Đó là những nhận định được các chuyên gia đưa ra tại hội thảo quốc tế “Nhiên liệu hàng không bền vững (SAF): Khung chính sách và phát triển thị trường tại ASEAN” do Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng phối hợp cùng Trung tâm Nhiên liệu xanh toàn cầu (GCGF) tổ chức tại Hà Nội ngày 25-6.
Phát biểu khai mạc hội thảo, thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Anh Tuấn cho biết ngành hàng không thế giới đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải giảm phát thải.
Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế (ICAO) đã đặt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050 và triển khai chương trình bù đắp và giảm phát thải carbon đối với các chuyến bay quốc tế (CORSIA).
Trong bối cảnh đó, SAF được đánh giá là giải pháp khả thi nhất trong ngắn hạn và trung hạn bởi có thể giúp cắt giảm đáng kể lượng phát thải carbon mà không cần thay đổi đội máy bay hay hệ thống hạ tầng cung ứng nhiên liệu hiện có.
Đối với Việt Nam, yêu cầu chuyển đổi xanh càng trở nên cấp thiết khi Chính phủ đã cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 và sẽ chính thức tham gia cơ chế CORSIA từ năm 2026.
Theo bà Nguyễn Thị Phương Hiền – Phó giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng (ACST – Bộ Xây dựng), 22 sân bay của Việt Nam đã phục vụ khoảng 120 triệu lượt hành khách và gần 1,8 triệu tấn hàng hóa trong năm 2025.
Mức tiêu thụ nhiên liệu Jet A-1 hiện đạt khoảng 2,8 – 3 triệu tấn mỗi năm và ngày càng tăng thêm khi số lượng sân bay của Việt Nam tăng, chuyến bay khai thác nhiều hơn. Điều này tạo ra dư địa thị trường rất lớn cho SAF trong tương lai.
Theo bà Hiền, Việt Nam đang sở hữu nhiều lợi thế để tham gia chuỗi giá trị SAF toàn cầu. Nguồn nguyên liệu sản xuất SAF tại Việt Nam khá phong phú từ dầu ăn đã qua sử dụng, mỡ động vật, mỡ cá, sinh khối đến các phụ phẩm nông nghiệp. Các nghiên cứu cho thấy tiềm năng nguồn nguyên liệu có thể đạt trên 4 triệu tấn mỗi năm.
Kết quả nghiên cứu của Boeing cũng đánh giá Việt Nam nằm trong nhóm năm quốc gia có nguồn nguyên liệu sản xuất SAF dồi dào nhất ASEAN. Ngoài phụ phẩm từ lúa gạo như rơm rạ và trấu được xem là lợi thế nổi bật nhờ nguồn cung lớn và cường độ phát thải carbon thấp, Việt Nam còn có ngồn nguyên liệu giàu tiềm năng từ sắn và lâm nghiệp để sản xuất SAF.
Với nguồn phụ phẩm nông nghiệp dồi dào, Việt Nam có khả năng sản xuất khoảng 1 triệu thùng SAF mỗi ngày và có thể trở thành quốc gia xuất khẩu SAF thặng dư lớn thứ ba ASEAN, sau Thái Lan và Indonesia.
Tuy nhiên, rào cản lớn nhất đối với quá trình phát triển SAF vẫn là chi phí. Theo bà Nguyễn Thị Phương Hiền, giá thành SAF hiện cao hơn khoảng 2 – 4 lần so với nhiên liệu hàng không truyền thống Jet A-1. Trong ngắn hạn, việc mua tín chỉ carbon để thực hiện nghĩa vụ giảm phát thải theo CORSIA vẫn có chi phí thấp hơn sử dụng SAF.
Dù vậy, các chuyên gia nhận định xu hướng quốc tế đang dịch chuyển từ cơ chế bù trừ tín chỉ carbon sang giảm phát thải thực chất tại nguồn. Điều đó đồng nghĩa SAF sẽ ngày càng giữ vai trò chủ đạo trong chiến lược giảm phát thải của ngành hàng không toàn cầu.
Ông Subash S, phó giám đốc khu vực châu Á – Thái Bình Dương của ICAO, cho rằng để phát triển SAF cần có lộ trình rõ ràng, khung chính sách ổn định và các cơ chế tài chính đủ sức thu hút đầu tư. Các quốc gia cần đồng thời thúc đẩy cả nguồn cung, nhu cầu sử dụng và hệ sinh thái thị trường.
Tại phần thảo luận, các đại biểu nhận định ASEAN có nhiều lợi thế phát triển SAF. Nhưng đây không phải câu chuyện riêng của một quốc gia mà cần sự hợp tác khu vực.
Vì vậy, việc tăng cường hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, phát triển chuỗi cung ứng nguyên liệu và xây dựng các tiêu chuẩn chung sẽ giúp giảm chi phí, mở rộng quy mô sản xuất và thúc đẩy thị trường SAF phát triển nhanh hơn trong khu vực.
Tuấn Phùng
