cận này, bà Thanh đề xuất từng bước đưa cây dừa vào quy hoạch đô thị Net Zero và các khu kinh tế xanh, gắn với hệ thống cây xanh, hành lang sinh thái, không gian công cộng và hạ tầng thích ứng biến đổi khí hậu. Vai trò của cây dừa khi đó không chỉ nằm ở cảnh quan, mà còn được xem xét ở khả năng hấp thụ các-bon và hỗ trợ hệ sinh thái.
Bên cạnh đó, cần tăng vai trò kết nối của các hiệp hội, tổ chức cộng đồng giữa chính sách, thị trường và người dân; đồng thời tiếp tục nghiên cứu để làm rõ hơn giá trị sinh thái, kinh tế và văn hóa của cây dừa trong các chiến lược phát triển dài hạn. “Cây dừa cần được đặt đúng vị trí trong tư duy phát triển”, bà Thanh nhấn mạnh.
Nếu giá trị hấp thụ và lưu giữ các-bon được đo đếm bằng phương pháp khoa học. Đồng thời, gắn với chế biến sâu, kinh tế tuần hoàn và thị trường xanh, cây dừa có thể có thêm một lớp giá trị bên cạnh sản phẩm truyền thống.
Khi đó, những vườn dừa không chỉ tạo sinh kế cho người dân mà còn có cơ hội đóng góp vào mục tiêu giảm phát thải, thích ứng biến đổi khí hậu và mở đường cho ngành dừa Việt Nam tiếp cận các cơ chế tài chính các-bon.
