Trong bối cảnh xung đột địa chính trị trên thế giới vẫn diễn biến phức tạp, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân đã chỉ đạo đẩy nhanh lộ trình triển khai xăng sinh học E10, với yêu cầu thực hiện “càng sớm càng tốt”.
Vậy, việc triển khai xăng E10 có khả thi trong bối cảnh hiện nay?
Xăng dầu lên 50%, giá ethanol chỉ tăng 4%
Tại Hội nghị Triển khai lộ trình phối trộn nhiên liệu sinh học với nhiên liệu truyền thống thời kỳ mới, ngày 9/3, ông Đỗ Văn Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam, cho biết Việt Nam hiện nay chỉ chủ động được khoảng 68% nguồn cung xăng dầu.
Tuy nhiên, khả năng chủ động này vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn dầu thô đầu vào của hai nhà máy lọc hoá dầu. Trong đó, Nhà máy lọc hóa dầu Nghi Sơn phụ thuộc khoảng 70-80% nguồn dầu thô từ Kuwait, thậm chí có thời điểm gần như hoàn toàn nhập khẩu. Còn Nhà máy Lọc dầu Dung Quất sử dụng khoảng 30-35% dầu thô nhập từ các khu vực như Tây Phi, Địa Trung Hải, Mỹ và một phần từ Trung Đông.
Trong bối cảnh nguồn dầu thô trong nước suy giảm, sự phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu bên ngoài trở thành thách thức lớn, đòi hỏi chúng ta phải hướng đến sự tự chủ năng lượng.
Theo ông Tuấn, nhiều quốc gia như Brazil, Ấn Độ hay Thái Lan đã đạt tự chủ năng lượng khá tốt nhờ phát triển nhiên liệu sinh học. Đây không chỉ là giải pháp môi trường, mà còn là bài toán tổng thể vừa giảm phụ thuộc vào nguồn năng lượng từ các khu vực bất ổn như Trung Đông, Nga hay Mỹ, vừa tạo đầu ra cho sản phẩm nông nghiệp.
Việt Nam là nước nông nghiệp có tiềm năng lớn sản xuất ngô, sắn và mía đường. Đây đều là nguyên liệu dùng để sản xuất ethanol (E100). Điều này đồng nghĩa, từ xăng E5 phát triển lên xăng E10, thậm chí là E20, chúng ta có thể tự chủ được một phần đáng kể nguồn cung xăng dầu nội địa.
Điều quan trọng là giá ethanol đang có những thuận lợi hơn so với xăng khoáng. Ông Tuấn chỉ rõ, 60% ethanol toàn cầu đến từ Mỹ và Brazil. Nhờ vậy, hiện nay việc mua ethanol đang có lợi thế vận chuyển.
“Nguồn cung ethanol từ Mỹ không bị ảnh hưởng bởi các tuyến vận tải đang khủng hoảng tại khu vực Trung Đông. Nếu chuẩn bị sớm và có các gói thầu (tender) từ Mỹ kịp thời, nguồn hàng sẽ về Việt Nam đúng lộ trình”, ông Tuấn nói.
Ngoài lợi thế về vận chuyển, Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam còn nhấn mạnh giá ethanol không biến động cùng nhịp với xăng dầu. Như thời điểm này, khi giá dầu thô và giá Platts xăng dầu tại Singapore tăng hơn 50%, thì ethanol trên sàn giao dịch Chicago chỉ tăng khoảng 4% – mức tăng rất khiêm tốn.
Hiện, các doanh nghiệp đầu mối lớn như Petrolimex, PVOIL đã chủ động đấu thầu mua ethanol với số lượng lớn để đẩy nhanh phối trộn và bắt đầu bán rộng rãi xăng E10 từ đầu tháng 4, thay vì chờ đến 1/6 theo quy định.
Song, ông lưu ý nguồn xăng dầu từ Mỹ có giá cạnh tranh nhưng chủ yếu phù hợp với các doanh nghiệp lớn có tiềm lực tài chính mạnh – ước tính chỉ khoảng dưới 10 thương nhân đầu mối có khả năng tiếp cận. Với các doanh nghiệp quy mô nhỏ hơn, việc tìm kiếm nguồn hàng từ các trung tâm cung ứng trong khu vực như Singapore hoặc Hàn Quốc sẽ khả thi hơn.
Sớm sử dụng E10 sẽ giảm áp lực cho xăng khoáng
Theo tính toán, nhu cầu xăng dầu của cả nước hiện khoảng 1 triệu m3/tháng, tương ứng cần từ 92.000-100.000 m3 ethanol để pha chế (tính cả tỷ lệ xăng E5 hiện chiếm khoảng 15% thị phần).
Trong nước hiện có 5 nhà máy sản xuất E100 hoạt động cầm chừng với khả năng cung ứng tối thiểu khoảng 25.000 m3, tương đương gần 30% nhu cầu. Trước thực trạng này, ông Tuấn lưu ý thời gian tới các nhà máy này cần được quản lý, giám sát chặt chẽ tương tự các nhà máy lọc dầu, nhằm bảo đảm nguồn cung nhiên liệu sinh học ổn định và thông suốt.
Trong vai trò doanh nghiệp sản xuất, đại diện Công ty cổ phần Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR – đơn vị thành viên của Petrovietnam) cho biết, thời điểm này nhà máy nhiên liệu sinh học dầu khí miền Trung đã sẵn sàng sản xuất khoảng 60.000 tấn ethanol nguyên liệu phục vụ pha chế xăng E10.
Dự kiến cuối tháng 3, Nhà máy Lọc dầu Dung Quất do BSR quản lý vận hành tiếp nhận ethanol vào pha chế xăng E10. Qua đó góp phần gia tăng sản lượng xăng dầu trong nước trong bối cảnh các kênh nhập khẩu bị hạn chế do xung đột quân sự tại Trung Đông.
Theo Phó Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam Trịnh Quang Khanh, việc sớm triển khai xăng E10 trong bối cảnh hiện nay là bước đi mang tính chiến lược, góp phần giảm áp lực nhập khẩu và tiêu thụ xăng khoáng. Song, ông cho rằng không nên kỳ vọng xăng E10 sẽ giúp hạ nhiệt đáng kể giá xăng trên thị trường.
Cần xem xét giảm một số loại thuế, phí cho xăng sinh học
Phó Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam kiến nghị, cần xem xét giảm một số loại thuế, phí, đồng thời tính toán lại các yếu tố chi phí trong cơ cấu giá. Theo ông, kinh doanh xăng E10 đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư thêm hệ thống thiết bị pha chế, phối trộn, do đó chi phí kinh doanh định mức đối với xăng E10 nên cao hơn khoảng 200 đồng/lít so với mức áp dụng cho xăng khoáng hiện nay.
Cùng với đó, cần xem xét giảm thuế tiêu thụ đặc biệt đối với phần xăng khoáng dùng để pha chế xăng sinh học. Hiện thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng khoáng đầu vào là 10%, trong khi đầu ra của xăng sinh học chỉ 7%. Vì vậy, mức thuế đối với xăng khoáng dùng để pha chế cần được điều chỉnh xuống 7% nhằm đảm bảo sự hợp lý.
Về thuế bảo vệ môi trường (BVMT), theo ông nên áp dụng cùng một mức thuế đối với xăng E5 và E10. Hiện biểu thuế BVMT của E5 là 1.900 đồng/lít, trong khi E10 là 1.800 đồng/lít. Việc thống nhất một mức thuế thấp sẽ giúp đơn giản hóa việc tính toán, báo cáo, đồng thời góp phần giảm giá bán và tăng sức hấp dẫn đối với người tiêu dùng.
Tâm An
