Hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận nguồn lực, công nghệ và thúc đẩy chuyển đổi số sẽ đóng vai trò quan trọng, giúp Việt Nam hiện thực hoá mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050.
Tại Hội nghị lần thứ 26 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về Biến đổi khí hậu (COP26) diễn ra vào năm 2021, nguyên Thủ tướng Phạm Minh Chính đã đưa ra cam kết Việt Nam phấn đấu đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Để hiện thực hoá cam kết trên, tháng 6/2022, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 687/QĐ-TTg phê duyệt Đề án Phát triển kinh tế tuần hoàn ở Việt Nam. Quyết định góp phần cụ thể hoá mục tiêu giảm cường độ phát thải khí nhà kính trên GDP ít nhất 15% vào năm 2030 so với năm 2014, hướng tới mục tiêu phát thải ròng về 0 vào năm 2050. Để hiện thực mục tiêu đó, Quyết định cũng đưa ra những giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực, công nghệ và chuyển đổi số, hướng tới phát triển xanh.
Theo các chuyên gia kinh tế, để Việt Nam đạt được mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa đóng vai trò quan trọng. Bởi theo ông Nguyễn Hoa Cương, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược – Ban Chính sách, chiến lược Trung ương: Tính đến hết năm 2025, Việt Nam có tổng số gần 1,1 triệu doanh nghiệp hoạt động. Trong đó, doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ chiếm tới 98%.
Đóng vai trò quan trọng, tuy nhiên các chuyên gia cũng cho rằng, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản trong quá trình chuyển đổi xanh. Những rào cản này có thể kể đến như hạn chế về năng lực tài chính khiến doanh nghiệp khó đầu tư vào công nghệ sạch, thiết bị tiết kiệm năng lượng hay các mô hình sản xuất tuần hoàn. Bên cạnh đó, việc thiếu thông tin, thiếu nhân lực có chuyên môn về chuyển đổi số và chuyển đổi xanh cũng làm chậm quá trình thích ứng của doanh nghiệp với các tiêu chuẩn mới từ thị trường quốc tế.
Để hỗ trợ khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa, Bộ Tài chính vừa phối hợp với Cơ quan Hợp tác quốc tế Hàn Quốc (KOICA) và Viện Tăng trưởng xanh toàn cầu (GGGI) khởi động Dự án “Nâng cao mức độ sẵn sàng cho mục tiêu phát thải ròng bằng 0 của Việt Nam thông qua tăng cường tiếp cận nguồn lực đầu tư công nghệ khí hậu cho doanh nghiệp nhỏ và vừa và doanh nghiệp khởi nghiệp”. Dự án nhằm nhận diện các nội dung quan trọng đối với mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 và trao đổi, thống nhất các định hướng trọng tâm trong phối hợp triển khai dự án với các cơ quan, tổ chức liên quan.
Dự án gồm 2 hợp phần, hợp phần thứ nhất tập trung nâng cao mức độ sẵn sàng về thị trường và đầu tư của các doanh nghiệp nhỏ và vừa và doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ khí hậu thông qua hỗ trợ tăng tốc, cố vấn chuyên môn và kết nối nhà đầu tư.
Hợp phần thứ hai tập trung tăng cường các cơ chế ưu đãi và triển khai về chính sách cấp trung ương và địa phương nhằm hỗ trợ tạo điều kiện thuận lợi cho huy động đầu tư xanh, bao gồm hỗ trợ thẩm định và đánh giá các dự án xanh, phân tích chính sách, cũng như lồng ghép các mục tiêu Net Zero và tăng trưởng xanh vào kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội cấp tỉnh giai đoạn 2026-2030.
Dự án được triển khai nhằm hướng tới mục tiêu nâng cao mức độ sẵn sàng cho phát thải ròng bằng “0” của Việt Nam thông qua tăng cường khả năng tiếp cận đầu tư công nghệ khí hậu cho doanh nghiệp nhỏ và vừa và doanh nghiệp khởi nghiệp, đồng thời thúc đẩy môi trường thuận lợi cho huy động tài chính khí hậu. Đây là một mục tiêu rõ ràng, có giá trị đối với định hướng phát triển xanh, tăng trưởng xanh và chuyển đổi mô hình tăng trưởng của Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.
Theo ông Lê Việt Anh, Phó Vụ trưởng Vụ Tài chính – Kinh tế ngành (Bộ Tài chính): Dự án không chỉ mang lại nguồn lực tài chính, mà còn góp phần quan trọng trong việc chuyển giao tri thức, kinh nghiệm quốc tế và các chuẩn mực tiên tiến về tài chính xanh, đầu tư xanh và phát triển bền vững.
Cũng theo ông Lê Việt Anh, Việt Nam đã xác lập mục tiêu đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Đây không chỉ là một cam kết quốc tế quan trọng mà còn là một định hướng phát triển dài hạn, thể hiện quyết tâm của Việt Nam trong việc đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao chất lượng phát triển, tăng cường sức chống chịu của nền kinh tế và chủ động thích ứng với những thách thức toàn cầu. Trong tiến trình đó, chuyển đổi xanh không còn là một lựa chọn mang tính khuyến khích mà đã và đang trở thành yêu cầu mang tính tất yếu với cả nhà nước, doanh nghiệp và toàn xã hội, trong đó, yêu cầu về huy động và phân bổ hiệu quả nguồn lực tài chính cho chuyển đổi xanh giữ vai trò đặc biệt then chốt.
Nhấn mạnh tầm quan trọng của khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, ông Lê Việt Anh cho rằng, đây là khu vực năng động, giàu ý tưởng, có khả năng thử nghiệm và phát triển các giải pháp công nghệ mới, trong đó có công nghệ khí hậu song cũng thường gặp nhiều thách thức trong việc tiếp cận nguồn vốn, đặc biệt là nguồn vốn trung và dài hạn. Do đó, việc nâng cao năng lực tiếp cận tài chính, tăng cường kết nối với các nhà đầu tư, từng bước hoàn thiện môi trường chính sách là yêu cầu cấp thiết, có ý nghĩa cả trước mắt và lâu dài.
Bà Lee YooKyung, Phó Giám đốc Quốc gia KOICA tại Việt Nam chia sẻ, biến đổi khí hậu là thách thức mang tính toàn cầu. Để đạt mục tiêu “Net Zero” vào năm 2050 đòi hỏi sự nỗ lực, hành động, công nghệ và sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên. Việt Nam đã có những cam kết mạnh mẽ trong chương trình toàn cầu; nền kinh tế Việt Nam có sự tăng trưởng ấn tượng và đang khẳng định vị thế trong việc trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và tăng trưởng bền vững. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng đang gặp những thách thức nhất định, đòi hỏi sự tiếp tục đồng hành, hỗ trợ của các bên liên quan.
Bà Lee YooKyung khẳng định, thông qua dự án có thể thấy được sự ưu tiên của Việt Nam cho sự phát triển bền vững. Đây không chỉ là sáng kiến phát triển mà còn là nơi để Chính phủ, các tổ chức quốc tế, nhà đầu tư, doanh nghiệp cùng nhau thúc đẩy sự đổi mới, chuyển đổi nhằm hướng tới nền kinh tế xanh.
Bên cạnh sự hỗ trợ thông qua những chương trình, dự án cụ thể, các chuyên gia cho rằng, để đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, việc hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ đóng vai trò then chốt. Theo đó, cần thiết kế các gói tín dụng xanh với điều kiện tiếp cận linh hoạt hơn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa; đồng thời phát triển các quỹ hỗ trợ đổi mới công nghệ, quỹ bảo lãnh tín dụng để giảm rủi ro cho doanh nghiệp khi đầu tư vào lĩnh vực này. Cùng với đó, việc đẩy mạnh các chương trình tư vấn, đào tạo về chuyển đổi số, quản trị carbon, cũng như phổ biến các tiêu chuẩn xanh quốc tế sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh.
Một yếu tố quan trọng khác là thúc đẩy liên kết giữa các doanh nghiệp trong chuỗi giá trị. Thông qua việc tham gia vào các chuỗi cung ứng xanh, doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể tận dụng nguồn lực, công nghệ và kinh nghiệm từ các doanh nghiệp lớn, đặc biệt là doanh nghiệp FDI. Đây cũng là con đường ngắn hơn để doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) từ các thị trường xuất khẩu./.
Thúy Hiền
