Bảng màu và công nghệ
Tại buổi trao đổi “Giải mã thị trường Hydrogen xanh ở Việt Nam” do Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức (GIZ) tổ chức ngày 20/9, ông Nguyễn Duy Linh, Chuyên gia tư vấn năng lượng, cho biết hydrogen xám và hydrogen nâu/đen hiện vẫn được sản xuất chủ yếu từ khí tự nhiên hoặc than đá, đồng thời phát sinh lượng lớn CO₂.
Trong khi đó, hydrogen xanh được tạo ra bằng điện phân nước sử dụng nguồn điện tái tạo như điện gió, điện mặt trời. Nếu toàn bộ chuỗi cung ứng được kiểm soát theo tiêu chí phát thải thấp, đây là một trong những phương án quan trọng để sản xuất hydrogen với lượng phát thải carbon rất thấp.
Hydrogen xanh như là một cái chìa khóa mới cho năng lượng tái tạo và chuyển dịch năng lượng trong tương lai. Dù vậy, ‘chiếc chìa khóa’ này vẫn đang ở giai đoạn đầu. Hydrogen xanh hiện chiếm chưa tới 1% sản lượng hydrogen toàn cầu, cho thấy dư địa phát triển rất lớn nhưng đồng thời cũng phản ánh những thách thức về chi phí, công nghệ, hạ tầng và thị trường”, ông Linh nhận định.
Theo PGS.TS Phạm Hoàng Lương, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam, chuyên gia cao cấp về năng lượng và hệ thống nhiệt, vai trò của hydrogen xanh cần được đặt trong bức tranh lớn hơn là chuyển dịch năng lượng hướng tới phát thải ròng bằng 0. Nếu không có mục tiêu giảm phát thải ròng (Net Zero) thì chắc chắn vai trò vị trí của hydrogen xanh là không có.
Theo đó, lộ trình giảm phát thải cần bắt đầu từ nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, tăng tỷ trọng điện tái tạo, giảm dần nhiên liệu hóa thạch và sử dụng hydrogen phát thải thấp cho những lĩnh vực khó điện hóa hoặc khó giảm phát thải bằng các giải pháp thông thường.
Đây cũng là điểm hydrogen xanh có thể tạo ra khác biệt. Thay vì cạnh tranh trực tiếp với điện tái tạo trong mọi lĩnh vực, hydrogen có thể trở thành “cầu nối” đưa năng lượng sạch đến những nơi mà điện khó đáp ứng.
Một nghịch lý đang được đặt ra: hydrogen xanh có tiềm năng rất lớn nhưng thị trường trực tiếp có thể phát triển tương đối chậm do yêu cầu thay đổi phương tiện, thiết bị và hạ tầng.
Theo PGS.TS Phạm Hoàng Lương, các dẫn xuất của hydrogen có thể đi trước. Amoniac xanh, chẳng hạn, có thể tận dụng một phần hệ thống và thị trường hiện hữu trong sản xuất phân bón, đồng thời mở ra hướng sử dụng trong vận tải biển và sản xuất nhiên liệu hàng không bền vững (SAF).
Việt Nam không đứng ngoài cuộc chơi
Trên thế giới, Nhật Bản đã ban hành chiến lược phát triển hydrogen từ năm 2017 và sớm thử nghiệm xe sử dụng pin nhiên liệu. Đức tập trung xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn và yêu cầu an toàn; trong khi Hàn Quốc thúc đẩy các ứng dụng hydrogen và amoniac trong phát điện, giao thông.
Việt Nam cũng đã đặt hydrogen vào chiến lược chuyển dịch năng lượng. Theo Quyết định 165/QĐ-TTg, mục tiêu đến năm 2030 là sản xuất khoảng 100.000-500.000 tấn hydrogen phát thải thấp/năm; đến năm 2050 nâng lên 10-20 triệu tấn/năm, hướng tới ứng dụng rộng rãi trong công nghiệp, giao thông vận tải và các lĩnh vực khác.
Lợi thế của Việt Nam nằm ở nguồn năng lượng tái tạo dồi dào, đặc biệt là điện gió và điện mặt trời. Cùng với đó, sự quan tâm của các nhà đầu tư và tổ chức quốc tế đang đưa hydrogen từ câu chuyện chính sách đến những thử nghiệm cụ thể.
Các dự án như hợp tác Idefo-Messer hướng tới sản xuất 144 thiết bị điện phân nước công suất 1 MW mỗi thiết bị mỗi năm, mô hình 42 MW điện phân kết hợp pin nhiên liệu tại Vĩnh Long hay thử nghiệm nhiệt hydrogen xanh trong rang xay cà phê cho thấy công nghệ này đang từng bước tìm đường vào đời sống sản xuất.
Hydrogen là nguyên tố phổ biến nhất trong tự nhiên, nhưng rất hiếm khi tồn tại ở dạng khí H₂ tự do mà thường nằm trong các hợp chất như nước. Bản thân hydrogen không màu, không mùi; những cái tên như hydrogen xám, xanh dương hay xanh lá chỉ là quy ước để phân biệt nguồn nguyên liệu và công nghệ sản xuất.
Phương Thảo
