Theo Tổng Công ty Điện lực TPHCM (EVNHCMC), lượng điện tiêu thụ điện năm 2026 ước tính từ 9.556 MW đến 10.059 MW, tương ứng mức tăng từ khoảng 5% đến 10% so với năm 2025. Ban ngày, hệ thống vẫn có thể đáp ứng nhờ nguồn điện mặt trời, nhưng buổi tối có thể thiếu tới 723 MW và có thể tăng đến 1.226 MW với kịch bản tiêu thụ tăng cao nhất.
Vì vậy, hồi cuối tháng 3 vừa qua, UBND TPHCM đã có văn bản gởi Bộ Công Thương đề nghị ưu tiên cung cấp điện trong giai đoạn cao điểm mùa nắng nóng năm nay, từ tháng 4 đến tháng 6, để không ảnh hưởng đến sản xuất, dịch vụ trong bối cảnh thành phố phải duy trì mức tăng trưởng trên 10%.
Điện mặt trời tự sản tự tiêu được xem là giải pháp bổ sung điện lưới quốc gia hữu hiệu, như nhận định của EVNHCMC nhưng chỉ mới bù được phần công suất ban ngày. Để tận dụng được sản lượng điện mặt trời dư thừa trong giờ cao điểm nắng phải bỏ đi, cần có pin lưu trữ (BESS – Battery Energy Storage System).
Hiện nay, nhiều hộ dân có nhu cầu lắp pin mặt trời tự sản tự tiêu nhưng bị vướng ở mặt hiệu quả kinh tế. Do điện chỉ sản xuất vào ban ngày là lúc người dân lúc đó đang đi học, đi làm, còn khi họ dùng điện vào ban đêm thì điện mặt trời lại không hoạt động.
Ngoài ra, theo số liệu của Bộ Xây dựng đến đầu năm 2026 trên toàn quốc đã có hơn 2 triệu xe máy điện và khoảng 300.000 xe ô tô điện đã đăng ký lưu hành. Dự báo đến năm 2030, khi Việt Nam có khoảng 1-1,6 triệu ô tô điện và 8-13 triệu xe máy điện.
Theo Bộ Công Thương, lượng điện tiêu thụ cho giao thông xanh chỉ dưới 1% tổng nhu cầu điện cả nước nên nguồn cung điện không phải là vấn đề. Tuy nhiên, bài toán rất khó giải lại nằm ở chỗ công suất tức thời. Nếu 100.000 ôtô điện cùng sử dụng trụ sạc nhanh (công suất 60-120 kW), tổng công suất sạc tức thời có thể vọt lên 6-12 GW, tương đương 1/8 đến 1/4 công suất tiêu thụ cực đại của hệ thống điện hiện nay (1).
Trong bối cảnh như trên, pin lưu trữ là chìa khóa mở cánh cửa trang bị điện mặt trời mái nhà. Cả nhà người dân lẫn trạm sạc xe điện đều dùng điện chủ yếu vào ban đêm, lượng điện sản xuất ban ngày sẽ được nạp cho pin để dùng vào ban đêm, giảm áp lực hiệu quả cho lưới điện cả về lượng điện tiêu thụ lẫn công suất tức thời.
Hiện nay, ở nhiều nước đã có mô hình bãi đậu xe với mái nhà điện mặt trời. Ban đêm, khi xe điện về đậu sẽ được sạc từ nguồn điện cung cấp từ pin lưu trữ. Đây là mô hình TPHCM nên hướng đến trong điều kiện xe điện tập trung về thành phố ngày càng nhiều và đa số sạc vào ban đêm.
Dù giá đang giảm dần thì để trang bị một hệ thống pin lưu trữ đủ dùng cho phần lớn nhu cầu điện cho một hộ gia đình vẫn phải chi đến khoảng 30- 50 triệu đồng. Các hệ thống lớn hơn cho doanh nghiệp hay trạm sạc xe điện thì cần chi từ vài trăm triệu đến vài tỉ đồng. Đây là rào cản lớn nhất trong việc khuyến khích phát triển điện mặt trời tự sản tự tiêu.
Trong khi đó, cho đến nay, các chính sách hỗ trợ cho trang bị pin lưu trữ vẫn chưa được ban hành. Cuối năm 2025, Bộ Công Thương dự thảo chính sách hỗ trợ cho các hộ gia đình lắp pin lưu trữ với mức 1 triệu đồng/hộ (2).
Có thể thấy mức hỗ trợ dự kiến này không đủ hấp dẫn để người dân tham gia vì chi phí lắp pin lưu trữ từ vài chục triệu đến hàng trăm triệu. Có thể so sánh kinh nghiệm trong giai đoạn 2008-2013, TPHCM từng có chính sách trợ giá trực tiếp cho các hộ dân lắp máy nước nóng dùng năng lượng mặt trời khá hiệu quả. Mức trợ giá 1 triệu đồng/máy ở thời điểm đó tương đương 20% giá trị loại máy có giá thấp nhất, đủ hấp dẫn để thu hút người dân tham gia chương trình.
Từ kết quả của chương trình trợ giá trực tiếp cho các hộ dân lắp máy nước nóng dùng năng lượng mặt trời, với cơ chế đặc thù đã được Quốc hội cho phép, TPHCM hoàn toàn có thể xây dựng một chính sách tương tự. Thay vì trợ giá, thành phố có thể hướng tới một gói tín dụng xanh cho pin lưu trữ để cho vay với lãi suất rất thấp và trả có thể tới 10 năm, tương đương vòng đời của pin.
Một khi chi phí pin lưu trữ được giải quyết thì người dân sẽ mạnh dạn trang bị điện mặt trời mái nhà và các bãi xe sẽ có nguồn lực đầu tư vào hệ thống sạc từ điện mặt trời. Vì đây là nguồn tiền cho vay nên sẽ không tạo ra gánh nặng cho ngân sách mà lại góp phần đáng kể vào việc giảm tải lưới điện.
Mục Đồng
