Rà soát luật để thể chế hóa các nghị quyết mới
Theo báo cáo tổng kết thi hành Luật Điện lực, Bộ Công thương cho biết, Luật Điện lực cùng các nghị định hướng dẫn, đặc biệt là Nghị định 58 năm 2025 đã tạo hành lang pháp lý đầy đủ, minh bạch cho phát triển các nguồn điện năng lượng tái tạo và năng lượng mới.
Các quy định mới đã góp phần xác định rõ loại hình nguồn điện, cơ chế điện tự sản xuất, tự tiêu thụ, đồng thời thúc đẩy mục tiêu tăng trưởng xanh, phát triển bền vững và cam kết phát thải ròng của Việt Nam.
Số liệu của Tập đoàn Điện lực Việt Nam cho thấy, năm 2025, sản lượng điện dư từ các hệ thống điện tự sản xuất, tự tiêu thụ của hộ gia đình được EVN mua lại ước khoảng 150.000 kWh, tương ứng khoảng 30 hợp đồng với tổng công suất khoảng 2,2 MW.
Song, sau khi Luật Điện lực có hiệu lực, Bộ Chính trị đã ban hành nhiều nghị quyết quan trọng như Nghị quyết 60, Nghị quyết 66, Nghị quyết 68 và Nghị quyết 70.
Do đó, cơ quan này cho rằng cần tiếp tục rà soát, nghiên cứu để kịp thời thể chế hóa các chủ trương, chính sách mới chưa được quy định trong Luật Điện lực hiện hành.
Đối với điện gió ngoài khơi, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết 253 năm 2025 về cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026-2030, trong đó có các chính sách đặc thù dành cho các dự án điện gió ngoài khơi vận hành trong giai đoạn 2025-2035.
Bên cạnh đó, Chính phủ cũng đã ban hành Nghị quyết 81 thông qua chính sách của Luật Dầu khí (sửa đổi), bổ sung cơ chế thúc đẩy phát triển các dự án năng lượng ngoài khơi như điện gió ngoài khơi, địa nhiệt, hydrogen trắng gắn với chuỗi giá trị dầu khí.
Trên cơ sở đó, Bộ Công thương đề xuất lược bỏ một số nội dung liên quan đến cơ chế ưu đãi, khảo sát và lựa chọn nhà đầu tư điện gió ngoài khơi khỏi Luật Điện lực để chuyển sang điều chỉnh tại Luật Dầu khí (sửa đổi), nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.
Ngoài ra, Bộ Công thương cũng cho rằng, năng lượng tái tạo và năng lượng mới là lĩnh vực còn mới, thời gian thực thi Luật Điện lực chưa đủ dài để đánh giá toàn diện. Trong khi đó, nhiều luật liên quan như Luật Xây dựng, Luật Đầu tư, Luật Bảo vệ môi trường đã được sửa đổi, bổ sung, nên cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định để bảo đảm đồng bộ pháp luật và phù hợp với từng loại hình năng lượng mới.
Thị trường điện cạnh tranh tiếp tục mở rộng
Báo cáo cũng cho thấy, tính đến cuối năm 2025, tổng công suất đặt của hệ thống điện đạt 91.208 MW, tăng so với mức 86.496 MW của năm 2024. Trong đó có khoảng 7.873 MW điện mặt trời mái nhà.
Bộ Công thương đánh giá, hệ thống điện và thị trường điện thời gian qua được vận hành an toàn, ổn định và minh bạch hơn.
Đáng chú ý, từ tháng 8/2024, Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO) đã được tách khỏi EVN và chuyển về Bộ Công thương quản lý. Theo cơ quan này, việc chuyển đổi giúp quá trình lập lịch huy động nguồn điện minh bạch, công khai hơn, tạo niềm tin cho các nhà đầu tư và tăng hiệu quả cạnh tranh trên thị trường điện.
Một trong những nội dung trọng tâm được Bộ Công thương đề xuất sửa đổi là cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA).
Theo Bộ Công thương, sau gần 9 tháng triển khai Nghị định 57 năm 2025 về cơ chế DPPA, đến hết tháng 11/2025 đã có 30 đơn vị báo cáo triển khai mô hình mua bán điện trực tiếp qua lưới điện kết nối riêng.
Trong thời gian tới, dự kiến sẽ xuất hiện những dự án DPPA đầu tiên thực hiện qua lưới điện quốc gia. Bộ Công thương đánh giá đây là tín hiệu tích cực, tạo tiền đề cho quá trình phát triển thị trường bán buôn điện cạnh tranh và tiến tới thị trường bán lẻ điện cạnh tranh.
Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng phát sinh nhiều khó khăn như đàm phán giá điện theo khung giá, quy định về phạm vi áp dụng, đối tượng tham gia, trách nhiệm các bên, cũng như các vấn đề liên quan đến hạ tầng truyền tải, đo đếm điện năng và thanh toán.
Đặc biệt, Nghị quyết 70 yêu cầu thúc đẩy mạnh cơ chế mua bán điện trực tiếp, đồng thời tăng quyền lựa chọn của khách hàng sử dụng điện trong việc tiếp cận và lựa chọn đơn vị cung cấp điện phù hợp với nhu cầu.
Vì vậy, Bộ Công thương cho rằng, cần tiếp tục rà soát, sửa đổi Luật Điện lực để cụ thể hóa đầy đủ hơn các chủ trương liên quan đến cơ chế DPPA, tạo nền tảng cho sự phát triển minh bạch, cạnh tranh và hiệu quả của thị trường điện Việt Nam trong giai đoạn mới.
Hiện hệ thống có 472 nhà máy điện đang vận hành, chưa bao gồm thủy điện nhỏ và điện mặt trời mái nhà. Trong số này, có 118 nhà máy điện trực tiếp tham gia thị trường điện với tổng công suất 34.080 MW, chiếm khoảng 37,4% tổng công suất đặt toàn hệ thống.
- Báo cáo tổng kết thi hành Luật Điện lực, Bộ Công thương
Hồng Hạnh
