Hà Nội tiên phong
Từ ngày 1/7, Hà Nội thí điểm vùng phát thải thấp tại phường Hoàn Kiếm, khu vực 1, phương tiện giao thông bị hạn chế lưu thông từ 19h – 24h các ngày cuối tuần.
Là người sinh sống và kinh doanh tại phố Gia Ngư, chị Nguyễn Lan Hương cho biết, việc hạn chế phương tiện ban đầu ít nhiều ảnh hưởng đến hoạt động buôn bán. Tuy nhiên, sau nhiều năm quen với mô hình phố đi bộ, giờ đây người dân dễ dàng thích nghi. Nhiều hộ chủ động chuyển sang sử dụng xe máy điện, điều chỉnh hoạt động kinh doanh theo hướng phù hợp hơn. Đổi lại, không gian sống trở nên yên tĩnh, trong lành hơn.
Ông Bùi Đức Nhuận, cư dân phố Lò Sũ bày tỏ, vùng phát thải thấp triển khai thí điểm được một tháng, nên chưa thể đánh giá đầy đủ hiệu quả, nhưng đây là giải pháp cần thiết để từng bước cải thiện chất lượng không khí của Hà Nội.
“Là công dân Thủ đô, mỗi lần nghe nói Hà Nội là một trong những đô thị ô nhiễm không khí nhất thế giới, tôi rất trăn trở. Tôi mong với những giải pháp đang triển khai, trong tương lai, Hà Nội không còn bị gắn với biệt danh kia nữa”, ông Nhuận bày tỏ.
Theo Đề án vùng phát thải thấp khu vực Vành đai 1 đã được HĐND TP Hà Nội thông qua, thành phố sẽ triển khai theo ba giai đoạn. Giai đoạn đầu, từ ngày 1/7 đến hết năm 2026, thực hiện thí điểm tại hai khu vực 1 và 2 thuộc phường Hoàn Kiếm.
Thời gian này, Hà Nội hạn chế phương tiện theo khung giờ tại khu vực đi bộ hồ Hoàn Kiếm và chợ đêm. Xe ôm công nghệ, shipper được khuyến khích chuyển đổi sang phương tiện xanh; một số nhóm ô tô và xe tải cũng được kiểm soát theo thời gian và tải trọng.
Từ năm 2027, vùng phát thải thấp sẽ mở rộng sang phường Hoàn Kiếm và Cửa Nam. Giai đoạn 2028 – 2029 triển khai trên toàn bộ khu vực bên trong Vành đai 1. Song hành với lộ trình này, Hà Nội ban hành chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang năng lượng sạch với nhiều hình thức, tổng kinh phí hơn 1.000 tỷ đồng.
Nhiều địa phương chuẩn bị nhập cuộc
TP.HCM cũng đang khẩn trương chuẩn bị các điều kiện để triển khai vùng phát thải thấp. Phó chủ tịch UBND TP.HCM Hoàng Nguyên Dinh yêu cầu nghiên cứu thí điểm mô hình này tại khu vực trung tâm với quy mô phù hợp, nhằm theo dõi tác động, đánh giá hiệu quả trước khi mở rộng.
So với phương án nghiên cứu trước đây, thành phố điều chỉnh định hướng triển khai theo hướng phù hợp với điều kiện thực tiễn, đồng thời yêu cầu rút ngắn thời gian nghiên cứu đối với một số khu vực đặc thù.
TP.HCM cũng xác định đẩy nhanh lộ trình chuyển đổi sang phương tiện sử dụng điện và năng lượng xanh. Thành phố yêu cầu các cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức, viên chức đi đầu trong sử dụng phương tiện xanh; thúc đẩy chuyển đổi đối với xe công vụ, xe buýt liên tỉnh và xe hợp đồng dưới 9 chỗ.
Với hơn 12,8 triệu ô tô, xe máy đang được quản lý, việc chuyển đổi phương tiện được xem là giải pháp quan trọng nhằm giảm phát thải, cải thiện chất lượng không khí và hướng tới phát triển giao thông bền vững.
Để tạo động lực cho quá trình chuyển đổi, TP.HCM giao Sở Xây dựng nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, đánh giá sự cần thiết của việc chuyển đổi phương tiện và xây dựng chính sách hỗ trợ theo hướng phù hợp với từng nhóm đối tượng, trình cấp có thẩm quyền xem xét trong tháng 8/2026.
Cùng với TP.HCM, Huế và Đà Nẵng cũng đang nghiên cứu hoặc từng bước triển khai các chính sách hạn chế phương tiện phát thải cao tại một số khu vực, kết hợp phát triển giao thông công cộng và phương tiện sử dụng năng lượng sạch.
Lấy người dân làm trung tâm, tạo đồng thuận
Theo ông Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, vùng phát thải thấp không chỉ góp phần cải thiện chất lượng không khí, bảo vệ sức khỏe cộng đồng mà còn thúc đẩy phát triển giao thông bền vững; hỗ trợ các đô thị thực hiện mục tiêu giảm phát thải carbon và ứng phó với biến đổi khí hậu. Vì vậy, mô hình này cần được nghiên cứu nhân rộng tại các đô thị phù hợp.
Để việc triển khai phát triển vùng phát thải thấp đạt hiệu quả, ông Chính cho rằng, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp, từ hoàn thiện tiêu chuẩn khí thải đối với từng loại phương tiện; kiểm kê nguồn phát thải; nghiên cứu áp dụng các công cụ kinh tế như phí lưu thông hoặc phí đỗ xe đối với phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch, đến đầu tư mạnh cho hạ tầng giao thông xanh.
Trong đó, việc quy hoạch mở rộng mạng lưới xe buýt điện, đường sắt đô thị, phát triển các bãi đỗ xe ngoại vi, điểm trung chuyển và hệ thống trạm sạc điện sẽ tạo điều kiện để người dân có thêm lựa chọn phương tiện công cộng thay thế phương tiện cá nhân.
“Vùng phát thải thấp chỉ có thể phát huy hiệu quả khi được triển khai theo lộ trình phù hợp, lấy người dân làm trung tâm, tạo điều kiện để người dân thích nghi và đồng thuận tham gia, thay vì áp dụng các biện pháp hành chính một cách đột ngột”, ông Chính nhấn mạnh.
Đồng quan điểm, ông Lê Việt Hà, Chủ tịch Net Zero Việt Nam cho rằng, vùng phát thải thấp sẽ chỉ phát huy hiệu quả khi được triển khai đồng bộ với hệ thống giao thông công cộng chất lượng cao, mạng lưới đường sắt đô thị, hạ tầng xe đạp và hệ thống trạm sạc xe điện.
Đây không đơn thuần là giải pháp kiểm soát phương tiện phát thải cao mà còn là động lực thúc đẩy chuyển đổi sang mô hình giao thông xanh, góp phần cải thiện chất lượng không khí, giảm ùn tắc, bảo vệ cảnh quan và nâng cao chất lượng sống của người dân đô thị.
Để mô hình này đi vào cuộc sống, cùng với đầu tư hạ tầng và hoàn thiện cơ chế chính sách, các địa phương cần lồng ghép việc triển khai vùng phát thải thấp với quy hoạch đô thị, ứng dụng công nghệ trong quản lý và tổ chức giao thông.
Theo các chuyên gia, công tác truyền thông, tham vấn cộng đồng cần được thực hiện từ sớm để người dân hiểu rõ mục tiêu, lộ trình và những lợi ích mà mô hình mang lại. Khi được tạo điều kiện tiếp cận phương tiện xanh, hạ tầng đồng bộ và các chính sách hỗ trợ phù hợp, người dân sẽ chủ động tham gia quá trình chuyển đổi thay vì coi đây là những quy định mang tính áp đặt.
Tâm Vũ – Mỹ Quỳnh
