Nền tảng quan trọng cho giai đoạn vận hành thực tế
Ngày 30/3, tại Hà Nội, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phối hợp với Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) và Cục Kinh tế Liên bang Thụy Sĩ tại Việt Nam (SECO) tổ chức hội nghị “Triển khai khung pháp lý và hướng dẫn nghiệp vụ vận hành sàn giao dịch các-bon tại Việt Nam”.
Phát biểu tại hội nghị, ông Bùi Hoàng Hải – Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết, việc Chính phủ ban hành Nghị định số 29/2026/NĐ-CP về sàn giao dịch các-bon trong nước và Quyết định số 263/QĐ-TTg năm 2026 phê duyệt tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính thí điểm cho năm 2025 – 2026 đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho việc vận hành sàn giao dịch các-bon. Đây được xem là bước chuyển từ giai đoạn hoàn thiện chính sách sang triển khai thực tiễn, góp phần hình thành công cụ thị trường hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ giảm phát thải và huy động nguồn lực cho chuyển đổi xanh.
Theo lãnh đạo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, đây là những nền tảng pháp lý căn bản cho hoạt động của sàn giao dịch các-bon và là bước đi kịp thời đánh dấu sự chuyển dịch từ giai đoạn hoàn thiện chính sách sang giai đoạn vận hành thực tế của thị trường các-bon trong nước. Sàn giao dịch các-bon ra đời không chỉ cung cấp động lực kinh tế, tạo công cụ hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ giảm phát thải, mà còn mở ra cơ hội huy động vốn cho các dự án chuyển đổi xanh đầu tư vào các giải pháp công nghệ thân thiện với môi trường, góp phần đảm bảo mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính, phát triển nền kinh tế các-bon thấp, ứng phó với biến đổi khí hậu.
“Tuy nhiên, để triển khai vận hành sàn giao dịch các-bon trong nước một cách minh bạch, an toàn, hiệu quả cũng như hướng tới các mục tiêu lâu dài trong việc phát triển thị trường các-bon, cơ quan quản lý cùng các thành viên thị trường cần chung tay phối hợp chặt chẽ để triển khai vận hành và quản trị sàn giao dịch các-bon” – ông Hải chia sẻ.
Bà Sibylle Bachmann – Giám đốc Văn phòng SECO đánh giá, việc Việt Nam nhanh chóng thiết lập khung pháp lý và chuẩn bị vận hành sàn giao dịch các-bon thể hiện cam kết mạnh mẽ trong việc gắn kết tăng trưởng kinh tế với mục tiêu phát triển bền vững. Thị trường các-bon không chỉ là công cụ giảm phát thải, mà còn mở ra kênh huy động tài chính xanh, hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi mô hình sản xuất.
“Việt Nam đã có những bước tiến mới cho thấy cam kết mạnh mẽ trong việc gắn kết tăng trưởng kinh tế với mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Khi nền tảng pháp lý cơ bản đã được thiết lập, chúng tôi tin tưởng sàn giao dịch các-bon có thể sớm đi vào vận hành trong thời gian tới” – đại diện SECO nhận định.
Hướng tới thị trường minh bạch và hiệu quả
Giới thiệu chi tiết về khung pháp lý, ông Đỗ Thanh Lâm – Vụ Pháp chế Bộ Tài chính cho biết, ngày 19/1/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 29/2026/NĐ-CP về sàn giao dịch các-bon trong nước theo đề nghị của Bộ trưởng Bộ Tài chính. Theo ông Lâm, sàn giao dịch các-bon trong nước được thiết kế theo mô hình tập trung, với hai loại hàng hóa cốt lõi là hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon. Mục tiêu là thiết lập cơ chế xác định giá minh bạch, phản ánh đúng cung cầu của thị trường, qua đó tạo động lực kinh tế thúc đẩy doanh nghiệp giảm phát thải, góp phần hiện thực hóa mục tiêu Net Zero vào năm 2050.
Một điểm đáng chú ý là mô hình vận hành được xây dựng trên nền tảng hạ tầng sẵn có của thị trường chứng khoán. Cụ thể, Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội sẽ đảm nhiệm chức năng tổ chức giao dịch; Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VDSC) thực hiện lưu ký và thanh toán; trong khi các công ty chứng khoán và ngân hàng thương mại đóng vai trò trung gian hỗ trợ. Cách tiếp cận này giúp tận dụng tối đa hệ thống công nghệ, kinh nghiệm quản lý và nguồn nhân lực đã được kiểm chứng, qua đó tiết kiệm chi phí xã hội và rút ngắn thời gian triển khai. Đồng thời, việc áp dụng các chuẩn mực vận hành của thị trường chứng khoán cũng góp phần nâng cao tính an toàn, bảo mật và giảm thiểu rủi ro thanh toán.
Khung pháp lý cũng đặt ra các nguyên tắc vận hành cốt lõi như công bằng, công khai, minh bạch; bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia. Các hành vi thao túng thị trường, cung cấp thông tin sai lệch hoặc lợi dụng kẽ hở để trục lợi đều bị nghiêm cấm và sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định.
Về cơ chế quản lý, ông Lâm cho biết, trách nhiệm được phân định rõ ràng giữa các cơ quan. Trong đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý hàng hóa là hạn ngạch và tín chỉ các-bon; Bộ Tài chính hướng dẫn và giám sát hoạt động giao dịch; Ủy ban Chứng khoán Nhà nước trực tiếp kiểm tra, giám sát hoạt động của sàn và các tổ chức cung cấp dịch vụ. Theo lộ trình, thị trường các-bon sẽ được triển khai thí điểm đến hết năm 2028. Trong giai đoạn này, các đơn vị vận hành như VSDC, Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam và HNX sẽ không thu tiền cung cấp dịch vụ.
Tại hội nghị, các chuyên gia quốc tế từ IFC và Sở Giao dịch Chứng khoán Malaysia đã chia sẻ kinh nghiệm về thiết kế và quản trị hệ thống giao dịch phát thải (ETS).
Theo đó, một thị trường các-bon hiệu quả cần được xây dựng trên nền tảng pháp lý vững chắc, cơ chế giám sát minh bạch và hệ thống tuân thủ chặt chẽ. Các yếu tố cốt lõi trong quản trị ETS bao gồm đảm bảo tính minh bạch, trách nhiệm giải trình, cơ chế giám sát thị trường và hệ thống báo cáo – thẩm định – xác minh (MRV). Nếu quản trị không hiệu quả, thị trường có thể đối mặt với rủi ro gian lận, biến động giá và suy giảm niềm tin của nhà đầu tư.
Hồng Quyên
