Khu vực Vành đai 1 của thành phố Hà Nội luôn chịu áp lực lớn nhất khi mật độ dân cư cao và phương tiện cơ giới lưu thông liên tục. Vì vậy, triển khai vùng phát thải thấp tại đây để kiểm soát nguồn ô nhiễm được xem là lựa chọn tất yếu nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng, thực hiện đúng tinh thần Luật Thủ đô (sửa đổi) năm 2026 và các nghị quyết của HĐND thành phố. Từ ngày 1/7 tới đây, Hà Nội bắt đầu thí điểm vùng phát thải thấp tại một số khu vực trong Vành đai 1, thể hiện quyết tâm rõ ràng của chính quyền Thủ đô trong hành trình xây dựng đô thị xanh.
Vấn đề là làm thế nào để vừa đạt mục tiêu môi trường, vừa ổn định đời sống dân sinh. Hình thành vùng phát thải thấp là chính sách lớn, tác động trực tiếp đến việc đi lại và sinh kế của người dân cũng như hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Nếu triển khai nóng vội, chính sách dễ gặp phản ứng ngược. Báo cáo đề án “Vùng phát thải thấp trong Vành đai 1, thành phố Hà Nội” vừa được Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội trình cho thấy, đề án lựa chọn cách triển khai thận trọng: Không “cấm ngay” xe xăng mà kiểm soát từng bước dựa trên tiêu chuẩn khí thải, khung giờ lưu thông, phân loại phương tiện và điều kiện hạ tầng thay thế. Đây là hướng đi đúng. Bởi chuyển đổi xanh không thể chỉ dựa vào mệnh lệnh hành chính mà phải bắt đầu từ niềm tin của người dân, mang lại lợi ích cho người dân chứ không phải chịu thêm gánh nặng.
Tuy nhiên, để vùng phát thải thấp trong Vành đai 1 trở thành hiện thực, thành phố Hà Nội cần có quyết tâm cao và triển khai đồng bộ nhiều nhóm giải pháp. Trong đó, điều quan trọng nhất là phải thực hiện đúng lộ trình, từ ngày 1/7/2026, thí điểm tại một số tuyến phố trung tâm quanh hồ Hoàn Kiếm như: Tràng Tiền, Lê Thái Tổ, Mã Mây…, ưu tiên khu vực phường Hoàn Kiếm. Từ ngày 1/1/2027 mở rộng thí điểm ra 14 tuyến phố với diện tích khoảng 3,6km2; từ ngày 1/1/2028 áp dụng cho toàn bộ Vành đai 1 gồm 9 phường nội đô; từ năm 2030 mở rộng đến Vành đai 3.
Cùng với đó, giao thông công cộng phải đi trước một bước. Không thể hạn chế phương tiện cá nhân nếu người dân chưa có lựa chọn thay thế thuận tiện. Thành phố cần tăng tốc đầu tư xe buýt điện, xe buýt sạch, mở rộng kết nối metro, hoàn thiện bãi đỗ trung chuyển, điểm gửi xe và hệ thống trạm sạc cho xe điện. Khi giao thông công cộng đủ mạnh, người dân sẽ tự nguyện thay đổi thói quen.
Song hành với phát triển hạ tầng, thành phố cần có chính sách hỗ trợ cho người dân và doanh nghiệp chuyển đổi phương tiện xanh. Bởi thực tế là vẫn còn nhiều lao động mưu sinh bằng xe máy xăng; nhiều doanh nghiệp vận tải, logistics phụ thuộc vào phương tiện truyền thống. Nếu chỉ yêu cầu thay đổi mà không có sự hỗ trợ phù hợp, chính sách khó tạo đồng thuận. Điều quan trọng là phải cụ thể hóa bằng cơ chế ưu đãi rõ ràng, dễ tiếp cận.
Để việc triển khai vùng phát thải thấp không rơi vào hình thức, ứng dụng công nghệ trong giám sát và quản lý phải được đẩy mạnh. Triển khai vùng phát thải thấp sẽ không hiệu quả nếu thiếu hệ thống dữ liệu chính xác và công cụ kiểm soát minh bạch. Thành phố cần đầu tư đồng bộ camera nhận diện phương tiện, nền tảng quản lý dữ liệu khí thải, kết nối liên ngành giữa giao thông, môi trường, công an và chính quyền cơ sở. Đồng thời, thành phố cần công khai lộ trình thực hiện, thường xuyên đối thoại, lắng nghe phản ánh từ cơ sở để điều chỉnh chính sách cho sát với thực tiễn.
Xây dựng vùng phát thải thấp trong Vành đai 1 không chỉ là câu chuyện giảm khói bụi mà còn là phép thử năng lực quản trị đô thị và quyết tâm không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng ngắn hạn của thành phố Hà Nội. Một Thủ đô xanh, thông minh, đáng sống phải bắt đầu từ những chính sách quyết liệt và giải pháp mạnh để biến quyết tâm ấy thành hiện thực.
Hoàng Sơn
