Lan tỏa những vùng trồng phát thải thấp
Suốt 3 năm qua, người nông dân sản xuất ở cánh đồng Ông Đảng, tổ dân phố Đông Hà, phường Hội An đã dần làm quen với phương thức canh tác lúa hữu cơ giảm phát thải. Là một trong những người tiên phong tại đây, ông Nguyễn Mạnh Thấn cho biết, thay vì lệ thuộc vào phân thuốc hóa học, bà con chuyển sang tận dụng triệt để nguồn phế phụ phẩm hữu cơ sẵn có như phân trùn quế hay bã đậu phộng ép sau chế biến.
Cốt lõi của quy trình sản xuất hữu cơ là chủ động điều tiết mực nước tưới theo từng chu kỳ sinh trưởng của cây lúa, kết hợp giữ lại thảm cỏ ven bờ để tạo hành lang sinh thái tự nhiên cho thiên địch cư trú, vừa khống chế dịch hại vừa ức chế cỏ dại nảy mầm mà không cần can thiệp hóa chất.
Sự chuyển dịch trong kỹ thuật canh tác đã mang lại hiệu quả rõ nét cả về kinh tế lẫn môi trường sống. Ông Thấn bộc bạch: “Cái lợi trước mắt là bảo vệ sức khỏe gia đình, tiếp sau đó là nâng cao giá trị hạt thóc. Nếu canh tác theo lối cũ, mỗi vụ nông dân phải gánh ít nhất ba đợt phun thuốc bảo vệ thực vật tốn chừng 600.000 đồng/sào, chưa tính tiền phân bón hóa học”.
Sau ba mùa dứt hẳn phân thuốc hóa học và ngừng bơm thuốc diệt cỏ ven bờ, tầng đất chai cứng năm nào nay đã mềm mịn, tơi xốp trở lại, tạo điều kiện cho các vi sinh vật có lợi phát triển và giảm thiểu tối đa lượng phát thải khí methane phát sinh từ đồng ruộng ngập nước.
Không dừng lại ở việc bán hạt gạo thương phẩm, giá trị của cánh đồng hữu cơ tiếp tục được nâng tầm khi gắn liền với du lịch trải nghiệm sinh thái, mở thêm sinh kế bền vững cho người dân địa phương.
Đến nay, mô hình lúa hữu cơ giảm phát thải đã liên kết 68 hộ dân tại các cánh đồng Ông Đảng, cánh đồng Mẫu và đồng Đồng Cao Bậc Lở, mở rộng quy mô sản xuất lên gần 5 ha trên cả 3 vùng nguyên liệu. Hiện toàn bộ chuỗi sản xuất từ làm đất, gieo cấy đến xay xát hiện được Hợp tác xã lúa di sản phối hợp cùng Đại học Công nghiệp TP.HCM đo đạc chỉ số giảm phát thải các-bon theo vòng đời sản phẩm, tiến tới công bố trên các tạp chí khoa học quốc tế để gia tăng giá trị nhận diện thương hiệu cho hạt gạo lẫn các tour du lịch đặc thù.
Canh tác cây trồng giảm phát thải khí nhà kính đang là hướng đi cốt lõi để đem lại đa giá trị về kinh tế, xã hội, môi trường, thúc đẩy phát triển nông nghiệp sinh thái, hiện đại. Tại thôn Bích Tân, xã Tam Xuân, Hợp tác xã Nông trại xanh đang duy trì 3 ha rau ăn lá và rau củ quả theo quy trình hữu cơ khép kín.
Phó Giám đốc hợp tác xã, chị Nguyễn Thị Thùy cho hay, đơn vị tập trung bón phân trùn quế để tăng sức đề kháng tự nhiên cho cây, đồng thời thay thế thuốc bảo vệ thực vật hóa học bằng các chế phẩm sinh học như nấm Trichoderma, vi khuẩn BT kết hợp hệ thống bẫy dính, bẫy màu trong khu nhà kính để kiểm soát côn trùng gây hại.
“Dù năng suất không quá vượt trội so với canh tác hóa học truyền thống, song cách làm này mang lại sự an tâm cho người sản xuất và niềm tin cho người tiêu dùng và bảo vệ môi trường”, chị Thùy chia sẻ.
Xây dựng lộ trình dài hạn
Theo ông Lê Tự Tuấn, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Đà Nẵng), các mô hình trồng trọt giảm phát thải trên địa bàn đã đạt được những bước tiến rất khả quan.
Các hợp tác xã và người dân đã có sự chuyển biến rõ nét thông qua việc chủ động áp dụng các gói kỹ thuật tiên tiến như “1 phải 5 giảm”, “3 giảm 3 tăng”, quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM), tưới tiết kiệm nước và bón phân cân đối, từ đó cắt giảm đáng kể dư lượng hóa chất cũng như lượng khí thải phát tán ra môi trường.
Hiện nay TP. Đà Nẵng thực hiện tái cấu trúc ngành trồng trọt theo Đề án sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025 – 2035, tầm nhìn đến năm 2050. Mục tiêu đặt ra đến năm 2035 là lĩnh vực trồng trọt của thành phố sẽ giảm ít nhất 15% tổng lượng phát thải khí nhà kính so với năm cơ sở 2020, xây dựng tối thiểu 2 mô hình điểm để nhân rộng, đồng thời phát triển nhãn hiệu chứng nhận “Phát thải thấp” cho nông sản địa phương.
Đến năm 2050, thành phố đặt kỳ vọng 100% diện tích canh tác sẽ vận hành theo chuỗi giá trị tuần hoàn, ứng dụng công nghệ thông minh và kiểm soát phát thải tối đa.
Theo bà Vũ Thị Bích Hậu, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Đà Nẵng, để hiện thực hóa các chỉ tiêu chiến lược trên, thành phố sẽ triển khai đồng bộ nhiều nhóm giải pháp trọng tâm.
Trước hết, ngành nông nghiệp tập trung chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp với đặc thù từng tiểu vùng sinh thái, đẩy mạnh chuyển các diện tích lúa kém hiệu quả sang cây trồng cạn có giá trị cao hoặc mô hình lúa – thủy sản, kết hợp nghiên cứu phương thức luân canh “một vụ lúa, một vụ màu” để cải thiện sức khỏe đất và hạn chế phát sinh khí nhà kính và mở rộng vùng cây lâu năm nhằm tăng khả năng hấp thụ các-bon.
Cùng với việc chuyển đổi cơ cấu giống cây trồng, thành phố ưu tiên đầu tư, nâng cấp hệ thống hạ tầng thủy lợi nội đồng nhằm đảm bảo tính đồng bộ, đặc biệt phục vụ kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ trong sản xuất lúa để vừa tiết kiệm tài nguyên nước, vừa hạn chế phát sinh khí nhà kính.
Đi kèm với đó là việc phát triển các gói kỹ thuật canh tác bảo vệ đất, tăng cường phân bón hữu cơ và kiểm soát nghiêm ngặt nguồn phụ phẩm nông nghiệp, yêu cầu thu gom triệt để rơm rạ, thân lá làm phân vi sinh hoặc giá thể, chấm dứt hoàn toàn tập quán đốt đồng gây ô nhiễm.
Bên cạnh các yếu tố kỹ thuật đồng ruộng, giải pháp then chốt mang tính bền vững là thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp từ khâu sản xuất, chế biến đến tiêu thụ, lồng ghép sản phẩm đạt chuẩn phát thải thấp vào chương trình OCOP để mở rộng thị trường.
Đồng thời, thành phố tập trung số hóa dữ liệu sản xuất, xây dựng hệ thống đo lường – báo cáo – thẩm định (MRV) kết nối với hệ thống đăng ký quốc gia, tạo tiền đề vững chắc cho việc truy xuất nguồn gốc và tham gia vào thị trường tín chỉ các-bon trong tương lai.
“Việc chủ động kiến tạo những vùng trồng giảm phát thải không chỉ là bước đi chiến lược nhằm tái cấu trúc ngành trồng trọt theo hướng thích ứng với biến đổi khí hậu, nâng cao giá trị gia tăng và phát triển nền nông nghiệp sinh thái hiện đại, mà còn là tiền đề vững chắc để Đà Nẵng cùng cả nước hiện thực hóa mục tiêu giảm phát thải ròng bằng ‘0’ vào năm 2050”, bà Hậu cho biết.
