Ngày 10/11, tại Nhà triển lãm Việt Nam (Viet Nam Pavilion) bên lề Hội nghị COP31 ở Thổ Nhĩ Kỳ, Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) và Mạng lưới thanh niên hành động vì khí hậu (YNet Việt Nam) tổ chức sự kiện “Từ tiếng nói đến hành động khí hậu: Thúc đẩy các giải pháp khí hậu do thanh thiếu niên khởi xướng”.
Chương trình hướng tới tăng cường hợp tác giữa cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế và mạng lưới thanh niên, qua đó thúc đẩy sự tham gia thực chất của thanh niên trong thực hiện Thỏa thuận Paris nói chung và Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) nói riêng. Nhân dịp này, YNet Việt Nam đã công bố Bản Tuyên bố Thanh niên Việt Nam về Biến đổi khí hậu năm 2026.
Đề xuất của thanh niên biến ý tưởng thành hành động
Theo bà Nguyễn Thanh Mai, Trưởng ban Điều phối Hội nghị thanh niên Việt Nam về biến đổi khí hậu 2026, dữ liệu khảo sát hơn 1.000 thanh thiếu niên cho thấy: 77,5% thanh niên Việt Nam mong muốn bảo vệ tài nguyên môi trường; 74,6% quan tâm sâu sắc tới công lý khí hậu và 68,6% mong muốn đóng góp cho cộng đồng.
Dù vậy, có tới 62,1% gặp rào cản về cơ hội tham gia, 53,8% thiếu tiếp cận thông tin khí hậu chính thống, 43,8% nhận thấy giới trẻ chưa được tham gia thực chất vào quá trình ra quyết định và 41,4% thiếu kỹ năng kỹ thuật cần thiết.
Từ thực tiễn trên, Bản Tuyên bố Thanh niên Việt Nam về Biến đổi khí hậu năm 2026 đề xuất 4 nhóm ưu tiên hành động trọng tâm nhằm tái định hình vai trò của thế hệ trẻ trong quản trị khí hậu quốc gia.
Trước hết, thanh niên Việt Nam đề xuất thể chế hóa một cơ chế tham vấn thường trực, chuyển đổi từ hình thức đối thoại mang tính sự kiện đơn lẻ sang một quy trình chính thức, có cơ quan đầu mối phụ trách. Qua đó, tạo điều kiện cho thanh niên đóng góp ý kiến xuyên suốt từ xây dựng, thực hiện đến giám sát chính sách khí hậu quốc gia.
Bản Tuyên bố kiến nghị các cơ quan quản lý và đối tác quốc tế đầu tư nâng cao năng lực chuyển đổi xanh, đào tạo kỹ thuật chuyên sâu và tạo điều kiện tiếp cận việc làm thỏa đáng để thanh niên chuyển hóa ý tưởng thành hành động thực tiễn.
Ở phương diện giáo dục và ươm mầm sáng kiến, thanh niên Việt Nam đề xuất lồng ghép giáo dục biến đổi khí hậu gắn liền với thực tiễn vào chương trình học chính khóa ở mọi cấp bậc, đồng thời có cơ chế công nhận, hỗ trợ nguồn lực cho các sáng kiến do học sinh, sinh viên khởi xướng.
Cuối cùng, bản tuyên bố nhấn mạnh yêu cầu đảm bảo sự tham gia bao trùm, bình đẳng của các nhóm yếu thế trong quá trình ra quyết định về khí hậu, bao gồm phụ nữ trẻ, thanh niên dân tộc thiểu số, người khuyết tật và cư dân tại các vùng chịu rủi ro thiên tai cao như đồng bằng sông Cửu Long hay vùng núi. Điều này giúp họ tham gia thực chất vào quá trình lãnh đạo, xây dựng và định hình các giải pháp bảo vệ cộng đồng trước thiên tai.
Kết nối sáng kiến địa phương với nguồn lực thực hiện
Thông qua Sáng kiến Hành động do Thanh niên dẫn dắt (YAI) của UNICEF và các dự án do YNet đồng hành, nhiều giải pháp khí hậu xuất phát từ nhu cầu cộng đồng đã được giới thiệu. Tiêu biểu có hệ thống trạm cảm biến đất – nước phục vụ thích ứng trong nông nghiệp (HORIZON); giải pháp tái chế rơm rạ theo hướng tuần hoàn; hay mô hình giáo dục ứng phó thiên tai và nước sạch học đường.
Song song với YAI, UNICEF thúc đẩy các nền tảng và mạng lưới thanh thiếu niên khác, trong đó Tiếng Xanh – Voices of Green tạo không gian để trẻ em và thanh thiếu niên trực tiếp tham gia sản xuất nội dung, truyền thông sáng tạo và lên tiếng về các vấn đề môi trường, khí hậu; trong khi U-Report là nền tảng khảo sát và tham vấn giúp thanh thiếu niên chia sẻ quan điểm về các vấn đề xã hội và môi trường.
Đại diện thanh niên Việt Nam tham dự COP31, bà Trần Đỗ Bảo Nghi, Giám đốc YNet Việt Nam nhấn mạnh, thanh niên trên cả nước đang chủ động triển khai nhiều hoạt động thích ứng khí hậu, bảo vệ môi trường, nông nghiệp bền vững và quản lý chất thải. Nhiều sáng kiến của người trẻ có tính gắn kết bản địa cao, xuất phát từ sự thấu hiểu nhu cầu cộng đồng nhưng còn thiếu kênh tiếp cận cơ quan quản lý và các quỹ tài chính.
Tuy nhiên, để phát huy vai trò, người trẻ cần được tham gia thực chất vào quá trình ra quyết định, tiếp cận nguồn lực, nâng cao năng lực và có cơ chế hỗ trợ biến ý tưởng thành hành động. Mạng lưới thanh niên cần đóng vai trò cầu nối, chuyển hóa ý tưởng và kết quả thực tiễn từ cơ sở thành đề xuất dự án, khuyến nghị chính sách cụ thể, có khả năng đo lường. Quan hệ đối tác cũng cần được xây dựng trên cơ sở lắng nghe nhu cầu thực tế của từng sáng kiến, từ đào tạo kỹ thuật, quản trị vận hành đến bảo đảm tính bền vững lâu dài.
Sự kiện tại Viet Nam Pavilion được xem là bước mở đầu cho Lộ trình Sáng kiến Khí hậu Thanh niên Việt Nam (VYCIP). Thông qua lộ trình này, các đề xuất tại COP31 hướng tới được chuyển hóa thành những hoạt động hợp tác và hành động cụ thể sau hội nghị.
Chu Hương – Văn Toàn
