Đại hội Đảng lần thứ XIV đã nhấn mạnh về phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; Chương trình phát triển ngành công nghiệp môi trường Việt Nam cũng đổi mới tư duy từ bảo vệ môi trường đơn thuần trở thành ngành kinh tế môi trường, đóng góp lớn vào sự phát triển xanh của quốc gia. Việc vận hành thị trường giao dịch carbon là một trong các hoạt động hiện thực hóa chủ trương của Đảng, Nhà nước; hiện thực hóa mục tiêu về kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn.
GS. TS Hoàng Văn Cường, Đại biểu Quốc hội khóa XIV, XV, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam cho rằng: “Khi có thị trường carbon thì đó là sân chơi cho các nhà đầu tư, doanh nghiệp trong nước; đưa môi trường trở thành một yếu tố kinh tế trong tính toán vốn đầu tư. Đồng thời, thu hút các nguồn lực đầu tư bên ngoài, đặc biệt là nguồn tài chính từ các nhà đầu tư quốc tế để không phải chỉ là khai thác nguồn lợi từ môi trường thành tín chỉ carbon, mà còn là điều kiện, yếu tố ràng buộc để chúng ta có điều kiện cạnh tranh tốt hơn trên trường quốc tế”.
Hiện việc tham gia thị trường carbon thí điểm của Việt Nam chủ yếu có hai nhóm chính. Thứ nhất là đối với những doanh nghiệp được phân bổ hạn ngạch trong ba lĩnh vực: sắt thép, nhiệt điện, xi măng, đã qua kiểm kê khí nhà kính thì có mức độ sẵn sàng tương đối cao.
Thứ hai là nhóm có thể sản xuất được tín chỉ đạt tiêu chuẩn để bù trừ trên sàn giao dịch carbon của Việt Nam thì mức độ quan tâm của các doanh nghiệp rất lớn nhưng mức độ sẵn sàng chưa cao, bởi thực tế chưa có phương pháp nào được công nhận để có thể tạo ra được tín chỉ bù trừ.
Bà Đặng Hồng Hạnh, Giám đốc điều hành Công ty Cổ phần Tư vấn Năng lượng và Môi trường cũng xác nhận, các doanh nghiệp hiện chỉ đang tìm hiểu, chứ chưa có khả năng để phát triển các dự án tạo ra tín chỉ.
“Khi chuyển sang cơ chế sản xuất tín chỉ bù trừ thì có những đòi hỏi khác và hiện vẫn đang đợi hướng dẫn chi tiết từ các Bộ, ngành. Tuy khung cơ bản đã có nhưng những chi tiết để doanh nghiệp có thể thực hiện được dự án tín chỉ thì còn thiếu. Chúng ta hy vọng trong thời gian tới sẽ sớm có những phương pháp luận, hướng dẫn để có thể tạo ra được tín chỉ trao đổi và bù trừ trong nước, để có thể có thêm loại hàng hóa thứ hai đưa lên sàn giao dịch. Bởi hiện nay, ngay trong ngày khai trương sàn giao dịch carbon trong nước thì chỉ có duy nhất một loại hàng hóa được giao dịch là hạn ngạch. Còn tín chỉ mà đạt tiêu chuẩn để bù trừ thì chúng ta chưa có quy định cụ thể”, bà Hạnh nhấn mạnh.
Hiện việc thúc đẩy hợp tác quốc tế trao đổi tín chỉ carbon, thúc đẩy tín chỉ giao dịch trên thị trường quốc tế theo điều 6 của thỏa thuận Paris là yêu cầu cấp thiết. Theo các chuyên gia, đây là một khung mới mà thỏa thuận Paris đưa ra, tạo ra một loại tín chỉ chất lượng hơn so với những loại tín chỉ giao dịch trên thị trường tự nguyện.
Việt Nam cũng đã ban hành Nghị định số 112/2026/NĐ-CP về trao đổi quốc tế kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon – một bước tiến quan trọng để kết nối thị trường carbon trong nước với quốc tế một cách chính thức.
Giám đốc điều hành Công ty Cổ phần Tư vấn Năng lượng và Môi trường Đặng Hồng Hạnh cũng cho rằng: “Khung quốc tế có rất nhiều yêu cầu mới, những yêu cầu thực hiện rất tính kỹ thuật và điều chỉnh tương ứng. Tức là chúng ta phải trừ đi lượng giảm phát thải, tín chỉ đã chuyển giao ra nước ngoài và kết quả giảm phát thải chúng ta đạt được. Tức là chúng ta phải tránh tính trùng hai lần. Những nghiệp vụ đó chúng ta chưa có kinh nghiệm nào để triển khai thực hiện. Đồng thời, sẽ phải hoàn thiện cơ sở hạ tầng, chúng ta đã có hệ thống đăng ký cho thị trường carbon trong nước nhưng hệ thống đăng ký này phải kết nối với quốc tế như thế nào thì chúng ta đang xây dựng”.
Trước thực tế đó, các chuyên gia cho rằng cơ quan quản lý là Bộ Nông nghiệp và Môi trường phải sớm hoàn thiện hạ tầng hệ thống cũng như quy chuẩn kỹ thuật, bởi nếu không có hệ thống kết nối, không có biện pháp kỹ thuật thì không thể thực hiện được các giao dịch quốc tế.
Hạnh Vân – Minh Quang
