Nghị định 112/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 19/05, chính thức kích hoạt thị trường trao đổi tín chỉ carbon quốc tế tại Việt Nam với ba cơ chế then chốt.
Theo Nghị định, kết quả giảm phát thải và tín chỉ carbon được phép chuyển giao quốc tế phải tuân thủ một trong ba cơ chế gồm: Điều 6.2, Điều 6.4 của Thỏa thuận Paris hoặc theo các tiêu chuẩn carbon độc lập.
Thứ nhất, cơ chế Điều 6.2 là các thỏa thuận hoặc điều ước quốc tế được ký kết giữa Chính phủ Việt Nam với các quốc gia thành viên Thỏa thuận Paris hoặc các tổ chức quốc tế, nhằm thực hiện mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính trong Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) hoặc các mục tiêu khí hậu khác. Cơ chế này cho phép chuyển giao tín chỉ carbon hoặc kết quả giảm phát thải giữa Việt Nam và đối tác quốc tế thông qua văn bản chấp thuận của cả hai bên.
Thứ hai, cơ chế Điều 6.4 là cơ chế trao đổi và bù trừ tín chỉ carbon được quy định tại Điều 6.4 Thỏa thuận Paris, cho phép các cơ quan, tổ chức tham gia chương trình hoặc dự án tạo ra kết quả giảm phát thải để chuyển giao quốc tế. Nguồn tín chỉ này có thể được sử dụng nhằm thực hiện các mục tiêu trong NDC hoặc các cam kết giảm phát thải khác của quốc gia.
Thứ ba, tiêu chuẩn carbon độc lập bao gồm các hệ thống chứng nhận tín chỉ carbon quốc tế nằm ngoài khuôn khổ Thỏa thuận Paris. Các tiêu chuẩn này quy định phương pháp tính toán giảm phát thải, quy trình đăng ký dự án và cơ chế cấp tín chỉ carbon theo thông lệ quốc tế.
Theo đó, việc chuyển giao hoặc tiếp nhận tín chỉ carbon quốc tế đều phải trải qua quy trình phê duyệt chặt chẽ nhằm bảo đảm tính minh bạch, đồng thời bảo vệ lợi ích quốc gia. Nghị định cũng quy định rõ các cơ chế riêng đối với hoạt động trao đổi quốc tế phục vụ thực hiện cam kết khí hậu, bao gồm cả những nghĩa vụ đặc thù trong lĩnh vực hàng không quốc tế. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để các cơ quan, tổ chức tại Việt Nam có thể chủ động tham gia mua bán và sử dụng tín chỉ carbon quốc tế phục vụ tuân thủ cam kết.
Nguyên tắc xuyên suốt là các hoạt động trao đổi quốc tế phải ưu tiên phục vụ mục tiêu giảm phát thải trong NDC của Việt Nam và các cam kết quốc tế liên quan, đồng thời bảo đảm lợi ích quốc gia, hài hòa lợi ích các bên tham gia và đóng góp vào phát triển bền vững tại các địa phương triển khai dự án.
Toàn bộ quá trình giao dịch, chuyển giao tín chỉ carbon đều phải được ghi nhận trên Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Việc phê duyệt chuyển giao chỉ được thực hiện sau khi kết quả giảm phát thải hoặc tín chỉ đã được xác nhận cấp phát và có ý kiến thẩm định của cơ quan quản lý có thẩm quyền.
Trong đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được Chính phủ giao nhiệm vụ cấp văn bản chấp thuận cho các hoạt động chuyển giao quốc tế, đồng thời thực hiện điều chỉnh tương ứng đối với lượng tín chỉ carbon hoặc kết quả giảm phát thải đã được chuyển giao giữa Việt Nam và đối tác nước ngoài.
Mai Hạ
