Theo nghiên cứu từ Đại học Queensland, Australia và Trung tâm Tài chính và phát triển xanh tại Thượng Hải, trong nửa đầu năm 2026, Trung Quốc đã rót số tiền kỷ lục 20,1 tỷ USD vào các thỏa thuận năng lượng xanh thông qua sáng kiến trên. Con số này đã vượt qua tổng giá trị của cả năm 2025 và bao gồm 11,8 tỷ USD cho các dự án xây dựng, cùng 8,3 tỷ USD cho các khoản đầu tư.
“Việc Trung Quốc gia tăng đầu tư vào năng lượng xanh ở nước ngoài không chỉ là một phản ứng trước biến động giá năng lượng toàn cầu mà còn là một phần trong chiến lược dài hạn nhằm củng cố vị thế của nước này trên trường quốc tế”, ông Christoph Nedopil Wang, chuyên gia về năng lượng và tài chính Trung Quốc tại Đại học Queensland, nhận định với tờ báo Financial Times.
Ông cho rằng chi phí thấp của năng lượng xanh đã thúc đẩy dòng vốn đầu tư từ Trung Quốc vào lĩnh vực này ở các quốc gia khác, bất chấp căng thẳng thương mại. Đổi lại, các quốc gia hợp tác với Trung Quốc trong lĩnh vực này có thể hưởng lợi từ sự ổn định giá năng lượng trong bối cảnh chiến tranh ở Vùng Vịnh.
Tổng giá trị các thương vụ trong Vành đai và Con đường đã đạt mức cao kỷ lục 126,3 tỷ USD trong nửa đầu năm 2026, tăng từ 123,3 tỷ USD cùng kỳ năm 2025. Trong đó, 49,8 tỷ USD là vốn đầu tư và 76,5 tỷ USD là các dự án xây dựng. Ngoài việc tăng cường đầu tư vào năng lượng, Trung Quốc cũng mở rộng rót vốn vào các lĩnh vực sản xuất, công nghệ, kim loại và khai khoáng.
Làn sóng đầu tư Trung Quốc vào lĩnh vực năng lượng sạch diễn ra đúng vào thời điểm giá dầu và khí đốt biến động mạnh vì chiến tranh Mỹ – Iran, trong khi thế giới đang nỗ lực tăng cường cơ sở hạ tầng điện và trung tâm dữ liệu để đáp ứng nhu cầu phát triển trí tuệ nhân tạo (AI). Dữ liệu hải quan chính thức của Trung Quốc cho thấy xuất khẩu công nghệ sạch của nước này đã tăng mạnh trong những tháng gần đây.
Sáng kiến Vành đai và Con đường, được khởi xướng vào năm 2012, được coi là trụ cột chính trong việc mở rộng ảnh hưởng kinh tế và thương mại của Trung Quốc tại thế giới đang phát triển. Gần đây, Trung Quốc đã công bố tham vọng trong việc cạnh tranh với Mỹ để trở thành quốc gia đi đầu toàn cầu về AI, thông qua việc thành lập một liên minh mới – có tên gọi Tổ chức Hợp tác trí tuệ nhân tạo Thế giới (WAICO) – nhằm mở rộng kiểm soát của Bắc Kinh đối với sự phát triển công nghệ này.
Theo Financial Times, các chuyên gia cho rằng dữ liệu mới nhất cho thấy Sáng kiến Vành đai và Con đường hiện nay chủ yếu được thúc đẩy bởi các công ty tư nhân thay vì các doanh nghiệp nhà nước của Trung Quốc. Theo dữ liệu từ Đại học Queensland, tỷ lệ tham gia của khu vực tư nhân đã đạt 48% trong nửa đầu năm nay, so với mức chỉ 13% vào năm 2022. Ông Li Shuo, giám đốc Trung tâm Khí hậu Trung Quốc tại Viện Chính sách xã hội châu Á, nhận định rằng làn sóng đầu tư này khác biệt so với trước đây khi các quyết định đầu tư ngày càng dựa trên cân nhắc thương mại thay vì chỉ đạo của nhà nước.
Sự gia tăng đầu tư từ khu vực tư nhân cũng nhấn mạnh tính cạnh tranh toàn cầu của ngành công nghệ sạch Trung Quốc và sự trưởng thành ngày càng cao của các công nghệ này. Tuy nhiên, Sáng kiến Vành đai và Con đường đã phải đối mặt với nhiều chỉ trích liên quan đến việc dẫn tới các khoản nợ không bền vững, đặc biệt là ở châu Phi và các khu vực đang phát triển khác.
Mặc những chỉ trích như vậy, dữ liệu về nửa đầu năm cho thấy các quốc gia châu Phi vẫn rất quan tâm đến sáng kiến này, với các khoản đầu tư của Trung Quốc vào khu vực này gần như tăng gấp ba lần so với cùng kỳ năm trước, đạt 33,5 tỷ USD. Tuy nhiên, không có dự án nào trong khuôn khổ của sáng kiến được công bố tại Pakistan hay Nga, phản ánh sự chậm lại trong đầu tư của Trung Quốc tại các quốc gia này sau nhiều năm tăng trưởng.
Hoạt động của Sáng kiến Vành đai và Con đường tại Nga đã yếu đi kể từ khi chiến tranh giữa Nga và Ukraine nổ ra, và Nga – Trung gặp khó khăn trong việc chuyển đổi từ các dự án do nhà nước dẫn dắt sang các thỏa thuận thương mại tư nhân. Pakistan, một đối tác quan trọng của Bắc Kinh trong sáng kiến này trong suốt nhiều năm dường như đang tăng cường hợp tác với Mỹ, trong bối cảnh quan hệ giữa Trung Quốc và đối thủ của Islamabad là Ấn Độ đã đi vào ổn định – chuyên gia Nedopil Wang nhận xét.
Điệp Vũ
