Ngày 13/11, tại Thổ Nhĩ Kỳ, Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) và Văn phòng Dịch vụ dự án Liên hợp quốc (UNOPS) tổ chức sự kiện bên lề Hội nghị COP31 với chủ đề “Thúc đẩy thị trường carbon của Việt Nam: Minh bạch, hiệu quả và hợp tác quốc tế”.
Tham dự có đại diện các cơ quan quản lý nhà nước, đối tác phát triển song phương, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp và nhà đầu tư. Các bài trình bày và thảo luận tập trung vào những kết quả bước đầu của Việt Nam trong xây dựng thị trường carbon, điều kiện để thị trường vận hành hiệu quả và khả năng kết nối với các cơ chế hợp tác quốc tế.
Hoàn thiện hạ tầng, tăng tính minh bạch cho thị trường carbon
Phát biểu tại sự kiện, ông Bùi Đức Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu cho biết: Thị trường carbon là một trong những công cụ chính sách quan trọng để thúc đẩy giảm phát thải khí nhà kính, huy động nguồn lực cho chuyển đổi xanh và thực hiện các mục tiêu khí hậu.
Đối với Việt Nam, phát triển thị trường carbon đóng vai trò quan trọng, giúp thực hiện các cam kết quốc gia về ứng phó với biến đổi khí hậu, đặc biệt là mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Thị trường cũng được kỳ vọng tạo động lực để doanh nghiệp đổi mới công nghệ, sử dụng năng lượng hiệu quả và đầu tư vào các giải pháp giảm phát thải.
Theo ông Bùi Đức Hiếu, năm 2026 đánh dấu bước chuyển quan trọng từ xây dựng chính sách sang triển khai thực tế. Việt Nam đã phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính cho 110 cơ sở thuộc ba ngành nhiệt điện, sản xuất sắt thép và xi măng trong giai đoạn 2025-2026; đưa Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon vào vận hành, đồng thời khai trương Sàn giao dịch carbon trong nước ngày 29/6/2026.
Bà Leticia Guimaraes, Trưởng bộ phận Thị trường Carbon của UNDP đánh giá Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trong xây dựng thị trường carbon, từ hoàn thiện chính sách, thể chế đến phát triển hạ tầng và nâng cao năng lực cho các đơn vị tham gia. 2-3 năm tới là giai đoạn quyết định khi Việt Nam chuyển từ thiết lập thị trường sang vận hành đầy đủ. Việc tiếp tục hoàn thiện hạ tầng, nâng cao năng lực các bên tham gia và tăng cường hợp tác giữa khu vực công và tư nhân sẽ góp phần hình thành thị trường carbon minh bạch, hiệu quả.
Thị trường carbon hướng tới vận hành chính thức từ năm 2029
Tại sự kiện, ông Nguyễn Thành Công, Phó Trưởng phòng Thị trường Carbon, Cục Biến đổi khí hậu, đã giới thiệu tổng quan mô hình vận hành và lộ trình phát triển thị trường carbon Việt Nam.
Theo đó, Việt Nam xây dựng thị trường carbon trong nước theo mô hình hệ thống giao dịch phát thải bắt buộc (ETS), dựa trên nguyên tắc “giới hạn và trao đổi” (cap-and-trade). Theo cơ chế này, cơ sở phát thải được phân bổ hạn ngạch trong giới hạn nhất định và có thể giao dịch hạn ngạch theo quy định.
Thị trường có hai loại hàng hóa chính là hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Mỗi hạn ngạch tương đương quyền phát thải 1 tấn CO2 hoặc CO2 tương đương. Tín chỉ carbon được hình thành từ các cơ chế trong nước, cơ chế theo Điều 6.2, Điều 6.4 của Thỏa thuận Paris và các cơ chế hợp lệ khác.
Hệ thống được tổ chức theo mô hình tập trung, gồm ba cấu phần chính: Hệ thống đăng ký quốc gia, Sở giao dịch và hệ thống lưu ký, thanh toán bù trừ. Trong đó, Cục Biến đổi khí hậu thực hiện chức năng quản lý chính sách, phân bổ hạn ngạch và vận hành Hệ thống đăng ký quốc gia; Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) tổ chức giao dịch; Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) thực hiện lưu ký, chuyển quyền sở hữu và thanh toán.
Bên cạnh thị trường trong nước, việc tham gia các cơ chế hợp tác quốc tế theo Điều 6 của Thỏa thuận Paris cũng được xác định là nội dung quan trọng. Các hoạt động chuyển giao quốc tế kết quả giảm nhẹ phát thải và tín chỉ carbon được quản lý trên cơ sở ưu tiên thực hiện mục tiêu Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) của Việt Nam, bảo đảm tuân thủ Thỏa thuận Paris và hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, chủ dự án và cộng đồng địa phương.
Ông John Robert Cotton, Giám đốc Chương trình Quan hệ đối tác chuyển dịch năng lượng Đông Nam Á (ETP) thuộc UNOPS nhận định, thị trường carbon còn là công cụ tài chính, giúp đưa chi phí phát thải vào quyết định đầu tư của doanh nghiệp, tạo nguồn thu từ đấu giá hạn ngạch trong tương lai và mở ra cơ hội tiếp cận nguồn vốn quốc tế thông qua Điều 6.
Theo ông, sự hỗ trợ của các đối tác phát triển có vai trò quan trọng trong việc cung cấp chuyên môn, kinh nghiệm quốc tế và hỗ trợ tháo gỡ những điểm nghẽn. Tuy nhiên, quyết tâm và cam kết của Chính phủ Việt Nam vẫn là yếu tố quyết định để đưa thị trường carbon đi vào vận hành hiệu quả.
Trong khuôn khổ chương trình, ban tổ chức cũng giới thiệu Cổng thông tin về hệ thống giao dịch phát thải và tín chỉ carbon tại Việt Nam, nhằm công khai và giúp các bên quan tâm tiếp cận thông tin về thị trường.
Thông qua sự kiện, Việt Nam kỳ vọng tiếp tục trao đổi kinh nghiệm với các quốc gia, tổ chức quốc tế về quản lý, giám sát và vận hành thị trường carbon; đồng thời tìm kiếm cơ hội hợp tác, huy động nguồn lực tài chính và thu hút sự tham gia của doanh nghiệp, nhà đầu tư. Đây là những điều kiện cần thiết để hoàn thiện thị trường carbon, góp phần thực hiện mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính và chuyển đổi sang nền kinh tế phát thải thấp.
Thành Công
