Ngày 14/11, tại Khu triển lãm Việt Nam (Viet Nam Pavilion) trong khuôn khổ Hội nghị COP31, Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã phối hợp cùng Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn thiên nhiên (WWF-Việt Nam) và Ngân hàng HSBC tổ chức sự kiện bên lề với chủ đề: “Chuyển dịch năng lượng tại Việt Nam: Cơ hội phát triển bền vững”.
Định giá carbon dựa trên dữ liệu minh bạch
“Chuyển dịch năng lượng sạch” là một trong 10 chủ đề chính của Hội nghị COP31, cho thấy đây là ưu tiên trọng tâm nhằm thúc đẩy lộ trình phát triển năng lượng tái tạo toàn cầu.
Theo ông Bùi Đức Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhấn mạnh, để hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050, Việt Nam đã hoàn thiện khung pháp lý đồng bộ thông qua Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu, Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị, Luật Điện lực năm 2024, Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả sửa đổi năm 2025, cùng các văn bản liên quan. Theo đó, Nghị quyết 70-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2030 nâng tỷ lệ năng lượng tái tạo lên 25-30% tổng cung năng lượng sơ cấp, tiết kiệm 8-10% năng lượng và giảm 15-35% phát thải trong hoạt động năng lượng.
Thời gian tới, Việt Nam sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế để tạo môi trường đầu tư minh bạch trong lĩnh vực năng lượng, đẩy mạnh đổi mới công nghệ và tăng cường huy động tài chính quốc tế, đặc biệt là thiết kế các cơ chế huy động vốn phù hợp cho doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs).
Theo ông Hoàng Văn Tâm, Trưởng phòng Tổng hợp, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương), ngành công nghiệp và năng lượng Việt Nam đang đứng trước “thách thức kép”: vừa đáp ứng nhu cầu năng lượng tăng trưởng nhanh, vừa phải khử carbon để vượt qua các rào cản thương mại xanh mới. Điển hình như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) hay Quy định thiết kế sinh thái (ESPR) của các thị trường trọng điểm. Điều này cũng quyết định đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Giai đoạn 2026-2030, Bộ Công Thương sẽ tập trung thực hiện nguyên tắc “đo lường chuẩn xác trước khi định giá”, ưu tiên xây dựng hệ thống dữ liệu phát thải minh bạch và tiêu chuẩn kỹ thuật đạt chuẩn quốc tế, vận hành sàn giao dịch carbon nội địa, phân bổ hạn ngạch phát thải thí điểm cho các ngành nhiệt điện, sắt thép. Đồng thời, thúc đẩy hoạt động cộng sinh công nghiệp hướng tới kinh tế tuần hoàn.
Từ góc nhìn tài chính toàn cầu, ông Justin Wu, Giám đốc cấp cao về Phát triển bền vững khu vực châu Á và Trung Đông của HSBC cho biết: Từ nay đến năm 2035, tốc độ tăng trưởng nhu cầu tiêu thụ điện sẽ nhanh gấp 6 lần tổng nhu cầu năng lượng nói chung, chủ yếu do sự bùng nổ xe điện, trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI) và sản xuất công nghiệp. Cùng với đó, dòng vốn đầu tư cho chuyển dịch năng lượng toàn cầu đã chạm mức kỷ lục 2,3 nghìn tỷ USD vào năm 2025, góp phần kéo giảm tới 99% chi phí sản xuất pin mặt trời và pin lưu trữ trong vài thập kỷ qua.
Đối với khu vực Đông Nam Á, đại diện HSBC đánh giá cao dự án Lưới điện ASEAN (APG) cùng sáng kiến mua bán điện đa phương Việt Nam – Thái Lan – Malaysia – Singapore (VTMS) vừa công bố. Dự án sẽ giúp kết nối hệ thống điện khu vực an toàn và bền vững hơn.
Nhiều giải pháp công nghệ đã sẵn sàng
Từ bức tranh vĩ mô, phiên thảo luận đã đi sâu vào các giải pháp công nghệ thực tiễn tại Việt Nam. Trong ngành dệt may, đại diện WWF quốc tế cho biết, việc ứng dụng bơm nhiệt tạo hơi nước giúp đạt hiệu suất nhiệt gần 100% và giảm phát thải về 0 nếu dùng điện tái tạo. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất hiện nay là chi phí đầu tư ban đầu cao, thời gian hoàn vốn từ 6-8 năm, và chênh lệch giá giữa điện lưới với nhiên liệu đốt còn cao.
Nhìn rộng hơn, ông Andrés Bragagnini, Quản lý cấp cao về Hợp tác chiến lược tại Viện Apparel Impact (AII) cho rằng, công nghệ lưu trữ nhiệt hoạt động như một “viên pin trữ nhiệt” giúp nhà máy tận dụng giá điện vào thời gian thấp điểm. AII đang hỗ trợ một nhà máy dệt may cấp 1 tại Việt Nam vận hành hệ thống bơm nhiệt tạo hơi công suất 4 tấn/giờ ở nhiệt độ 143 độ C để thay thế hoàn toàn lò hơi sinh khối và một dự án lưu trữ nhiệt muối nóng chảy đầu tiên tại Việt Nam. Viện cũng đang nghiên cứu giải pháp khả thi cho các nhà máy cấp 2 nhằm loại bỏ sử dụng than đá vào năm 2030.
Đối với hạ tầng năng lượng truyền thống, ông Bogi Højgaard, Tổng Giám đốc Repower Initiative giới thiệu giải pháp “tái cung cấp năng lượng”, chuyển đổi các nhà máy nhiệt điện than hiện hữu thành trung tâm năng lượng sạch bằng cách tận dụng lại hệ thống lưới điện, tua-bin, mặt bằng và nguồn nhân lực. Theo tính toán, giải pháp này giúp giữ lại 40-50% giá trị đầu tư ban đầu, 60-70% việc làm cho lao động và giảm 28-35% chi phí vốn so với xây mới hoàn toàn. Hiện Repower Initiative đang phối hợp cùng HSBC triển khai giai đoạn 2 tại Việt Nam để nghiên cứu tiềm năng địa nhiệt thế hệ mới, xây dựng cẩm nang chuyển đổi cho toàn bộ đội ngũ nhà máy nhiệt điện than quốc gia.
Chia sẻ tại sự kiện, bà Trần Thị Phương Thảo, Giám đốc Quốc gia New Energy Nexus Việt Nam chỉ ra, khoảng trống tài chính ở phân khúc 350.000 USD đến 1 triệu USD đang kìm hãm các startup công nghệ khí hậu Việt Nam vươn ra quy mô thương mại. Năm 2025, không có thương vụ nào được chốt ở mức này và các nhà sáng lập nữ chỉ nhận được dưới 2% tổng vốn đầu tư. Bà Thảo giới thiệu Chương trình tăng tốc khởi nghiệp X-celerate đang từng bước chuẩn hóa mô hình tài chính hỗn hợp để thu hút các quỹ đầu tư khu vực. Chương trình đang hỗ trợ các giải pháp nội địa như pin lạnh không cần vốn đầu tư ban đầu của VOX Cool, hệ thống tưới tiêu thông minh VIIS, nhà máy sinh học xử lý rác bằng ấu trùng ruồi lính đen ARC-V, trạm sạc xe điện tích hợp AI của VolNexus hay nguyên liệu thực phẩm từ mít non Lemit Foods.
Sự kiện bên lề đã tạo cầu nối thiết thực giữa cơ quan hoạch định chính sách, các định chế tài chính và cộng đồng doanh nghiệp, khẳng định quyết tâm của Việt Nam trong việc huy động mọi nguồn lực công nghệ và dòng vốn xanh để hiện thực hóa mục tiêu Net Zero vào năm 2050.
Chu Hương
