Theo các hãng tin quốc tế như Reuters và The Guardian, thỏa thuận được thông qua ngày 30/4 sau gần một tuần đàm phán giữa các nước tham gia, bao gồm Liên minh châu Âu, Na Uy, Anh, Singapore, Bangladesh, Brazil, Canada, Colombia và Philippines.
Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Khí hậu Hà Lan Stientje van Veldhoven nhấn mạnh sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu đang gây ra nhiều hệ lụy kéo dài đối với các nền kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh giá năng lượng toàn cầu biến động mạnh.
“Việc chuyển đổi khỏi dầu, than và khí đốt là cấp thiết để đảm bảo an ninh năng lượng và giảm thiểu tác động của các cú sốc giá trong tương lai”, bà cho biết.
Theo phân tích của Carbon Brief, các quốc gia tham gia thỏa thuận lần này chiếm khoảng một phần ba quy mô nền kinh tế toàn cầu. Đáng chú ý, khoảng một nửa trong số đó là các nước sản xuất nhiên liệu hóa thạch, đồng nghĩa họ sẽ phải xây dựng kế hoạch cắt giảm sản lượng trong thời gian tới.
Tuy nhiên, thỏa thuận hiện chưa đưa ra các ràng buộc cụ thể về thời gian hay cấu trúc thực hiện, mà chủ yếu đặt nền móng cho hợp tác và xây dựng lộ trình riêng của từng quốc gia. Các bên thống nhất thành lập nhiều nhóm công tác nhằm xác định cơ chế tài chính, hỗ trợ chuyển đổi lao động và thúc đẩy phối hợp giữa các nước sản xuất và tiêu thụ năng lượng.
Chính phủ Colombia – nước chủ nhà – đã trình bày dự thảo lộ trình quốc gia tại hội nghị. Theo đó, nước này đặt mục tiêu giảm tới 90% lượng phát thải từ lĩnh vực năng lượng vào năm 2050 so với mức năm 2015, thông qua việc chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch và đẩy mạnh điện khí hóa giao thông.
Kế hoạch này dự kiến cần nguồn vốn khoảng 10 tỷ USD mỗi năm, song được kỳ vọng mang lại lợi ích kinh tế ròng lên tới 23 tỷ USD/năm từ năm 2050 nhờ tiết kiệm chi phí năng lượng và giảm tác động môi trường.
Trước đó, Pháp đã trở thành quốc gia phát triển đầu tiên công bố lộ trình quốc gia nhằm loại bỏ dần nhiên liệu hóa thạch, cho thấy xu hướng chuyển dịch đang gia tăng tại các nền kinh tế lớn.
Tuy vậy, giới chuyên gia nhận định thách thức lớn nhất đối với quá trình chuyển đổi là vấn đề tài chính, đặc biệt với các quốc gia đang phát triển. Nhiều nước ở Nam bán cầu phải đối mặt với chi phí vay vốn cao và hạn chế trong tiếp cận nguồn tài chính quốc tế, dù chi phí năng lượng tái tạo ngày càng cạnh tranh hơn so với nhiên liệu hóa thạch.
Để giải quyết vấn đề này, các quốc gia tham gia đã thống nhất thành lập nhóm công tác nhằm tìm giải pháp huy động vốn, tránh rơi vào “bẫy nợ” và hỗ trợ các nền kinh tế nghèo trong quá trình chuyển đổi. Hoạt động này có sự hỗ trợ của Viện Nghiên cứu Quốc tế về Phát triển Bền vững.
Một nhóm công tác khác sẽ tập trung vào các vấn đề thương mại liên quan đến tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch, với sự hỗ trợ từ Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế.
Việc chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch từng được gần 200 quốc gia đồng thuận tại Hội nghị COP28. Tuy nhiên, tiến trình này gặp nhiều trở ngại trong các kỳ họp tiếp theo do sự phản đối từ một số quốc gia sản xuất dầu lớn, đặc biệt tại Trung Đông như Arab Saudi.
Đáng chú ý, các nền kinh tế lớn như Mỹ, Trung Quốc, Nga và Ấn Độ không tham dự hội nghị lần này. Theo giới quan sát, việc vắng mặt các nước tiêu thụ và sản xuất năng lượng lớn có thể ảnh hưởng đến hiệu quả thực thi của thỏa thuận trong dài hạn.
Hội nghị tiếp theo về chuyển đổi năng lượng dự kiến sẽ được tổ chức vào đầu năm tới tại Tuvalu, do Ireland đồng chủ trì, với kỳ vọng cụ thể hóa hơn các cam kết đã đạt được.
Thiên Ân
