Biến đổi khí hậu cùng các yêu cầu ngày càng cao về môi trường đang thúc đẩy ngành xây dựng thay đổi cách phát triển. Thay vì chỉ tập trung vào công năng và chi phí, bài toán về mức tiêu thụ năng lượng, phát thải carbon và tác động của công trình đến môi trường ngày càng được chú trọng.
Xu hướng này thể hiện từ khâu lựa chọn vật liệu, thiết kế đến quá trình vận hành công trình. Năng lượng tái tạo, vật liệu phát thải thấp, tận dụng ánh sáng và thông gió tự nhiên hay gia tăng diện tích cây xanh đang từng bước trở thành những giải pháp được ưu tiên.
Giảm phát thải ngay từ vật liệu
Vật liệu là một trong những mắt xích quan trọng trong quá trình xanh hóa ngành xây dựng. Việc kiểm soát phát thải vì vậy không chỉ được đặt ra khi công trình đi vào vận hành mà bắt đầu ngay từ quá trình sản xuất và lựa chọn nguyên vật liệu. Một số doanh nghiệp trong nước đã đầu tư công nghệ để phát triển các dòng vật liệu đáp ứng những tiêu chuẩn kiểm soát phát thải quốc tế.
Theo chị Lê Ngọc Vân Anh – Trưởng phòng Phát triển kinh doanh Công ty Cổ phần Gỗ An Cường, doanh nghiệp đã đầu tư công nghệ hiện đại, tối ưu chi phí vận hành và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (A.I.) trong điều hành nhằm cung cấp các dòng gỗ công nghiệp đáp ứng yêu cầu kiểm soát phát thải. “Chúng tôi chủ động đầu tư công nghệ hiện đại, tối ưu chi phí vận hành, ứng dụng A.I. trong điều hành nhằm cung cấp các dòng sản phẩm gỗ công nghiệp đạt tiêu chuẩn kiểm soát phát thải nghiêm ngặt của quốc tế”, chị Vân Anh cho biết.
Việc doanh nghiệp chủ động thay đổi công nghệ sản xuất được xem là một phần của quá trình hình thành chuỗi cung ứng vật liệu xanh, khi yêu cầu về nguồn gốc, mức phát thải và khả năng tiết kiệm tài nguyên ngày càng trở thành tiêu chí trong lựa chọn vật liệu cho công trình.
Đưa ánh sáng, gió và mảng xanh trở lại công trình
Các giải pháp tận dụng thông gió, ánh sáng tự nhiên và mở rộng mảng xanh được nhiều kiến trúc sư đưa vào công trình nhằm giảm nhu cầu sử dụng điện cho chiếu sáng, làm mát, đồng thời cải thiện chất lượng không gian sống.
ThS.KTS Trần Trung Vĩnh – Giảng viên Trường Đại học Kiến trúc TP. Hồ Chí Minh, cho rằng việc lồng ghép các yếu tố ưa sinh thái và tối ưu điều kiện tự nhiên có thể đồng thời giải quyết hai yêu cầu: giảm mức tiêu thụ năng lượng của công trình và nâng cao chất lượng sống của người sử dụng. “Bằng cách lồng ghép các yếu tố ưa sinh thái, tối ưu ánh sáng và thông gió tự nhiên, công trình có thể cắt giảm dấu chân carbon trong quá trình vận hành, đồng thời tạo môi trường sống tốt hơn cho sức khỏe con người”, ông Vĩnh nhận định.
Thay đổi này cho thấy khái niệm công trình xanh đang được mở rộng. Một công trình bền vững không chỉ được đánh giá qua số lượng cây xanh mà còn liên quan đến cách sử dụng năng lượng, vật liệu, khả năng tận dụng điều kiện tự nhiên và tác động trong suốt vòng đời công trình.
Cần hệ sinh thái để phát triển công trình xanh
Đến hết Quý II/2026, cả nước có 868 công trình đạt chứng nhận xanh. Con số này cho thấy quá trình chuyển đổi đã được thúc đẩy, song để tiến tới mục tiêu Net Zero, việc xanh hóa cần được triển khai đồng bộ từ sản xuất vật liệu, thiết kế, thi công đến vận hành.
Theo Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu Xây dựng TP. Hồ Chí Minh, một trong những vấn đề cần được thúc đẩy là xây dựng hệ sinh thái đủ mạnh cho công trình xanh, thay vì để từng doanh nghiệp, đơn vị thiết kế hoặc nhà thầu thực hiện riêng lẻ.
Ông Vũ Linh Quang – Trưởng ban Phát triển bền vững, Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu Xây dựng TP. Hồ Chí Minh (SACA), cho rằng cần sớm hoàn thiện bộ tiêu chí công trình xanh thống nhất, đồng thời có chính sách cụ thể để khuyến khích các dự án giảm phát thải. “Để hiện thực hóa mục tiêu Net Zero, ngành xây dựng cần một hệ sinh thái đồng bộ. Cần sớm hoàn thiện bộ tiêu chí công trình xanh thống nhất, đồng thời có chính sách ưu đãi cụ thể về vốn và thủ tục cho các dự án giảm phát thải”, ông Quang cho biết. Theo ông, một yêu cầu khác là tăng kết nối giữa nhà sản xuất vật liệu, đơn vị thiết kế và nhà thầu thi công. Khi các mắt xích này được liên kết, tiêu chí xanh mới có thể được duy trì xuyên suốt từ vật liệu đầu vào đến khi công trình hoàn thành và đưa vào sử dụng.
Hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, quá trình chuyển đổi của ngành xây dựng vì vậy không chỉ nằm ở việc gia tăng số lượng công trình được chứng nhận xanh. Bài toán đặt ra là giảm phát thải trong toàn bộ vòng đời công trình, từ sản xuất vật liệu, lựa chọn giải pháp thiết kế, thi công đến sử dụng năng lượng trong quá trình vận hành. Khi tiêu chí xanh được đưa vào ngay từ đầu thay vì bổ sung sau khi công trình đã hình thành, đô thị hóa và mục tiêu giảm phát thải mới có thể song hành trong quá trình phát triển.
Trung Hậu
