Chương trình dán nhãn năng lượng và quản lý hiệu suất năng lượng tối thiểu do Bộ Công Thương triển khai được xem là một trong những giải pháp trọng tâm, góp phần thúc đẩy quá trình chuyển dịch thị trường theo hướng sử dụng các thiết bị hiệu suất cao, từng bước loại bỏ những sản phẩm lỗi thời, tiêu tốn nhiều năng lượng.
Thay đổi tư duy tiêu dùng, tạo động lực cho doanh nghiệp chuyển mình
Nhãn năng lượng xuất hiện trên các thiết bị điện không chỉ đơn thuần là những thông số kỹ thuật, mà đã trở thành “thước đo” giúp người tiêu dùng dễ dàng nhận biết mức tiêu thụ năng lượng, hiệu suất vận hành và khả năng tiết kiệm điện của sản phẩm. Từ đó, người dân có cơ sở để lựa chọn được những sản phẩm chất lượng, thân thiện với môi trường.
Thực tế cho thấy, nhãn năng lượng không chỉ giúp người tiêu dùng giảm thiểu đáng kể chi phí tiền điện hàng tháng, mà còn định hướng hành vi mua sắm, tạo dựng một xu hướng tiêu dùng xanh, ưu tiên các công nghệ cao và tiết kiệm năng lượng.
Đối với các doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh, chương trình này tạo ra một cuộc đua lành mạnh. Đây chính là động lực thúc đẩy các đơn vị không ngừng đổi mới công nghệ, cải tiến dây chuyền, quy trình sản xuất nhằm đưa ra thị trường các dòng sản phẩm có hiệu suất năng lượng cao, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh trong và ngoài nước.
Sau gần 15 năm kiên trì thực hiện, Chương trình dán nhãn năng lượng đã gặt hái được những kết quả hết sức tích cực. Theo thống kê của Bộ Công Thương, gần 95% sản phẩm, phương tiện, thiết bị sử dụng năng lượng thuộc các nhóm ngành hàng gia dụng, thương mại và công nghiệp đã được dán nhãn năng lượng.
Bộ Công Thương đã thực hiện dán nhãn cho gần 30 chủng loại sản phẩm theo Danh mục quy định tại Quyết định số 04/2017/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.
Tính đến nay, thị trường đã ghi nhận hơn 40.000 sản phẩm được dán nhãn năng lượng. Chỉ tính riêng trong giai đoạn 2019 – 2025, mỗi năm Bộ Công Thương tiếp nhận và xử lý khoảng 1.600 – 2.000 bộ hồ sơ công bố dán nhãn năng lượng từ các doanh nghiệp, cho thấy sự chủ động và đồng hành lớn từ phía thị trường.
Sự chuyển dịch rõ rệt nhất được thể hiện qua các con số cụ thể trong hai lĩnh vực phổ biến là lĩnh vực chiếu sáng và thiết bị điện gia dụng.
Trong lĩnh vực chiếu sáng, tổng sản lượng tiêu thụ đèn LED đạt từ 180 đến hơn 210 triệu sản phẩm mỗi năm, chương trình chuyển đổi thị trường ước tính đã loại bỏ khoảng 90 triệu bóng đèn sợi đốt công suất trên 60W (tương đương 45% sản lượng thị trường). Mức tiết kiệm điện tương ứng đạt khoảng 4.500 MW công suất đặt, tương đương 4,5 tỷ kWh điện mỗi năm.
Với thiết bị điện gia dụng, hiệu suất năng lượng của 6 nhóm sản phẩm tiêu thụ điện phổ biến (bao gồm máy biến áp, điều hòa không khí, nồi cơm điện, quạt điện, đèn huỳnh quang ống và đèn huỳnh quang compact) đã được cải thiện rõ rệt. Đặc biệt, với sản phẩm điều hòa không khí (quy mô thị trường khoảng 2,1 triệu bộ/năm), trong giai đoạn 2020 – 2025 đã có khoảng 600 model đăng ký dán nhãn năng lượng. Trong đó, dòng máy tích hợp công nghệ Inverter (tiết kiệm điện) tập trung chủ yếu ở nhóm 4 – 5 sao và chiếm tới khoảng 80% thị phần.
Để đáp ứng và hỗ trợ kịp thời nhu cầu thử nghiệm hiệu suất của doanh nghiệp, hệ thống hạ tầng kỹ thuật quốc gia cũng được đầu tư mạnh mẽ với 12 phòng thử nghiệm được cấp phép trên cả nước. Trong đó bao gồm 2 phòng thử nghiệm điều hòa không khí và tủ lạnh (tại miền Bắc và miền Nam), 3 phòng thử nghiệm nồi hơi và 3 phòng thử nghiệm động cơ điện.
Nâng chuẩn hiệu suất, mở rộng lộ trình hướng tới tương lai xanh
Nhằm bắt kịp xu hướng quốc tế và tối ưu hóa tiềm năng tiết kiệm năng lượng, Việt Nam đã tiến hành nâng cấp tiêu chuẩn hiệu suất năng lượng đối với điều hòa không khí từ TCVN 7830:2015 lên TCVN 7830:2021. Việc tăng chuẩn này giúp chỉ số hiệu suất năng lượng toàn mùa (CSPF) của các sản phẩm đạt 4 và 5 sao tăng thêm khoảng 25 – 29% so với trước đây. Quy định mới áp dụng bắt buộc từ tháng 4/2025, ước tính mang lại tiềm năng tiết kiệm điện rất lớn từ 7,79 TWh đến 20,79 TWh, tương đương khoảng 3 – 8% tổng sản lượng điện của Việt Nam năm 2021.
Không dừng lại ở đó, Bộ Công Thương tiếp tục mở rộng lộ trình dán nhãn năng lượng bằng việc bổ sung thêm 6 nhóm sản phẩm mới vào danh mục, bao gồm: lò vi sóng, bếp điện từ, bếp hồng ngoại, đèn LED chiếu sáng đường phố, máy tính để bàn và điều hòa không khí thương mại. Việc mở rộng này được kỳ vọng sẽ tiếp tục nâng cao nhận thức cộng đồng và thúc đẩy các doanh nghiệp không ngừng chuyển đổi công nghệ.
Nhìn lại chặng đường đã qua, Bộ Công Thương đánh giá Chương trình dán nhãn năng lượng và quản lý hiệu suất năng lượng tối thiểu tại Việt Nam đã đóng góp vai trò đặc biệt quan trọng vào thành công của Chương trình mục tiêu quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (VNEEP 1) cũng như Chương trình quốc gia VNEEP 2 và VNEEP 3 (giai đoạn 1).
Trong thời gian tới, khi nhu cầu năng lượng của quốc gia tiếp tục gia tăng cùng với các cam kết mạnh mẽ của Việt Nam về giảm phát thải khí nhà kính, chương trình này sẽ tiếp tục giữ vai trò hạt nhân. Bộ Công Thương định hướng sẽ liên tục rà soát, cập nhật và hoàn thiện hệ thống Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) cũng như Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) về hiệu suất năng lượng theo hướng tiệm cận các tiêu chuẩn tiên tiến của khu vực và thế giới.
Việc không ngừng nâng cao mức hiệu suất năng lượng tối thiểu (MEPS) đối với các sản phẩm tiêu thụ điện phổ biến sẽ tiếp tục là đòn bẩy buộc các doanh nghiệp phải đầu tư nghiên cứu, phát triển các dòng sản phẩm cao cấp hơn, thân thiện hơn với môi trường. Đây cũng chính là xu thế chung toàn cầu nhằm hướng tới một nền kinh tế xanh, bền vững, biến Chương trình dán nhãn năng lượng thành công cụ chính sách then chốt hoàn thành thắng lợi Chương trình quốc gia VNEEP giai đoạn 2019 – 2030.
Song Hà
