Tại Hội nghị bàn tròn CSO IICSR–NAB-MEPSC 2026 diễn ra ở Bengaluru (Ấn Độ), bức tranh phát triển bền vững toàn cầu đang bước sang một giai đoạn hoàn toàn mới.
Giới lãnh đạo doanh nghiệp và các chuyên gia nhận định rằng nhận thức về giảm phát thải không còn là vấn đề cốt lõi. Thách thức lớn nhất hiện nay nằm ở khoảng cách giữa những bản kế hoạch tham vọng trên giấy và năng lực triển khai trong thực tế kinh doanh hàng ngày.
Ông Harsha Saxena, nhà sáng lập kiêm CEO IICSR Group, khẳng định, Net Zero sẽ không thể đạt được chỉ bằng những cam kết. Mục tiêu này chỉ thành hiện thực khi các giải pháp xanh có tính khả thi về thương mại, có thể mở rộng quy mô và được tích hợp vào những quyết định kinh doanh hàng ngày.
“Bẫy thí điểm” và điểm nghẽn từ hệ thống mua sắm
Tại hội nghị, đại diện từ các tập đoàn lớn như SAP, IBM, HSBC, Flipkart Group, Brigade Group cùng các chuyên gia công nghệ khí hậu đều đồng thuận rằng ESG không thể chỉ dừng lại ở các báo cáo tuân thủ hay thuộc riêng về bộ phận CSR. Kết quả giảm phát thải phụ thuộc trực tiếp vào hoạt động vận hành, tài chính, kỹ thuật và đặc biệt là bộ phận mua sắm.
Tuy nhiên, hệ thống mua sắm đang là rào cản lớn nhất đối với việc mở rộng các sáng kiến xanh. Mặc dù các bộ phận chuyên trách luôn ủng hộ giải pháp bền vững, phòng mua sắm của đa số doanh nghiệp vẫn ưu tiên tiêu chí giá thành, độ ổn định và các điều khoản hợp đồng truyền thống. Điều này khiến các giải pháp công nghệ khí hậu khó lòng cạnh tranh với những phương án phát thải cũ.
Hệ quả là nhiều sáng kiến đổi mới sáng tạo rơi vào “bẫy thí điểm” (pilot trap). Doanh nghiệp sẵn sàng chi ngân sách thử nghiệm ban đầu, nhưng khi chuyển sang giai đoạn thương mại hóa và mua sắm quy mô lớn thì dự án bị đình trệ do thiếu tính cạnh tranh về giá và năng lực cung ứng diện rộng.
Bài toán chi phí và “dấu chân carbon ẩn” từ công nghệ
Áp lực tài chính hiện hữu rõ nét trong lĩnh vực bất động sản. Tiến sĩ Pradeep Kumar Rao từ Brigade Group cho biết, việc xây dựng các công trình Net Zero tích hợp vật liệu, năng lượng và quản lý vòng đời có thể đẩy chi phí tăng thêm khoảng 23 USD/m2. Điều này đặt ra dấu hỏi lớn về khả năng chấp nhận chi trả của thị trường, đòi hỏi các dự án như Brigade Citrine phải chứng minh được giá trị thực tế qua việc tối ưu hóa chi phí vận hành lâu dài để thuyết phục khách hàng.
Bên cạnh đó, các dự án năng lượng mới như hydro xanh cũng đối mặt với rào cản hạ tầng logistics và bài toán cân bằng vốn đầu tư ban đầu. Đây là thách thức đặc biệt phức tạp tại các nền kinh tế mới nổi, nơi mục tiêu tăng trưởng công nghiệp buộc phải song hành với lộ trình cắt giảm phát thải.
Đáng chú ý, làn sóng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) tạo sinh cũng kéo theo những lo ngại về mức độ tiêu thụ năng lượng khổng lồ của các trung tâm dữ liệu. Giáo sư Abhishek Ranjan cảnh báo về “chi phí carbon ẩn” từ các thao tác tính toán kỹ thuật số không hiệu quả trong vận hành thường nhật. Theo ông, phát triển AI bền vững không chỉ là dùng điện sạch cho máy chủ, mà còn phải tối ưu hóa phần mềm xanh và cắt giảm các tác vụ tính toán dư thừa.
Thách thức Scope 3 và cơn khát nhân sự “xanh hóa”
Một mắt xích xung yếu khác trong hành trình Net Zero chính là chuỗi cung ứng, nơi phát sinh phần lớn lượng phát thải gián tiếp (Scope 3). Trong khi các tập đoàn lớn có đủ tiềm lực xây dựng khung quản trị ESG, thì khối doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) lại thiếu hụt nguồn lực, dữ liệu và công nghệ để đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe, đe dọa trực tiếp đến mục tiêu chung của toàn chuỗi.
Để tháo gỡ điểm nghẽn này, bài toán nhân sự cũng cần sự thay đổi căn bản. Nhu cầu tương lai không chỉ dừng lại ở các chuyên gia ESG chuyên trách mà đòi hỏi kỹ năng phát triển bền vững phải được trang bị đồng bộ cho đội ngũ kỹ sư, nhân viên mua sắm, chuyên viên tài chính và quản lý vận hành.
Tiến sĩ Sangeeta Mansur nhận định, doanh nghiệp cần chuyển đổi tư duy từ “tuân thủ” sang “chiến lược” và hướng tới “mục đích dài hạn”, trong đó phát triển bền vững phải trở thành một phần của văn hóa và cách ra quyết định.
Hội nghị tại Bengaluru hướng tới một ý tưởng rộng hơn, đó là xây dựng “Hành lang Kinh doanh Xanh” để kết nối bài toán của doanh nghiệp với công nghệ khí hậu, hệ thống mua sắm, tài chính và đào tạo nhân lực.
Theo ông Saxena, trọng tâm không phải tạo thêm một nền tảng kết nối, mà là xây dựng “hạ tầng cho quá trình triển khai”. Các hội nghị bàn tròn tiếp theo dự kiến diễn ra tại Goa, Pune, Mumbai và Delhi, trước khi những kết quả thảo luận được sử dụng làm cơ sở cho Hội nghị Thượng đỉnh Net Zero Quốc tế 2027.
Net Zero (phát thải ròng bằng 0) là trạng thái khi lượng khí nhà kính thải ra do hoạt động của con người được cân bằng hoàn toàn với lượng khí nhà kính được hấp thụ hoặc loại bỏ khỏi bầu khí quyển qua rừng, đại dương hay công nghệ. Mục tiêu Net Zero giúp ngăn chặn Trái Đất nóng lên và giảm thiểu biến đổi khí hậu.
Tại Hội nghị Thượng đỉnh về Biến đổi Khí hậu của Liên Hợp Quốc (COP26), Việt Nam đưa ra cam kết lịch sử là Net Zero vào năm 2050 – cam kết mang tính bước ngoặt, khẳng định trách nhiệm của Việt Nam đối với nỗ lực bảo vệ khí hậu toàn cầu.
ESG là bộ công cụ thực thi bắt buộc để các doanh nghiệp hiện thực cam kết Net Zero của Chính phủ, đang chuyển dịch từ mức độ “khuyến khích” sang “bắt buộc”. ESG đóng vai trò như một chiếc tấm vé thông hành để doanh nghiệp Việt Nam tồn tại trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Khung pháp lý trong nước đang dần hoàn thiện với việc các doanh nghiệp thuộc danh mục phát thải lớn phải kiểm kê khí nhà kính, báo cáo mức phát thải định kỳ. Khung pháp lý thí điểm bắt buộc công bố thông tin ESG với các doanh nghiệp niêm yết trên sàn chứng khoán đang được hoàn thiện, hướng đến mở rộng ra nhiều ngành trọng điểm…
Cẩm Hà
