Không gian phát triển mới sau khi mở rộng địa giới mang đến cho TPHCM nhiều lợi thế về công nghiệp, cảng biển, logistics và khoa học – công nghệ. Tuy nhiên, đi cùng với đó là áp lực rất lớn về bảo đảm nguồn điện cho sản xuất, giao thông điện hóa, trung tâm dữ liệu và các ngành công nghệ cao.
Chia sẻ tại hội thảo “Chiến lược phát triển năng lượng tái tạo tại TPHCM nhằm đáp ứng mục tiêu Net Zero năm 2050”. GS.TS Nguyễn Văn Phước, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TPHCM, cho biết năng lượng tái tạo cần được nhìn nhận như một yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của thành phố trong giai đoạn mới.
“Nếu không bảo đảm được nguồn năng lượng xanh ổn định, có chi phí hợp lý và có khả năng xác nhận nguồn gốc, Thành phố sẽ gặp khó khăn trong thu hút đầu tư chất lượng cao cũng như duy trì năng lực cạnh tranh của các ngành xuất khẩu. Vì vậy, phát triển năng lượng tái tạo không chỉ là vấn đề môi trường mà còn là vấn đề an ninh năng lượng, tái cấu trúc mô hình tăng trưởng và tạo ra các ngành kinh tế mới.”
Ông cho rằng chiến lược năng lượng tái tạo cần được tích hợp vào quy hoạch phát triển TPHCM, đồng thời xác định rõ các dự án ưu tiên và cơ chế huy động nguồn lực để sớm triển khai trong thực tế.
Theo PGS.TS Lê Hoài Quốc, Chủ tịch Hội Tự động hóa TPHCM, TPHCM đang đứng trước hai yêu cầu song hành: vừa duy trì tăng trưởng kinh tế hai con số, vừa thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.
Ông cho rằng các lĩnh vực được kỳ vọng tạo động lực tăng trưởng mới như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, trung tâm dữ liệu hay giao thông điện hóa đều có nhu cầu sử dụng điện rất lớn.
“Một bên đòi hỏi lượng năng lượng sử dụng ngày càng tăng, một bên lại yêu cầu năng lượng đó phải là năng lượng xanh. Vì vậy, bắt buộc chúng ta phải phát triển năng lượng tái tạo. Nhưng nếu chỉ phát triển nguồn điện thì chưa đủ. Thành phố phải coi đây là động lực để phát triển khoa học – công nghệ, làm chủ thiết bị, công nghệ lưu trữ, lưới điện thông minh và toàn bộ chuỗi công nghiệp năng lượng.”
Theo ông Lê Hoài Quốc, cùng với điện mặt trời và điện gió, TPHCM cần phát triển công nghệ lưu trữ năng lượng, AI điều hành lưới điện và các ngành công nghiệp mới như hydrogen, ammonia xanh nhằm tạo lợi thế cạnh tranh lâu dài.
Dưới góc nhìn của doanh nghiệp tư vấn quốc tế, ThS. Vũ Đoàn Thái Long, Giám đốc dự án Công ty Roland Berger, cho rằng xu hướng đầu tư toàn cầu đã thay đổi đáng kể.
Nếu trước đây doanh nghiệp quan tâm nhiều đến giá thuê đất hay ưu đãi thuế thì hiện nay, khả năng tiếp cận nguồn điện xanh lại là một trong những tiêu chí hàng đầu.
Ông dẫn trường hợp nhà máy LEGO tại khu vực Bình Dương với vốn đầu tư hơn 1,3 tỷ USD. Một trong những lý do quan trọng để LEGO lựa chọn Bình Dương là địa phương này có thể cam kết cung cấp năng lượng tái tạo. Ông Long nhìn nhận: “Cam kết Net Zero, ESG không còn là một lựa chọn mà sẽ trở thành yêu cầu bắt buộc được các công ty xem xét khi đầu tư vào một địa phương hoặc một quốc gia cụ thể. Thứ hai, làn sóng AI và tự động hóa, đặc biệt là xu hướng “nhà máy không ánh đèn”, tức “dark factory”, đang làm thay đổi hoàn toàn các mô hình sản xuất. Khi máy móc dần thay thế lao động giản đơn, những lợi thế về nhân công hiện nay sẽ không còn là lợi thế trong tương lai và cũng không còn tạo ra động lực phát triển. Thứ ba, các tập đoàn hiện đang tập trung vào chiến lược “China Plus One”, tức “Trung Quốc cộng một”, hoặc “Trung Quốc cộng hai”. Ngày nay, họ không chỉ tìm kiếm những địa điểm mang lại lợi thế cạnh tranh trong ngắn hạn về nhân công, lao động, mà còn tìm kiếm những địa điểm có thể mang lại lợi thế cạnh tranh trong 10 đến 15 năm tới, liên quan đến ESG, nguồn năng lượng xanh, sạch, cũng như sự minh bạch của chuỗi cung ứng.”
Theo ông Phạm Chí Nghĩa, Phó Trưởng Ban Kỹ thuật Tổng Công ty Điện lực TPHCM, nhu cầu điện của thành phố sẽ tăng mạnh cùng sự phát triển của xe điện, metro, trung tâm dữ liệu và các khu công nghệ cao. Riêng năm 2026, số điểm sạc điện dự kiến tăng lên khoảng 4.600. Khi mạng lưới metro dài hơn 350 km cùng các phương tiện giao thông điện được hình thành, công suất điện có thể tăng thêm trên 1 GW. Vì vậy, TPHCM cần sớm đầu tư lưới điện, trạm biến áp và tháo gỡ vướng mắc về quy hoạch, đền bù, quỹ đất.
“Chúng ta phải nhanh chóng xây dựng hạ tầng cung cấp điện và hệ thống lưới điện đủ mạnh để đáp ứng nhu cầu sử dụng điện phục vụ mục tiêu tăng trưởng hai con số của thành phố. Chúng tôi cũng đã xây dựng kế hoạch về khối lượng đầu tư nhằm đáp ứng Quy hoạch điện VIII điều chỉnh. Tuy nhiên, cần có sự phối hợp, hỗ trợ để tháo gỡ các nút thắt liên quan đến quy hoạch, đền bù và bố trí quỹ đất, qua đó giúp chúng tôi xây dựng các trạm biến áp và hệ thống đường dây, lưới điện.Mặc dù chúng tôi đã có quyết tâm và sự chuẩn bị, nhưng vẫn cần sự hỗ trợ của các sở, ngành cũng như từ phía Chính phủ.”, ông Nghĩa cho biết.
Nhiều chuyên gia đều thống nhất rằng TPHCM không thể tiếp cận năng lượng tái tạo theo từng dự án riêng lẻ. Thành phố cần xây dựng một hệ sinh thái hoàn chỉnh, kết nối nguồn phát, lưới điện, lưu trữ, công nghệ, tài chính, thị trường điện, và nguồn nhân lực…
Trong đó, khu vực trung tâm giữ vai trò điều phối và phát triển tài chính xanh; khu vực Bình Dương tập trung các khu công nghiệp carbon thấp, điện mặt trời mái nhà và lưu trữ năng lượng; còn khu vực Bà Rịa – Vũng Tàu sẽ là cực phát triển điện gió ngoài khơi, hydrogen, ammonia xanh và chuỗi dịch vụ năng lượng biển.
Nếu chuẩn bị tốt hạ tầng năng lượng xanh ngay từ bây giờ, TPHCM không chỉ đáp ứng mục tiêu tăng trưởng hai con số mà còn tạo nền tảng thu hút các ngành công nghệ cao, nâng cao năng lực cạnh tranh và từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.
Văn Phúc
