Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp đang đặt ra yêu cầu tổ chức lại các giải pháp kỹ thuật trên đồng ruộng. Theo ông Lê Thanh Tùng, Chủ tịch Ngành hàng Lúa gạo Việt Nam (VIETRISA), Đề án kế thừa nền tảng từ những chương trình đã triển khai nhiều năm qua, đồng thời tăng tính đồng bộ và nhấn mạnh hơn vai trò của quản lý nước, rơm rạ trong giảm phát thải.
Tạo sự đồng thuận để triển khai đồng bộ
Ông Lê Thanh Tùng cho biết, Đề án 1 triệu ha dựa trên những nền tảng kỹ thuật đã có. Hàng chục năm qua, trong sản xuất lúa, Việt Nam đã tiên phong áp dụng nhiều kỹ thuật canh tác, đầu tiên là thâm canh, tăng vụ, sau đó đến “3 giảm, 3 tăng”, “1 phải, 5 giảm”. Chương trình canh tác lúa thông minh, thích ứng biến đổi khí hậu, giảm phát thải khí nhà kính mà Công ty CP Phân bón Bình Điền triển khai, cũng dựa trên nền tảng này.
Những năm qua, đã có nhiều chương trình quốc gia triển khai trong ngành lúa gạo như cánh đồng lớn, Dự án Chuyển đổi nông nghiệp bền vững (Vnsat)… Bên cạnh đó là nhiều dự án của các tổ chức quốc tế cũng như trong nước. Đó là nền tảng vững chắc để thực hiện Đề án 1 triệu ha.
So với các chương trình, dự án trước đó, Đề án 1 triệu ha đưa các giải pháp kỹ thuật vào một hệ thống có trình tự, gắn với điều kiện sản xuất cụ thể. Trong đó, tưới ngập khô xen kẽ và xử lý rơm rạ là những khâu được chú trọng bởi cách quản lý nước, phụ phẩm có thể ảnh hưởng đến mức phát thải trên ruộng lúa.
Tuy nhiên, những giải pháp kỹ thuật có sẵn chưa đồng nghĩa dễ thực hiện trên diện rộng. Theo ông Tùng, khi nhiều hộ cùng sản xuất trong một khu vực nhưng áp dụng khác nhau, hiệu quả chung sẽ bị ảnh hưởng. Vì vậy, bên cạnh hướng dẫn kỹ thuật, cần tạo sự đồng thuận giữa các nông hộ để triển khai các biện pháp kỹ thuật một cách đồng bộ.
Ông Phan Văn Tâm, Phó Tổng giám đốc Công ty CP Phân bón Bình Điền, đánh giá cao cách triển khai mô hình trình diễn về sản xuất lúa giảm phát thải tại các vùng sinh thái khác nhau trước khi nhân rộng. Điều kiện đất đai, số vụ sản xuất, giống lúa và khả năng áp dụng kỹ thuật của nông dân đều có khác biệt, đòi hỏi quy trình được kiểm chứng trong thực tiễn.
Ông dẫn trường hợp quản lý rơm rạ: có nơi thuận lợi để thu gom, đưa rơm ra khỏi ruộng, nhưng cũng có nơi gặp khó khăn. Những khác biệt ấy cần được xem xét khi hoàn thiện hướng dẫn kỹ thuật. Theo ông Tâm, mục tiêu chung phải rõ ràng, còn cách tổ chức thực hiện cần phù hợp điều kiện từng địa phương.
Đầu vào cũng phải góp phần giảm phát thải
Từ các mô hình Bình Điền tham gia cùng hệ thống khuyến nông, ông Phan Văn Tâm cho biết, khi áp dụng đồng bộ giải pháp kỹ thuật, kết quả ghi nhận mức giảm phát thải trên 40% so với cách canh tác thông thường được đối chiếu trong mô hình. Đồng thời, bà con giảm lượng giống, phân bón và chi phí sản xuất.
Kết quả này đang thúc đẩy doanh nghiệp tiếp tục nghiên cứu những giải pháp bổ sung. Theo ông Tâm, bên cạnh quy trình canh tác, vật tư đầu vào cũng cần được cải tiến để đóng góp vào mục tiêu giảm phát thải. Với doanh nghiệp phân bón, yêu cầu là cung cấp sản phẩm giúp cây sử dụng dinh dưỡng hiệu quả và duy trì sức khỏe đất.
Ông Tâm cho biết, Bình Điền đang phối hợp với Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế nghiên cứu ứng dụng vi sinh vật, trong đó có hướng tìm kiếm những chủng phù hợp nhằm hạn chế phát thải metan trên ruộng lúa. Doanh nghiệp cũng phối hợp với đơn vị khuyến nông tại Tây Ninh triển khai thử nghiệm và đo đạc thực tế.
Theo chia sẻ của ông, các thử nghiệm qua một số vụ bước đầu cho kết quả khả quan. Đây là hướng nghiên cứu đang tiếp tục được kiểm chứng. Việc đánh giá cần làm rõ đóng góp của sản phẩm trong điều kiện có cùng biện pháp canh tác, qua đó xác định hiệu quả bổ sung của giải pháp phân bón.
Ở phạm vi sản xuất, Bình Điền định hướng “xanh hóa từ nhà máy đến ruộng vườn”, từng bước chuyển đổi năng lượng và phát triển sản phẩm theo hướng ứng dụng công nghệ sinh học, vi sinh. Ông Tâm cho rằng doanh nghiệp cần đồng hành với nông dân bằng giải pháp canh tác và tiến bộ kỹ thuật, cùng với cung ứng vật tư.
Theo ông Lê Thanh Tùng, kỹ thuật là nền tảng để đề án thành công, song cần đi cùng đầu tư hệ thống thủy lợi, hạ tầng và nâng cao năng lực sản xuất. Khi người dân chủ động được nước tưới, tiếp cận thiết bị và sử dụng đầu vào phù hợp, các giải pháp giảm phát thải mới có điều kiện phát huy đầy đủ.
Mục tiêu lâu dài, như ông Phan Văn Tâm nhấn mạnh, còn là giữ gìn đất đai để sản xuất bền vững qua nhiều mùa vụ. Mỗi điều chỉnh về nước, giống, phân bón hay rơm rạ cần được đặt trong yêu cầu ấy: giảm tác động môi trường, bảo đảm hiệu quả kinh tế và duy trì khả năng sản xuất của đồng ruộng.
