Theo Công bố hiện trạng rừng toàn quốc mới nhất của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, diện tích rừng đủ tiêu chí tính tỷ lệ che phủ là gần 14 triệu ha, trong đó rừng tự nhiên chiếm hơn 10 triệu ha, rừng trồng gần 4 triệu ha. Nếu tính cả diện tích rừng chưa đủ tiêu chí tính tỷ lệ che phủ thì hiện Việt Nam có hơn 14,9 triệu ha. Tỷ lệ che phủ rừng toàn quốc hiện đạt 42,03%.
Hơn 14,9 triệu ha rừng có thể tạo ra 50-70 triệu tấn tín chỉ carbon dôi dư, vừa mang lại giá trị trực tiếp từ gỗ, lâm sản, thủy điện; vừa tạo nguồn thu từ các sản phẩm phi lâm sản như tín chỉ carbon.
Trong các ngành sản xuất hiện nay ở nước ta, lâm nghiệp là ngành duy nhất có lượng phát thải ròng âm, hấp thụ nhiều hơn phát thải. Giai đoạn 2025-2030 ước tính tổng lượng phát thải ròng của rừng khoảng 40 triệu tấn CO₂/năm. Tín chỉ carbon từ lâm nghiệp không chỉ phục vụ thị trường nội địa mà còn có giá trị lớn trên thị trường quốc tế, nhất là khi Sàn giao dịch tín chỉ carbon trong nước đã chính thức được vận hành.
Theo bà Trần Thị Thu Trang, Viện Sinh thái và Môi trường, thông qua sản xuất carbon trong nước thì các hoạt động giảm phát thải sẽ được lượng hóa một cách cụ thể và được chuyển đổi thành các hoạt động kinh tế, công cụ kinh tế để hỗ trợ giảm phát thải tại doanh nghiệp hiệu quả hơn. Đồng thời, giúp các doanh nghiệp chưa có điều kiện thực hiện giảm phát thải thì có thể thực hiện các cam kết bù trừ hạn ngạch, bù trừ hoạt động giảm phát thải thông qua việc mua bán tín chỉ, hạn ngạch.
Theo thống kê, tổng lượng phát thải ròng của Việt Nam liên tục tăng qua các giai đoạn, năm 2000 là 150,9 triệu tấn CO₂, năm 2020 là 420,7 triệu tấn CO₂. Phó Giám đốc Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam Phạm Văn Điển ước tính lượng phát thải ròng năm 2030 là 927 triệu tấn, năm 2050 là 1.500 triệu tấn. Như vậy, để đạt được mục tiêu Net Zero thì nhu cầu sản xuất và cung ứng, bù trừ tín chỉ carbon là khá lớn.
Thách thức lớn nhất của doanh nghiệp trong công tác kiểm kê khí nhà kính, cũng như sản xuất công nghiệp nặng theo đúng hạn ngạch được phân bổ vẫn là công tác về quản lý môi trường và tiết kiệm các nguồn nguyên nhiên liệu sử dụng trong quá trình sản xuất, đặc biệt là nhiên liệu hóa thạch.
Theo ông Hoàng Minh Tuấn, Giám đốc Công ty Cổ phần Xi măng Sông Lam, đối với kỹ thuật công nghệ về sản xuất xi măng hiện tại của Việt Nam nói chung và các đơn vị trong nước nói riêng vẫn đang phụ thuộc khá nhiều vào nguyên liệu hóa thạch. “Đây là một thách thức cho chúng tôi, trong thời gian tới sẽ phải có những bước chuyển đổi để sử dụng nguồn năng lượng tái tạo, năng lượng sạch hơn và sử dụng các biện pháp kỹ thuật để giảm thiểu phát thải trong quá trình sản xuất”, ông Tuấn cho hay.
Sàn giao dịch tín chỉ carbon vừa chính thức được vận hành không chỉ tạo lập cơ chế giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon một cách công khai, mà còn góp phần hình thành cơ chế xác định giá carbon theo nguyên tắc thị trường, tạo động lực kinh tế để doanh nghiệp chủ động đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, giảm phát thải, tăng sức cạnh tranh.
Tuy nhiên, trong bối cảnh áp lực đạt phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050, theo các chuyên gia, cơ quan quản lý nhà nước cần phải hoàn thiện các khung pháp lý để giám sát và thẩm tra hoạt động giảm phát thải, hướng đến một sàn giao dịch tín chỉ minh bạch, giúp các doanh nghiệp thực hiện hoạt động giảm phát thải một cách hiệu quả, được công nhận một cách chính thức.
Khánh Ninh – Minh Quang
