Phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Gia Lai đã trao đổi với TS. Lại Thanh Hải – Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Lâm sinh Việt Nam (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) về cơ hội và những điều kiện cần thiết để địa phương khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên carbon từ rừng.
Sở hữu hơn 1 triệu héc ta đất có rừng, Gia Lai có lợi thế như thế nào trong việc phát triển thị trường tín chỉ carbon, thưa ông?
– Là người chủ trì dự án trồng rừng và tham gia chỉ đạo một số nhiệm vụ khoa học công nghệ triển khai trên địa bàn tỉnh Gia Lai từ năm 2014 đến nay, tôi nhận thấy tỉnh sở hữu điều kiện tự nhiên lý tưởng để trở thành một trung tâm cung ứng tín chỉ carbon hàng đầu cả nước nhờ lợi thế quy mô rừng đặc biệt lớn.
Theo công bố hiện trạng rừng toàn quốc của Bộ Nông nghiệp và Môi trường năm 2025, Gia Lai hiện có hơn 1 triệu héc ta đất có rừng, trong đó diện tích rừng tự nhiên chiếm ưu thế tuyệt đối với trên 692 nghìn héc ta, là địa phương có diện tích rừng lớn thứ hai khu vực duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.
Theo Nghị định số 180/2026/NĐ-CP, UBND tỉnh Gia Lai và các ban quản lý rừng trên địa bàn sẽ chính thức được trao thẩm quyền đại diện sở hữu đối với khối tài sản carbon này.
Điều này cung cấp một cơ sở pháp lý vững chắc, cho phép chính quyền địa phương và các chủ rừng tự tin bước vào bàn đàm phán với các tập đoàn đa quốc gia hoặc các tổ chức tài chính khí hậu để ký kết các hợp đồng thương mại trao đổi, chuyển nhượng tín chỉ carbon.
Ngày 19/5/2026, UBND tỉnh Gia Lai ban hành Quyết định số 2144/QĐ-UBND thành lập Ban Quản lý rừng phòng hộ Gia Lai trực thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường trên cơ sở hợp nhất 29 ban quản lý rừng phòng hộ.
Việc kiện toàn đầu mối quản lý cùng hành lang pháp lý rõ ràng đã thu hút nhiều doanh nghiệp đề xuất hợp tác khảo sát, xây dựng các dự án tín chỉ carbon từ rừng và nông nghiệp tái sinh tại Gia Lai.
Có thể nói, đây là một sự chuẩn bị, một sự thay đổi lớn đối với công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng ở các địa phương có diện tích rừng lớn như Gia Lai cho việc thực hiện Nghị định số 180/2026/NĐ-CP.
Tín chỉ carbon rừng được kỳ vọng tạo thêm nguồn thu từ rừng. Theo ông, cần làm gì để nguồn lợi này đến được với những người trực tiếp giữ và bảo vệ rừng?
– Việc cho phép doanh nghiệp mua tín chỉ carbon rừng là nhằm bù trừ phát thải, mở ra nguồn thu tài chính dồi dào, thu hút dòng vốn tư nhân vào ngành lâm nghiệp.
Tuy nhiên, do phần lớn diện tích rừng tại Việt Nam nằm ở các vùng sâu, vùng xa, nơi đồng bào dân tộc thiểu số và người dân nghèo sinh sống trực tiếp, việc thiết lập một cơ chế phân phối dòng tiền công bằng, minh bạch là điều kiện tiên quyết để tránh tình trạng bất bình đẳng xã hội và bảo đảm hiệu quả giữ rừng thực chất.
Để nguồn thu từ tín chỉ carbon không bị thất thoát, người dân giữ rừng thực sự được hưởng lợi bền vững từ nguồn thu mua bán tín chỉ carbon của doanh nghiệp dưới thời kỳ mới, theo tôi, cần triển khai đồng bộ các giải pháp như: đẩy mạnh giao đất, giao rừng; tối ưu hóa cơ chế phân bổ tài chính qua quỹ ủy thác; đảm bảo an toàn xã hội (Safeguards) và tham vấn (FPIC); tích hợp mô hình sinh kế “Kinh tế dưới tán rừng” và đa dạng sinh học.
Tại Gia Lai, ngành lâm nghiệp đang khuyến khích người dân nhận khoán bảo vệ rừng kết hợp phát triển dược liệu, lâm sản ngoài gỗ và du lịch sinh thái dưới tán rừng.
Cách làm này giúp tạo nguồn thu nhập bền vững, giảm áp lực khai thác rừng trái phép và tăng động lực để người dân gắn bó với công tác bảo vệ rừng.
Để tham gia hiệu quả thị trường tín chỉ carbon rừng trong nước và quốc tế, ngành lâm nghiệp và các chủ rừng cần chuẩn bị những điều kiện gì, thưa ông?
– Thị trường carbon quốc tế vận hành theo các tiêu chuẩn khoa học nghiêm ngặt, trong đó tín chỉ carbon chỉ được công nhận khi bảo đảm tính bổ sung, tính vĩnh viễn, không rò rỉ carbon và được đo đạc chính xác.
Để tham gia hiệu quả, ngành lâm nghiệp và các chủ rừng cần khẩn trương hoàn thiện dữ liệu rừng, xây dựng đường cơ sở phát thải, thiết lập hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV) đạt chuẩn quốc tế.
Đồng thời, cần nâng cao năng lực quản lý, thúc đẩy hợp tác công – tư, chuyển giao công nghệ và kiểm soát chặt việc tính toán giảm phát thải, tránh trùng lặp.
Để chuyển hóa các tiềm năng lý thuyết thành kết quả thực tế, đặc biệt tại các tỉnh trọng điểm như Gia Lai, các cơ quan quản lý nhà nước và địa phương cần tập trung thực hiện các khuyến nghị chiến lược, bao gồm: sớm ban hành hệ thống thông tư hướng dẫn chi tiết; khẩn trương hoàn thiện Đề án thí điểm kinh doanh carbon rừng cấp tỉnh; ưu tiên nguồn lực xây dựng hạ tầng dữ liệu và MRV; kiện toàn và nhân rộng mô hình chia sẻ lợi ích thực chất; đẩy mạnh công tác tuyên truyền và nâng cao năng lực tại cơ sở.
Xin cảm ơn ông!
Ngọc Tú (thực hiện)
